Haber Detayı
Yoğun yangın dumanı otizm riskiyle bağlantılı olabilir
Tulane Üniversitesi öncülüğünde yapılan geniş çaplı araştırma, gebeliğin özellikle son trimesterinde yoğun orman yangını dumanına maruz kalan annelerin çocuklarında 5 yaşına kadar otizm tanısı alma riskinin daha yüksek olabileceğini ortaya koydu.
Orman yangınları genellikle kısa vadeli sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
Ancak ABD’de gerçekleştirilen yeni bir çalışma, yangın dumanının gebelik dönemindeki etkilerinin yıllar sonra ortaya çıkabilecek sonuçlarla bağlantılı olabileceğini gösterdi.Tulane University araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada, Güney Kaliforniya’da 2006-2014 yılları arasında gerçekleşen 200 binden fazla doğum incelendi.
Araştırmacılar, çocuklara 5 yaşına kadar konulan otizm tanılarını, annelerin gebelik sırasında maruz kaldığı orman yangını dumanı günleriyle karşılaştırdı.Araştırmada en tutarlı sonuçlar, gebeliğin son üç ayını kapsayan üçüncü trimesterde ortaya çıktı.
Özellikle bu dönemde 10 günden fazla orman yangını dumanına maruz kalan annelerin çocuklarında, hiç maruz kalmayanlara kıyasla otizm tanısı riskinin yüzde 23 daha yüksek olduğu belirlendi.Araştırmacılar, çalışmanın gözlemsel nitelikte olduğunu ve yangın dumanının doğrudan otizme neden olduğunu göstermediğini vurguladı.
Ancak gebelik döneminde hava kirliliği ile nörogelişimsel sonuçlar arasındaki ilişkiye dair önceki bulgularla uyumlu bir tablo ortaya koyduğu ifade edildi.GEÇ GEBELİK DÖNEMİ KRİTİKGebeliğin son ayları, fetüsün beyin gelişimi açısından en hızlı büyüme ve sinir ağlarının şekillendiği dönem olarak kabul ediliyor.
Bu süreçte iltihaplanma, stres hormonları, oksijen iletimindeki değişiklikler veya kirleticilere maruziyet gibi faktörlerin gelişmekte olan beyni daha hassas etkileyebileceği belirtiliyor.Araştırmacılar, 2021 yılında Harvard Üniversitesi tarafından yayımlanan ve geç gebelik döneminde hava kirliliği ile otizm riski arasında benzer bir bağlantı bulan çalışmaya da dikkat çekti.YANGIN DUMANININ ÖZELLİKLERİOrman yangını dumanı, akciğerlerin derinlerine kadar ulaşabilen ince partiküller içeriyor.
Bu partiküller iltihaplanma ve stres tepkilerini tetikleyebiliyor.
Ayrıca yalnızca bitki örtüsünün değil, yapıların da yandığı durumlarda metal ve kimyasal maddelerin dumanın bileşimine karışabileceği ifade ediliyor.Yangınlar sırasında ortaya çıkan kısa süreli ancak yoğun hava kirliliği artışlarının, günlük orta düzey kirlilikten farklı ve daha yoğun etkiler yaratabileceği belirtiliyor.DİĞER RİSK FAKTÖRLERİ DE DEĞERLENDİRİLDİÇalışmada, otizm tanısı alan çocukların annelerinin daha ileri yaşta olduğu, ilk gebelik oranlarının daha yüksek olduğu ve gebelik öncesi diyabet ile obezite oranlarının daha fazla görüldüğü kaydedildi.
Ayrıca erkek çocuklarda otizm tanısının kızlara göre yaklaşık dört kat daha fazla olduğu belirtildi.Araştırmacılar, bu faktörlerin istatistiksel olarak dikkate alındığını ancak karmaşık risk yapısı nedeniyle doğrudan nedensellik kurulamayacağını ifade etti.Araştırmanın yazarlarından Mostafijur Rahman, hem otizm vakalarının hem de orman yangınlarının artış gösterdiğine dikkat çekerek, iklim değişikliğinin yangınların sıklığını ve şiddetini artırmasının halk sağlığı açısından daha fazla araştırma gerektirdiğini söyledi.Çalışmanın başyazarı David Luglio ise yangın dumanının gebelikteki biyolojik ve genetik faktörlerle nasıl etkileşime girdiğinin henüz netleşmediğini belirtti.Araştırma, Environmental Science & Technology dergisinde yayımlandı.
