Sessiz tehlike: Gizli şeker

Bugün dünyada yaklaşık 500 milyon kişinin prediyabetli olduğu tahmin ediliyor.

Yani bu tablo, istisnai bir ara durumdan çok, küresel ölçekte yaygın ve giderek büyüyen bir sağlık eşiğini temsil ediyor.Eskiden müdahale etmiyor, ‘şeker hastası değil’ diye basit bir uyarıyla geçiştiriyorduk.

Yeni çalışmalar gösteriyor ki, önceden bilinenin aksine prediyabete zamanında müdahale etmek ve bu durumu düzeltebilmek yalnızca diyabeti geciktirmekle kalmıyor; ömrü uzatabiliyor, kalp krizi ve inme gibi ciddi komplikasyonların riskini de azaltabiliyor.

Bu nedenle gizli şeker, sanıldığı gibi “beklenip izlenecek” bir ara durum değil; doğru zamanda yakalandığında sağlık gidişatını gerçekten değiştirebilen kritik bir eşik.DİYABET ÖNCESİ SON ÇIKIŞ Prediyabet, kulağa tıbbi bir ara durak gibi geliyor.

Ne tam hastalık ne de tam sağlık.

Çoğu insanın zihninde de tam olarak böyle bir yerde duruyor. “Henüz diyabet değilmişim” cümlesi, tanı anında rahatlatıcı bir etki yaratıyor.

Sanki kötü bir şeyden son anda dönülmüş gibi.

Oysa prediyabet dediğimiz durum, bir rahatlama noktası değil; bir uyarı eşiği.Bu yüzden prediyabet, “diyabet öncesi son çıkış” benzetmesini hak eder.

Henüz diyabet değildir ama diyabete giden yolun üzerindedir.

Ve bu yol sessizdir.

Çoğu zaman ağrı yapmaz, ateş çıkarmaz, insanı yatağa düşürmez.

Hayat devam eder.

Sabah işe gidilir, akşam eve dönülür, çocukların ödevi yapılır, trafikte sinirlenilir, kahve içilir.

Her şey normal görünür.

Ama vücudun içinde, fark ettirmeden başka bir düzen kurulmaya başlamıştır.“Halk arasında gizli şeker” denmesi bu sessizliği anlatıyor olabilir; ama aynı ifade meseleyi hafiflettiği için de tehlikelidir.

Çünkü insanın bir şeyi ciddiye alması için çoğu zaman canının yanması gerekir.

Prediyabet, çoğu insanda o “acı alarmını” çaldırmadığı için, tanı alındığında zihinde şu cümle belirir: “Şimdilik iyi.”Aslında tam da burada kritik eşik başlar. “Şimdilik iyi” dediğimiz yer, dümeni çevirebileceğimiz yerdir.

Gizli şeker değeri bize şunu anlatır: Vücut artık eski toleransla çalışmıyordur.

Şeker yükünü eskisi kadar rahat taşıyamıyordur.

Ama hâlâ cevap verebilmektedir.

Yani kapı kapanmamıştır.

Bu nedenle prediyabet tanısı bir etiket değil; “bir şeyleri değiştirme zamanı” diyen bir çağrıdır.Burada durup kendimize şu soruyu sormak gerekir: Bu uyarıyı gerçekten ciddiye alıyor muyuz, yoksa sadece “henüz değil” diyerek erteliyor muyuz?MESELE SADECE ŞEKER DEĞİL Gizli şekeri bir “ara durak” gibi görmemizin bir nedeni daha var: Kan şekeri değerleri dramatik görünmez.

Birkaç puan yukarıdadır; “biraz yüksek” denir.

Ama insan bedeni, özellikle de damar sistemi, bu “biraz”ları biriktirerek yaşar.

Damarlar bir günde eskimez, kalp bir günde yorulmaz.

Vücut uzun süre idare eder; fakat bu idare etme hâlinin yıllar içinde bir bedeli olabilir.Prediyabetin zararlarının “sonradan” ortaya çıkıyor gibi görünmesinin nedeni de budur.

Risk çoğu zaman yavaş birikir.

İnsan kendini iyi hissederken, damar iç yüzeyinde sessiz bir yıpranma başlayabilir.

Kalp uzun süre artan yükü tolere eder; ama yük arttıkça bedel bir gün ödenir.Son yıllarda prediyabete bakışımızı genişleten önemli bir nokta da şudur: Prediyabeti yalnızca “şeker metabolizması” üzerinden okumak eksik kalabilir.

Alanın saygın yayınlarından The Lancet Diabetes&Endocrinology’de yayımlanan değerlendirmeler, prediyabetin çok sistemli bir süreç olduğunu vurguluyor.

Düşük düzeyli ama süreğen bir inflamasyon zemini, metabolik dengeyi bozarken damar sağlığını da etkileyebiliyor.

Bu şu anlama geliyor: Kardiyovasküler risk, bazen “diyabet” etiketi konmadan önce şekillenmeye başlayabiliyor.Bu tespit, prediyabetin neden ciddiye alınması gerektiğini tek cümlede özetliyor: Risk, diyabete geçmeden önce başlayabilir.Bu yüzden hedefi sadece “diyabete dönüşmesin” diye daraltmak eksik kalır.

Evet, diyabete dönüşmesin; bu hâlâ çok kıymetli bir hedeftir.

Ama aynı zamanda kalp ve damar sağlığını koruyacak bir düzen kurulması da gerekir.NORMALE DÖNMEK SADECE RAKAM DÜZELTMEK DEĞİLDİR Uzun süreli takip çalışmalarından gelen veriler de bu bakışı destekliyor.

İngiltere’de yürütülen bir çalışma, prediyabetten normale dönebilen kişilerde bunun yalnızca “tahlilde iyi görünmek” olmadığını; kalp-damar olayları ve ölüm riski gibi uzun vadeli sonuçlarla da ilişkili olabileceğini gösteriyor.Bu nedenle “normale dönmek” kavramını doğru yere koymak gerekir.

Gizli şekeri normale döndürmek, tek bir değerin rakamını düzeltmekten ibaret değildir.

Bu, vücudun ritmini yeniden kurmak demektir.

Beslenme, hareket, kilo, uyku ve stres birlikte toparlandığında, sadece şeker değil; tansiyon eğilimi, kan yağları ve genel damar yükü de değişmeye başlar.

Kalp açısından anlamlı olan da budur: Tek bir değerin değil, bütün yükün hafiflemesi.ŞEKER HASTASI OLMAYI BEKLEME Prediyabetin ana tedavisi yaşam tarzı değişikliğidir.

Bu cümleyi sık duyarız; söylenir ama çoğu zaman hafife alınır.

Oysa prediyabet gibi sessiz ilerleyen bir durum için en güçlü müdahale tam olarak buradadır.Prediyabet tek bir hamleyle çözülen bir sorun değildir.

Bir düzen kurma meselesidir.

Kişinin hayatına uyan, sürdürülebilir bir ritim oluşturma işidir.

Amaç kusursuz bir program değil; uzun vadede korunabilen bir dengedir.Elbette her hasta aynı değildir.

Bazı kişilerde ilaç tedavisi de gerekebilir.

Ancak ilaçlar, yaşam düzeninin yerine geçen değil; onunla anlam kazanan araçlardır.Asıl kritik nokta şudur: Prediyabet tedavisi kişiye göre şekillenmelidir.

Herkese aynı cümleyi söylemek ya da aynı reçeteyi vermek yeterli değildir.

Obezite, uyku problemleri, stres, yanlış beslenme alışkanlıkları, hareketsizlik vb altta yatan nedenler tek tek ele alınıp adres edilmelidir.SON SÖZ Gizli şeker ne panik yapılacak bir felaket ne de geçiştirilecek bir detaydır.

Arada bir yerdedir; ama kritik bir aradadır.

Çünkü bu aralık, yön değiştirme şansı sunar.

Bazen en büyük sağlık kazanımları, tam da bu yön değişikliğiyle başlar.

Haftaya gizli şeker nasıl teşhis edilir, belirtileri nelerdir ve tedavi yöntemlerini yazacağım.