SGK uzmanından kritik TES uyarısı: Çalışan maaşlarında yeni kesinti kapıda mı?

Türkiye’nin emeklilik ve tasarruf politikaları, Orta Vadeli Plan (OVP) ile Cumhurbaşkanlığı Programları doğrultusunda şekillenmeye devam ediyor.

Bu çerçevede uzun süredir gündemde yer alan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), Otomatik Katılım Sistemi’nin (OKS) işveren katkısıyla ikinci basamak bir emeklilik modeline dönüştürülmesini amaçlıyor.

SGK Uzmanı İsa Karakaş değerlendirmesinde TES’in neden bugüne kadar hayata geçirilemediğini ve mevcut koşullarda neden uygulanmasının zor göründüğünü ayrıntılarıyla ele aldı.

PLANLARDA VAR SAHADA YOK Karakaş’ın aktardığına göre TES, uzun süredir resmi politika belgelerinde yer almasına rağmen uygulamaya geçemedi.

Sistemin çerçevesi OVP’de şu ifadelerle tanımlandı: Otomatik Katılım Sistemi (OKS)’nin işverenlerin de katkısı ile ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşeceği Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi kurulacaktır.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)’ndeki standart emeklilik yatırım fonları, katılımcıların birikimleri için daha fazla katma değer üretecek şekilde yeniden tasarlanacaktır.

OKS katılımcılarına BES’te yer alan emeklilik fonlarına erişim imkânı tanınacak, kesintilerin sadeleştirilmesini sağlayacak düzenlemeler yapılacak.

Ancak bu hedeflere rağmen, OKS’nin TES’e dönüşümüne yönelik somut bir adım bugüne kadar atılmadı.

TES TAKVİMİ SÜREKLİ ERTELENDİ TES için ilk uygulama takvimi 2024 sonbaharı olarak açıklanmıştı.

Daha sonra bu hedef önce 2025’e, ardından 2026 Cumhurbaşkanlığı Programı ile 2026 yılına ertelendi.

Karakaş’a göre bu durum, sorunun teknik değil, ekonomik nedenlerden kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Nitekim 2026 Programı’nda da aynı hedef yeniden yer aldı: OKS’nin işveren katkısını da içeren ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşeceği Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi kurulacaktır Ancak kağıt üzerinde tekrarlanan bu hedeflerin sahada karşılık bulmadığı vurgulanıyor.

TASARRUF MODELİ Mİ EKONOMİK AÇMAZ MI?

Gelişmiş ülkelerde emeklilik fonları ekonominin temel yapı taşlarından biri olarak görülürken, Türkiye’de düşük tasarruf oranları TES’in önündeki en büyük engellerden biri olarak öne çıkıyor.

Hükümetin hedefi; devlet, işveren ve çalışan katkısıyla büyük bir fon havuzu oluşturmak.

Ancak Karakaş’a göre OVP’de “ tasarruf ” başlığı altında sunulan bu modelin temel sorunu, bu yükü taşıyacak ekonomik zeminin giderek zayıflaması.

ÇALIŞAN CEPHESİNDE TEPKİ BÜYÜYOR TES’e yönelik en güçlü itiraz çalışanlardan geliyor.

Mevcut gelir düzeyi dikkate alındığında, ilave kesintilerin ciddi bir baskı yaratacağı belirtiliyor.

Yeni kesintilerle birlikte çalışan maaşlarında yaşanacak düşüşe yönelik tepkiler Karakaş’ın aktardığı şu sözlerle özetledi: Nefes alamıyoruz, bir kuruş bile eksiltemeyiz!

TES’in yalnızca çalışanları değil, işverenleri de doğrudan etkileyeceği ifade ediliyor.

Artan prim yükleri ve teşviklerdeki gerileme, işveren maliyetlerini daha da artıran bir unsur olarak öne çıkıyor.

SOSYAL UZLAŞMA OLMADAN TES MÜMKÜN MÜ?

Karakaş’a göre TES’in önündeki en büyük engel sosyal uzlaşma eksikliği.

Kıdem tazminatının fona devri ve TES entegrasyonu, yıllardır hem çalışanların hem de işverenlerin sert itirazlarıyla karşılaşıyor.

Bugün gelinen noktada ne çalışanların ne de işverenlerin yeni bir kesintiyi karşılayacak gücü bulunuyor.

Hükûmetin de bu tablonun farkında olduğunu belirten Karakaş, TES’in 2026 yılında dahi hayata geçirilmesinin zor göründüğünü ifade ediyor.

En iyi çözüm kanaatimce tamamlayıcı sistemden ziyade mevcut SGK emeklilik sisteminin katlanılan külfete göre adil ve sürdürülebilir hâle gelmesidir.

Sonuç olarak TES’in geleceğinin, plan ve programlardan çok yurttaşın cebindeki gerçeklerle belirleneceği vurgulanıyor.

Aksi halde sistemin, kayıt dışılığı artıran ve sosyal huzursuzluğu besleyen bir unsur hâline gelme riski taşıdığına dikkat çekiliyor.