Türkiye, Karadeniz'in güvenliği konusunda nasıl bir sorumluluk alacak?

Paris'te 6 Ocak günü yapılan Gönüllüler Koalisyonu toplantısı, Ukrayna-Rusya arasındaki savaşın anlaşmayla sonuçlanması durumunda alınacak güvenlik önlemleri konusunda önemli ilerlemeler kaydetti.

Fransa ve İngiltere'nin kara gücü göndermeyi taahhüt ettikleri toplantıda Türkiye'nin Karadeniz'in güvenliği konusunda lider ülke pozisyonu teyit edildi.

Türk Deniz Kuvvetleri liderliğinde oluşturulacak bir misyonun Karadeniz'de seyrüsefer güvenliği ve ateşkesin izlenmesi görevlerini üstlenmesi bekleniyor.Türkiye Karadeniz'de güvenliği "stratejik öncelik" olarak görüyor.Rusya'nın 2022 Şubat ayından bu yana sürdürdüğü Ukrayna'yı işgal girişiminin sonlandırılmasına ilişkin çabalara paralel olarak ateşkes sürecinin izlenmesi ve Ukrayna'ya güvenlik garantilerinin sağlanması konusu da uzun zamandır uluslararası toplumun gündeminde olan bir konu.Mart 2025'te Fransa ve İngiltere liderliğinde oluşturulan Gönüllüler Koalisyonu, hem savaşın sona erdirilmesi hem de barış döneminde güvenlik açısından izlenecek yol haritasının belirlenmesinde temel mekanizmalardan biri oldu.ABD'nin son dönemde artan girişimleri kapsamında 20 maddelik bir anlaşma taslağı ortaya çıktı.

Bundan hemen sonra 6 Ocak'ta Paris'te bir araya gelen Gönüllüler Koalisyonu, "Ukrayna için Çokuluslu Güç" oluşturulması konusunda uzlaştığını açıkladı.Ayrıntıları açıklanmasa da Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, tarafların arasında bir anlaşma sağlanması durumunda ülkelerinin Ukrayna'ya asker göndereceklerini kayda geçirdiler.Türkiye'nin bu sürece nasıl katılacağını ise toplantıya Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı temsilen katılan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan açıkladı.

Barışa en yakın noktaya gelindiği tespitini yapan Fidan, toplantıda "ateşkesin gözetlenmesi, Ukrayna'nın caydırıcı halde tutulması, ateşkesin bozulması durumunda alınabilecek askeri tedbirler ve kime hangi görevin düştüğü" konularının ele alındığını kaydetti.Türkiye'nin Karadeniz'de bir rol üstlenmesinin söz konusu olduğunu belirten Dışişleri Bakanı, "Karadeniz'in güvenliği konusunda, Karadeniz'de en büyük filoya sahip NATO üyesi olarak Türkiye'nin sorumluluk üstlenmesinden daha doğal bir şey yok.

Bu konuda ciddi mesafe kat edildiğini düşünüyorum" ifadelerini kullandı.MSB: 'Askeri planlamalara liderlik yapıyoruz' Türkiye'nin Ukrayna konusunda askeri hazırlığına ilişkin daha kapsamlı açıklama ise 8 Ocak günü Milli Savunma Bakanlığı'ndan geldi.Açıklamada, Türkiye'nin Gönüllüler Koalisyonuna aktif katılım gösterdiğinin ve yapıcı girişimlere katkı vermeye hazır olduğu belirtildi."Ülkemiz, sağlanacak bir ateşkes sonrası Karadeniz'de güvenlik ve istikrarın sürdürülmesi ile seyrüsefer emniyetinin sağlanmasına yönelik askerî planlamalara liderlik etmektedir" bilgisi verildi.Türkiye, bu yöndeki ilk somut girişimi geçen sene gerçekleştirmişti.

Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Nisan 2025'te 21 ülkenin katılımıyla savaşın sona ermesinin ardından Karadeniz'de seyrüsefer güvenliğinin sağlanması için atılacak adımların ele alındığı iki günlük bir konferansa ev sahipliği yapmıştı.Bakanlıktan 8 Ocak'ta yapılan açıklamada "Türkiye, bölgesel sahiplik ilkesi doğrultusunda Karadeniz'deki dengeyi sağlayan ve bölgenin güvenliği konusunda büyük önem arz eden Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni dikkatle, sorumlu, tarafsız ve tavizsiz bir biçimde uygulamıştır, uygulamaya da devam edecektir" ifadesine de yer verildi.Türkiye, savaşın başladığı 24 Şubat 2022'den sadece birkaç gün sonra Montrö Sözleşmesi uyarınca Türk boğazlarını askeri gemilerin geçişine kapattığını duyurmuştu.Karadeniz Misyonu nasıl şekillenecek?

Ayrıntıları belli olmasa da Karadeniz güvenliğinin sağlanmasında Türkiye'nin yanı sıra iki NATO ülkesi Romanya ve Bulgaristan'ın da yer alması öngörülüyor.Gönüllüler Koalisyonu toplantısına katılan iki ülke yetkililerinin Karadeniz güvenliği açısından alınacak önlemlere katkıda bulunmaya hazır olduklarını ilettikleri kaydediliyor.Türkiye, Romanya ve Bulgaristan Temmuz 2024'te kurdukları Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu aracılığıyla Karadeniz'de seyir güvenliği konusunda işbirliği halindeler.

Görev Grubu, savaş sırasında Rusya ve Ukrayna'nın Karadeniz'e yerleştirdiği mayınların sürüklenmesi nedeniyle yaşanan sorunların önlenmesini amaçlıyor.

Tarafların Görev Grubu emrine verdikleri gemiler, yıllık harekat planı kapsamında verilen görevleri yerine getiriyorlar.Rusya-Ukrayna savaşının sona ermesi durumunda kurulacak mekanizmanın nasıl oluşacağı, Karadeniz'e kıyısı olmayan ülkelerden katılım olup olmayacağı gibi konuların süreç içinde netleşmesi bekleniyor.2025'in son aylarında Rusya ve Ukrayna'nın Karadeniz'de seyreden sivil gemileri hedef almaları, kaynağı belirlenmeyen insansız hava araçlarının Türk hava sahasına girmesi gibi olaylar Ankara'nın Karadeniz'in güvenliği konusundaki dikkatinin daha artmasına neden oldu.

Türkiye her iki ülkeye de çatışmayı Karadeniz'e taşıyacak adımlardan kaçınmaları uyarısında bulundu ve bu bölgenin güvenliğinin kendisi için "stratejik öncelik" olduğunu kayda geçirdi.Kara gücü gönderilecek mi?

Milli Savunma Bakanlığı, oluşturulması planlanan ve karaya yerleştirilmesi öngörülen "Ukrayna İçin Çokuluslu Güç"e katkı konusunda ise daha temkinli bir ifade kullandı:"Türkiye'nin Ukrayna'ya Barış Gücü kapsamında asker göndermesi için öncelikle ateşkesin sağlanması ve müteakiben görev tanımı netleştirilmiş bir misyonun belirlenmesi ve hangi ülkenin ne ölçüde katkı sağlayacağının ortaya konulması gerekmektedir."Rusya ve Ukrayna'nın bu konuda da anlaşması gerektiğini düşünen Türkiye, ABD'nin güvenlik garantileri kapsamında oynayacağı rol ve oluşturulması düşünülen yeni Avrupa güvenlik mimarisinin bundan nasıl etkileneceği gibi parametrelerin olgunlaşmasını bekliyor.Ağırlığını ve önceliğini Karadeniz misyonuna veren Ankara'nın mevcut koşullarda söz konusu kara gücü için bir taahhütte bulunmak istemediği kaydediliyor.