İnsanlar neden acı yemeyi sever? Bilim insanları açıkladı

Acı yemenin ilk anlaşılması gereken yönü, bunun klasik anlamda bir tat olmadığıdır.

Biberlerde bulunan kapsaisin adlı kimyasal, memelilerin bitki tohumlarını çiğneyip yok etmesini önlemek için evrimleşmiş güçlü bir tahriş edicidir.

Tat tomurcuklarından bağımsız şekilde, dilde, boğazda ve deride bulunan reseptörler aracılığıyla sinir sistemini uyarır.

TRPV1 RESEPTÖRÜ VE BEDENİN REFLEKSLERİ Duyusal algı ve ağrının sinirbilimi üzerine çalışan University College London'dan (UCL) doçent Liam Browne, süreci bir mühendislik problemi üzerinden açıklıyor.

Kapsaisin, TRPV1 adı verilen bir reseptöre bağlanıyor.

Bu reseptörler, normalde zararlı uyaranları algılayan nosiseptörlerde bulunuyor.

Bu bağlanma gerçekleştiğinde, vücutta küçük bir alarm sistemi devreye giriyor.

Göz yaşarması, terleme ve burun akıntısı gibi tepkiler, otonom sinir sisteminin bu uyarana verdiği istemsiz yanıtlar olarak ortaya çıkıyor.

AYNI AİLEDEN BAŞKA 'ACI'LAR DA VAR TRPV1 yalnızca kapsaisinle değil, vücut sıcaklığı tehlikeli seviyelere ulaştığında ya da karabiberdeki piperinle de aktive olabiliyor.

Hardal, wasabi ve turp gibi yiyeceklerse farklı bir reseptör olan TRPA1 üzerinden algılanıyor.

Mentol ve soğuk hissi ise TRPM8 ile ilişkili.

Browne, kapsaisinden çok daha güçlü etkiye sahip bazı kimyasalların da bulunduğunu vurguluyor.

Euphorbia resinifera bitkisindeki resiniferatoksin bunlardan biri ve son derece tehlikeli kabul ediliyor.

BİNLERCE YILLIK BİR ALIŞKANLIK İnsanların acı biber tükettiğine dair en eski kanıtlar, MÖ 7000'lere kadar uzanıyor.

Meksika ve Orta Amerika'da başlayan bu ilişki, yüzyıllar içinde dünyanın farklı bölgelerine yayıldı.

Biberlerin Avrupa'ya gelişi görece geç olsa da, günümüzde acı soslar küresel ölçekte büyük bir pazar oluşturuyor.

Bu da 'acıdan kaçınma' refleksinin kültürel olarak nasıl tersine çevrilebildiğini gösteriyor.

GENETİK FARKLAR VE ALIŞKANLIK ETKİSİ Herkes acıyı aynı şiddette hissetmiyor.

Bunun nedenlerinden biri, TRPV1 geninin farklı varyantlara sahip olması.

Bu varyantlar, reseptörün ne kadar kolay aktive olduğu ve uyarıdan sonra ne kadar sürede sakinleştiğini etkiliyor.

Ayrıca reseptörler, tekrar eden maruziyetle birlikte daha az hassas hale gelebiliyor.

Bu da acı toleransının zamanla öğrenilebilen bir özellik olduğunu gösteriyor.

GENETİK FARKLAR VE ALIŞKANLIK ETKİSİ Herkes acıyı aynı şiddette hissetmiyor.

Bunun nedenlerinden biri, TRPV1 geninin farklı varyantlara sahip olması.

Bu varyantlar, reseptörün ne kadar kolay aktive olduğu ve uyarıdan sonra ne kadar sürede sakinleştiğini etkiliyor.

Ayrıca reseptörler, tekrar eden maruziyetle birlikte daha az hassas hale gelebiliyor.

Bu da acı toleransının zamanla öğrenilebilen bir özellik olduğunu gösteriyor.

İYİ HUYLU MAZOŞİZM VE SOSYAL BOYUT Bu yeniden değerlendirme süreci, yalnızca bireysel değil aynı zamanda sosyal bir deneyim.

Aile ya da arkadaşlarla birlikte acı yemek, kontrol ve ustalık hissini pekiştiriyor.

Browne, bu durumu korku filmi izlemeye ya da lunapark trenine binmeye benzetiyor.

İlk anda rahatsız edici olan deneyim, güvenli olduğu öğrenildiğinde keyif verici hâle geliyor.

Bilim dünyasında bu durum bazen 'iyi huylu mazoşizm' olarak adlandırılıyor.

ENDORFİN ETKİSİ VE SON RAHATLAMA Acı yiyecekler, tıpkı koşmak, soğuk duş almak ya da saunaya girmek gibi, başlangıçta rahatsız edici bir uyarı yaratıyor.

Ancak bu eşik aşıldığında vücut endorfin salgılıyor.

Sonuçta ortaya çıkan his, hafif bir rahatlama ve hatta keyif duygusu olabiliyor.

Bu yüzden bazıları için acı yalnızca bir tat tercihi değil, bedensel ve zihinsel bir deneyime dönüşüyor.

ATEŞİ SÖNDÜRMENİN YOLU NEDEN SÜT?

Acı bir yemeğe hazırlıksız yakalananlar için basit ama önemli bir bilgi var: Kapsaisin yağda çözünür, suda değil.

Bu nedenle su içmek çoğu zaman işe yaramaz.

Süt ise kapsaisine bağlanarak onu ortamdan uzaklaştırır ve yanma hissini azaltır.