Arıcılık doruklarda

Tarım Orman Bakanlığınca çıkarılan Tarım Orman Dergisinin  Mayıs-Haziran 2024 sayısında Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü Müdürü Şeref Cınbırtoğlu ile yapılan bir röportaj yayımlanmıştır.

Bazı temel bilgiler aşağıda özetlenmiştir.

Dünya bal üretiminde Çin’den sonra ikinci sıradaki üretici ülke Türkiye’dir. 2022 yılında kovan başına bal verimi Çin’de 49,9 kg, Türkiye’de 13,2 kg, en fazla kovana sahip Hindistan’da 5,9 kg olup, dünya ortalaması 18,1 kg’dır. 2022 yılında dünya balmumu üretimindeki yüzde 37,8’lik payı ile Hindistan birinci sırada, yüzde 8,9’luk paya sahip olan Etiyopya ikinci sırada, yüzde 7,7’lik pay ile Arjantin üçüncü sırada ve yüzde 6,3’lük paya sahip Türkiye ise dördüncü sırada yer almaktadır.

İhracatta Çin, birinci sırada yer alırken üretim miktarında ikinci sırada olan Türkiye, ihracatta 14. sırada yer almıştır.

Dünyanın en büyük bal ihracatçısı Çin olup en büyük bal ithalatçısı da ABD’dir.

ÇEŞİTLİLİK Anadolu, dünyanın en önemli arı gen havzalarından biridir.

Ülkemiz dünya arı genetik çeşitliliğinin yüzde 22-23’üne sahiptir.

Yurdumuzun çeşitli yörelerine uyum gösteren Kafkas, Efe, Gökçeada, Anadolu, Hatay, Trakya, Muğla ve Yığılca gibi tescilli bal arısı ekotipleri vardır.

Dünya ballı bitki türlerinin yüzde 75’inin Türkiye’de bulunduğu belirtilmektedir.

Kovan varlığı ve bal üretimiyle dünya sıralamasında ilk sıralarda yer alan Türkiye, sahip olduğu bitki örtüsü ve farklı iklim koşullarıyla dünyanın en kaliteli ballarını üretebilecek durumdadır.

Ülkemizde zengin floraya bağlı olarak çok çeşitli bal üretiliyor, bunlar arasında en önemlileri; yayla çiçeği, çam, kestane, lavanta, narenciye, ayçiçeği, akasya ve ıhlamur ballarıdır.

Bunlara hayıt ve kekik balları da eklenebilir.

TOZLAŞMA Bal arılarının çiçeklerden bal özü (nektar) toplamaları sırasında vücutlarına yapışan çiçek tozlarını diğer çiçeklere taşımaları yoluyla çiçekli bitkilerin çoğalmasını ve yayılmasını kolaylaştırdığı bilinmektedir.

Kiraz ve erik gibi birçok meyve türü kendine kısırdır.

Yani aynı çeşidin çiçek tozları (polenleri) kendi çiçeğini dölleyemez.

Örneğin “Papaz eriği” ile aynı zamanda çiçek açan “Aynalı eriği” babalık çeşit olarak her yedi ağaçta bir olacak şekilde bahçeye dikilir.

Çiçeklenme döneminde her beş dekar için bir tane düşecek şekilde arı kovanları bahçeye dağıtılarak döllenme sağlanır.

Arıların bu işlevi belki bal üretiminden daha önemlidir.

DÜZENLİ GELİŞME 2023 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye’de bulunan arı kolonisi 9 milyon 224 bin 881 adet ile dünyada üçüncü sırada yer alıyor.

Veriler 1991 yılından başlamakta ve 2024’te sona ermektedir.

Bu dönemde kovan sayıları düzenli şekilde yükselerek 2,5 kat artmıştır.

Yerli  kovan sayısı dönem ortalarına kadar yarı yarıya azalmış, sonra artış eğilimi göstererek başlangıç seviyesine gelmiştir.

Fenni kovanlar daha hızlı artış göstermiş olup, toplam kovan sayısının yüzde 98’ini oluşturmaktadır.

Bal üretimi, koloni sayısından daha düşük oranda artmış olup başlangıç seviyesine göre  iki kata yakın yükselmiştir.

Kovan başına verim başlangıç yıllarında 15-17 kg iken son dönemlerde 12,5 kg düzeyinde  kalmıştır. 2023 yılı bal üretiminde Doğu Karadeniz Bölgesi 22 bin 775 ton üretim miktarı ile lider konumundadır.

Doğu Karadeniz 2023 yılında balın yüzde 19,8’lik kısmını üretti. 21 bin 350 ton üretim ile Akdeniz Bölgesi yüzde 18,6’lık pay ile ikinci sırada, 17 bin 654 ton üretim ile Ege Bölgesi ise yüzde 15,4’lük pay ile üçüncü sırada yer alıyor. 2023 yılında bal ihracatının yüzde 82,9’luk bir bölümü süzme bal şeklinde gerçekleşti.

Üretilen balın büyük bir bölümü yurt içinde tüketildiğinden 2023 yılında toplam bal üretiminin sadece yüzde 8,2’si ihraç edilmiştir.

Türkiye’nin 2023 yılı süzme bal ihracatının en fazla yapıldığı ülke 3 bin 372 ton ile ABD’dir. 2023 yılı petek bal ihracatı en çok Almanya’ya ve ABD’ye yapılmıştır.

SON DURUM Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK, 2024) verilerine göre Türkiye’de bal üretimi 95 bin 492 ton iken arılı kovan sayısı 8 milyon 961 bin 975 adettir.

Türkiye’de arıcılık yapan işletme sayısı 97 bin 984 adet olup, balmumu üretimi ise 3 bin 315 ton olarak gerçekleşmiştir.

İşletme başına ortalama kovan sayısı 91 adet, bal üretimi 974 kg, balmumu üretimi ise 33 kg dır.

Aynı yılda Ordu ilinde 13 bin 001 ton, Adana’da 11 bin 588 ton bal elde edilmiş olup Muğla ili 7 bin 031 tonluk bal üretimiyle üçüncü sırada gelmektedir.

Muğla ili Ege bölgesi toplamının yüzde 46,5’i Türkiye toplamının yüzde 7,4’ü kadar bal üretmiştir.

Arıcılık konusunda ülkemizin Rusya, Hindistan, Çin, Brezilya, ABD gibi kıta büyüklüğünde ülkeler arasında baş sıralarda yer alması gurur vericidir. https://www.turktarim.gov.tr/Haber/1096/dunyanin-en-cok-bal-ureten-ikinci-ulkesiyiz Arıcılık Ürün Raporu 2024-393 – TEPGE-pdf