Emel Duman’a "Yaşayan İnsan Hazinesi" Ödülü — Hatay Sarısı'nı 7 Yılda Canlandırdı

Emel Duman’a "Yaşayan İnsan Hazinesi" ödülü — Hatay Sarısı'nı 7 yılda canlandırdı Hatay’da 7 yıl süren arayışın ardından bulduğu ’Hatay Sarısı’ cinsi ipek böceklerini yaşatmak için ömrünü adayan Emel Duman, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından "Yaşayan İnsan Hazinesi" ödülüne layık görüldü.

Geleneksel bilgiyi yaşatmak: Aile mirası ve zorlu süreç 59 yaşındaki Emel Duman, ninesinden öğrendiği ipek böcekçiliğini Yayladağı ilçesi Bozlu Mahallesi'nde sürdürerek gelecek nesillere taşıyor.

Deprem öncesi Defne ilçesi Harbiye Mahallesi'ndeki evinde ipek böceği yetiştirirken depremde ipek böceği yumurtalarının yüzde 95’ini kaybetse de, kalanları koruyup üretime devam etti ve zamanla koza örmeye başlayan nüfusu çoğalttı.

Tescil ve koruma çalışmaları Ürettiği ipek böceğinden elde edilen Hatay Sarısı ipliğiyle çeşitli kumaş ve aksesuar ürünleri üretiliyor.

Türkiye’nin yerel ırklarından biri olan Hatay Sarısı’nı yaşatmak için 7 yıl arama yapan Duman, türü en sonunda yaşlı bir adamda buldu.

Duman ile Hatay Valiliği’nin girişimleri sonucu Hatay Sarısı'na Coğrafi İşaret alındı ve türün korunması için önemli adım atıldı.

Emel Duman’ın anlatımı Emel Duman, arayış süreçlerini şöyle aktardı: "Burası bizim ipek üretim çiftliğimiz.

Dünyadaki üretimin yüzde 97’si beyaz koza, yüzde 3’ü sarı koza ve o sarı kozaların hepsi endemik türlerdir.

Hatay Sarısı da Türkiye’de tescilli üç yerel ırktan biri durumda.

O yüzden çok kıymetli endemik bir türdür ve 1970’lerde teşvikten çıkarıldığı için üretimden de kalkmıştı.

Dolayısıyla da tamamıyla kaybolmuş diye bilinen bir türdü.

Bizler Hatay Sarısı kozalarını hatırlayıp, 7 yıl aramalarımızı sürdürdük.

Maalesef umudumuzu yitirdiğimiz anda bir yaşlı amcada, ticari amaçlı bakmayan ve sadece yumurtadan çıktıkları için onlara kıyamayıp besleyen çok yaşlı bir amcada bulduk.

Oradan tekrar hayata döndürdük.

Bu çalışmayı yaparken de bilimsel çalışmalarla da buna katkı sağladık.

En son olarak da çok şükür Hatay’a coğrafi işareti taçlandırdık.

Bu bizi inanılmaz mutlu etti ve çok kıymetliydi.

Çünkü maalesef ortalıkta çok Hatay Sarısı diye satılıp, Hatay Sarısı olmayan çok fazla ürün vardı.

O açıdan insanlara daha güvenilir bir şey sunacağı ve artık bunun denetimi yapılacak.

Gerçek Hatay Sarısı değerini bulacak ve insanların üretmesi için teşvik olacak" Üretim süreci ve ürünler Duman, Hatay Sarısı’nın ipeğe dönüşüm sürecini anlattı: kozanın yumurtadan çıkması, büyüme dönemleri, doğadan toplanan bitkilerle besleme, kozaların toplanması, elyafa ve ardından ipliğe dönüştürme aşamaları.

Üretilen iplikler el emeğiyle dokunarak şal, fular, atkı gibi aksesuarlar ile kumaş haline getiriliyor.

Ürünler tamamen el yapımı ve yüksek kalite olarak öne çıkıyor; fiyatlar talebe göre değişmekle birlikte bin 500 TL ila 10 bin TL arasında olabiliyor.

Sonuç olarak, Emel Duman’ın çalışması sadece yerel bir türü kurtarmakla kalmadı; Hatay Sarısı’nın tescillenmesi ve üretimin denetlenebilir hale gelmesiyle, bu benzersiz mirasın sürdürülebilirliği için de önemli bir adım atıldı.

UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEĞİ TEKRARDAN CANLANDIRAN DUMAN, CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLLİYESİ’NDE DÜZENLENEN TÖRENDE "YAŞAYAN İNSAN HAZİNESİ" ÖDÜLÜNE LAYIK GÖRÜLEREK CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYİP ERDOĞAN’IN ELİNDEN ÖDÜLÜNÜ ALDI.