Hollanda lalesi tehdit altında

İklim değişikliği Hollanda’yı da ciddi biçimde etkiliyor.

Uzun yıllar önce bu ülkeye ilk geldiğimde kışlar gerçekten kıştı.

Kanallar donar, yaşlı genç yüzlerce insan buz üzerinde paten yapardı.

Donan kanalların birbirine bağladığı şehirleri kapsayan ve bugün artık bir nostaljiye dönüşen “11 Şehir Buz Pateni Yarışı” düzenlenirdi.

Bugün ise bu görüntüler neredeyse tamamen geçmişte kaldı.

Kanallar donmuyor, kar çok nadir yağıyor; birkaç serin günün ardından hava yeniden ısınıyor.

Bu değişim yalnızca günlük yaşamı değil, doğayı ve tarımı da doğrudan etkiliyor.

Özellikle bazı bitkiler, bu yeni iklim koşullarına uyum sağlamakta zorlanıyor.

Hollanda’nın simgesi olan lale, bu bitkilerin başında geliyor.

Giderek daha sık yaşanan ılık kışlar ve düzensiz ilkbaharlar, lalenin geleceğini ciddi biçimde tehdit ediyor.

LALENİN KALBİ Utrecht Üniversitesi’nde çalışan Meksikalı biyolog Manuel AguirreBolaños, lalelerin kırılganlığını en iyi bilen isimlerden biri.

Kariyerine nesli tehlike altındaki orkide türlerini koruyarak başlayan Aguirre-Bolaños, son yıllarda çalışmalarını lalelere yoğunlaştırmış durumda.

İlginç bir ayrıntı: Kendisi lalelere alerjik.

Buna rağmen araştırmalarını sürdürmekten vazgeçmiyor.

Onu asıl ilgilendiren çiçeğin kendisi değil, toprağın altındaki soğan. “Hollanda lale üretiminde dünya lideri olmasına karşın, bitkinin erken gelişim evresi hakkında şaşırtıcı derecede az şey biliyoruz” diyor.

Oysa tam da bu evre, değişen iklim koşullarına uyum açısından hayati önem taşıyor.

DAHA SICAK, DAHA YAĞIŞLI, DAHA DÜZENSİZ Laleler sıcaklığa son derece duyarlı bitkiler.

Sağlıklı çiçeklenme için soğuk ve kuru kışlara ihtiyaç duyuyorlar.

Bu koşullar sağlanmadığında saplar kısa kalıyor, çiçekler eğri ya da düzensiz açıyor, bazen de hiç açmıyor.

Hollanda’da ise kışlar giderek daha ılık ve yağışlı hale gelirken ilkbahar ve erken yaz aylarında sıcak hava dalgaları daha sık görülüyor.

Bu durumun sonuçları şimdiden gözlemleniyor.

Dünyanın en büyük çiçek bahçesi olan Keukenhof, ziyaretçilerin beklediği görsel şöleni sunabilmek için her yıl yaklaşık yüzde 30 daha fazla lale soğanı dikmek zorunda kalıyor.

YILLIK 4 MİLYAR ÇİÇEK SOĞANI Her ilkbaharda Hollanda adeta canlı bir tabloya dönüşür.

Laleler açtığında uçsuz bucaksız tarlalar sarı, kırmızı ve pembe tonlara bürünür.

Ülke her yıl dört milyardan fazla çiçek soğanı üretir, bunun yaklaşık yarısı ihraç edilir.

Bu nedenle lale yalnızca estetik bir simge değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik değerdir.

Lale, Hollanda’ya 1590 ile 1600 yılları arasında İstanbul’dan getirildi.

O yıllarda tek bir lale soğanının fiyatı 1 Gulden’den 10, 100 hatta 1000 Gulden’e kadar çıkabiliyordu.

Örneğin 1621’de bir turuncu lale 100 Gulden ederken 1622’de bu fiyat 1000 Gulden’e ulaşabiliyordu.

Bu da lalelerin evlerden daha pahalı hale gelmesi anlamına geliyordu.

Fiyatlar akıl dışıydı ve piyasanın çökmesi kaçınılmazdı.

Bu yıllara “lale çılgınlığı yılları” deniyor.

Buna karşın lale çılgınlığı büyümeye devam etti ve Amsterdam başta olmak üzere diğer şehirlere yayıldı.

Günümüzde iklim değişikliği bu masalsı tabloyu sarsıyor.

Tehdit altında olan yalnızca bir çiçek değil, Hollanda’nın tarihsel, kültürel belleğinin, kimliğinin ve yüzyıllardır inşa edilen bir tarım geleneğinin ta kendisi.

Yüzyıllar boyunca zenginliğin, estetiğin ve ticaretin sembolü olan lale, bugün iklim krizinin sessiz tanıklarından biri.

Asıl soru şu: Bilim ve akılla bu simge korunabilecek mi yoksa laleyi yalnızca eski kartpostallarda mı hatırlayacağız?