Yaptırım mı, müdahale mi? ABDnin İran planı ne?

İranda son haftalarda ülke genelinde etkisini artıran protestolar, ekonomik kriz ve hayat pahalılığıyla başlayıp kısa sürede rejim karşıtı gösterilere dönüştü.

Güvenlik güçlerinin sert müdahaleleriyle birlikte ölü, yaralı ve gözaltı sayıları hızla arttı.

Uluslararası basında, eylemler sırasında yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiği, on binlerce kişinin gözaltına alındığı ve morgların dolduğu yönünde ifadeler yer aldı.

İran yönetimi ise protestoları bastırmak için internet erişimini kısıtlarken, güvenlik önlemlerini en üst seviyeye çıkardı.Yaşanan gelişmeler, ABD Başkanı Donald Trumpın açıklamalarıyla daha da uluslararası bir boyut kazandı.

Trump, protestoculara yönelik yardım yolda mesajı verirken, İranlılara devlet binalarını hedef göstermesi dikkat çekti.

Ayrıca İranla ticaret yapan ülkelere yüzde 25 ek gümrük vergisi uygulanabileceği uyarısında bulundu.

Sınır komşusu olması nedeniyle İrandaki gelişmeler Türkiye açısından da yakından izleniyor.Dış Politika ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr.

Tolga Sakman, protestoların seyrini değerlendirirken, İranda benzer bir sürecin 2023–2024 yıllarında Mahsa Amini protestolarıyla yaşandığını hatırlattı.

Sakman, o dönemde de rejim karşıtı gösterilerin sert biçimde bastırıldığını, ardından yönetimin toplumsal tansiyonu düşürmeye yönelik sınırlı adımlar attığını belirtti.Bu kez protestoların başlangıçta ekonomik sıkıntılara dayanması nedeniyle İran yönetiminin ilk aşamada yumuşak bir tutum sergilediğini ifade eden Sakman, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve dini liderin ekonomik sorunları kabul ettiğini, ancak eylemlerin rejim ve dini lider karşıtı söylemlere dönüşmesiyle birlikte devletin sert refleks gösterdiğini vurguladı.Sakmana göre İranda rejimin köklü bir dönüşüm ya da revizyon sürecine girmesi olası görünmüyor.

Dini liderin yetkilerinin son derece geniş olduğu sistemde, yapısal bir hatanın kabul edilmesinin mümkün olmadığını belirten Sakman, protestoların ya sert biçimde bastırılacağını ya da bazı siyasi isimlerin günah keçisi ilan edilerek sürecin sönümlendirileceğini ifade etti.

Mevcut tabloya bakıldığında rejimin yıkılmasının ya da ciddi bir reform sürecine girmesinin beklenmediğini söyledi.ABDnin açık desteği ve Rıza Pehlevinin çağrılarının da sahadaki dengeleri kökten değiştirecek güçte olmadığını vurgulayan Sakman, İranda rejim değişikliği olsa bile bunun bir monarşi dönüşü şeklinde gerçekleşmeyeceğini dile getirdi.

Pehlevinin İran toplumunda karşılığının sınırlı olduğunu belirten Sakman, protestoların temel motivasyonunun dış müdahale değil, İranın kendi iç dinamikleri olduğunu ifade etti.ABDnin İrana doğrudan askeri bir müdahalede bulunmasının da düşük ihtimal olduğunu belirten Sakman, İranın Venezueladan farklı olarak hem coğrafi hem toplumsal açıdan çok daha karmaşık bir yapıya sahip olduğunu söyledi.

Böyle bir müdahalenin İran toplumunda Amerikan karşıtlığını artırarak rejimi daha da konsolide edebileceğine dikkat çekti.Trump yönetiminin askeri seçenekten ziyade ekonomik baskıyı tercih ettiğini vurgulayan Sakman, İranla ticaret yapan ülkelere yönelik ek gümrük vergisi tehdidinin, Tahranı uluslararası alanda daha da yalnızlaştırmayı amaçladığını kaydetti.

Bu adımın İran ekonomisini zorlayacağını ancak rejimi kısa vadede teslim alacak bir etki yaratmayacağını ifade etti.Sakmana göre İrandaki protestoların geleceği, rejimin güvenlik politikaları ve dış dünyayla ilişkilerinde atacağı adımlara bağlı olacak.

İnternetin kapatılması ve ülkenin tamamen içe kapanmasının, rejime yönelik uluslararası desteği daha da zayıflattığını belirten Sakman, ölü sayılarının artması halinde içeride bazı zorunlu adımların gündeme gelebileceğini, ancak bunun dış müdahaleden ziyade sistem içi düzenlemeler şeklinde olacağını söyledi.

İLGİLİ HABER DÜNYA İran, Elon Musk'ın internetini de kesti: Rusya detayı