Tarladan denize mikroplastik akıyor

Başak Nur GÖKÇAMbasaknur.gokcam@dunya.comTarımda verimlilik ama­cıyla yaygın şekilde kul­lanılan polimer kaplı gübreler (PCF), bu kez çevresel etkileriyle gündemde.

Tokyo Büyükşehir Üniversitesi’nden bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı çalışma, bu gübrele­rin üzerindeki plastik kapla­maların, okyanuslardaki mik­roplastik kirliliğinin önemli fa­kat bugüne kadar büyük ölçüde göz ardı edilen bir kaynağı ol­duğunu ortaya koydu.

Araştır­ma, mikroplastiklerin denize ulaşma yollarına dair yerleşik kabulleri de sorgulatıyor.Çalışmanın en çarpıcı bul­gularından biri, plastiklerin büyük bölümünün nehirler aracılığıyla değil, tarım ara­zilerinden denize doğrudan drenaj yoluyla taşınması.

Ge­leneksel yaklaşımlar, tarımsal kaynaklı plastik kirliliğinin çoğunlukla nehir sistemleri üzerinden denizlere ulaştığını varsayıyordu.

Ancak yeni ve­riler, sahil ekosistemleri için çok daha kritik ve doğrudan bir risk hattına işaret ediyor.Plajlar: Görünmeyen çökme noktaları Araştırmacılar, Japonya ge­nelinde 17 farklı kıyı şeridin­de, 147 ayrı noktada yaptıkla­rı ölçümlerde, PCF kalıntıları­nın dağılımını inceledi.

Nehir ağızlarına yakın bölgelerde bulunan gübre plastiği mikta­rı, çevrede kullanılan toplam PCF’nin yalnızca yaklaşık yüz­de 0,2’sine karşılık geliyor.

Bu­na karşın, tarım arazilerinin drenaj kanallarıyla doğrudan denize bağlandığı bölgelerde bu oran dramatik biçimde ar­tıyor: Plastik kaplı gübrelerin yüzde 28’e kadarı sahillere ge­ri vuruyor.

Bu tablo, plajların yalnızca pasif kirlenme alan­ları olmadığını, aynı zamanda mikroplastikler için geçici de­polama ve dağıtım noktaları iş­levi gördüğünü ortaya koyuyor.

Dalgalar ve gelgit hareketleri, plastik parçacıkları kısa sü­reliğine kıyıda tutuyor; ardın­dan önemli bir kısmı yeniden denize taşınıyor.

Bu döngü, bi­lim dünyasında sıkça tartışılan ‘kayıp plastik’ olgusuna da yeni bir açıklama getiriyor.Bilim insanları, okyanusla­ra giren plastiklerin yaklaşık yüzde 90’ının yüzeyde artık görünür olmadığını tahmin ediyor.

Bu kaybın bir bölü­münün deniz tabanına çöken atıklardan, bir bölümünün ise bu tür çevresel çökme alanla­rında geçici olarak hapsolup sonra yeniden dağılmasından kaynaklandığı düşünülüyor.Tarımdan sofraya uzanan görünmez risk Polimer kaplı gübreler, be­sin maddelerinin kontrollü ve yavaş salımını sağlayarak ta­rımsal verimliliği artırıyor.

Bu özellikleri nedeniyle Japonya ve Çin’de özellikle pirinç tarı­mında, ABD ve Avrupa’da ise mısır ve buğday üretiminde yaygın biçimde kullanılıyor.

Ancak bu teknolojik avantajın çevresel bedeli giderek daha görünür hale geliyor.Önceki araştırmalar, Ja­ponya’daki bazı plajlarda bu­lunan plastik atıkların yüzde 50 ila yüzde 90’ının doğru­dan bu gübre kaplamaların­dan kaynaklandığını ortaya koymuştu.

Yeni çalışma ise bu plastiklerin yalnızca kayna­ğını değil, taşınım dinamikle­rini de detaylı biçimde ortaya koyarak, sorunun yapısal bo­yutuna dikkat çekiyor.Canlı yaşamı için ciddi risk Bu mikroplastikler yalnızca deniz canlıları için değil, gıda zinciri yoluyla insan sağlığı için de ciddi bir risk oluşturuyor.

Balıklar, kabuklular ve planktonlar tarafından yutulan plastik parçacıklar, ekosistem içinde biyolojik birikime neden oluyor.

Bu durum, plastik kirliliğini yalnızca çevresel değil, aynı zamanda kamusal sağlık sorunu haline getiriyor.Plastik neden geri dönmüyor?

Plajlardan toplanan mikroplastiklerin fiziksel yapısındaki değişimler dikkat çekiyor.

Parçacıkların önemli bir bölümünde kızarıklık, kahverengileşme ve yüzeysel bozulmalar tespit edildi.

Enerji Dağılımlı X-ışını Spektroskopisi (EDX) analizleri, plastik yüzeylerinde demir ve alüminyum oksit birikimleri olduğunu gösterdi.

Bu mineral kaplamalar, plastik parçacıkların ağırlığını artırarak, dalgalarla yeniden kıyıya vurma ihtimallerini azaltıyor.