OECD uyardı... Yapay zekâyla notlar yükseliyor, öğrenme kalıcı olmayabiliyor

OECD’nin farklı ülkelerde geçtiğimiz yıllarda yürütülen araştırma ve anketlerden derlediği bulgular, genel amaçlı üretken yapay zekâ araçlarının öğrencilerin görevleri daha hızlı ve doğru biçimde tamamlamasını kolaylaştırdığını ancak bu performans artışının her zaman kalıcı öğrenme sağlamadığını ortaya koyuyor.

Raporda, öğrenme sırasında bilişsel yükün yapay zekâya devredilmesinin uzun vadede öğrencilerin beceri gelişimini sınırlayabileceği belirtildi.PERFORMANS ARTTI, SINAV SONUÇLARI DÜŞTÜRaporda Türkiye’de yürütülen bir saha çalışmasında yaklaşık 1000 lise öğrencisinin matematik alıştırmaları ve sınav sonuçları karşılaştırıldı.

Genel amaçlı üretken yapay zekâ araçlarına erişimi olan öğrencilerin matematik alıştırmalarındaki performansı kısa vadede yüzde 48 arttı.

Öğrenmeyi desteklemek üzere pedagojik olarak tasarlanmış “GPT Tutor” sürümünü kullanan öğrencilerde ise kısa vadeli performans artışı yüzde 127 olarak ölçüldü.

Ancak üretken yapay zekâ erişimi kaldırıldıktan sonra yapılan sınavlarda, bu öğrencilerin daha önce yapay zeka erişimi hiç olmayan öğrencilere kıyasla yüzde 17 daha düşük performans gösterebildiği tespit edildi.

Bu sonuçtan yola çıkarak raporda kısa vadeli performans artışının her durumda kalıcı öğrenme sağlamadığı belirtildi.AVRUPA’DA DA BENZER SONUÇLARRaporda, Türkiye dışında Kanada, Fransa, İsveç ve Hollanda gibi ülkelerde de benzer saha çalışmaları yapıldığı ve bu ülkelerde de benser sonuçlara ulaşıldığı belirtildi.

Rapora göre tüm bu deneylerde yapay zekâ erişimi kaldırıldıktan sonra elde edilen sonuçların sınırlı kaldığı, sınav sonuçları ve pedagojik gelişimlerde kalıcı etkisi olmadığına dikkat çekildi.GÖREV BAŞARISI ‘ÖĞRENME’ DEMEK DEĞİLOECD raporunda, bir görevin üretken yapay zekâ yardımıyla başarıyla tamamlanmasının, öğrenmenin gerçekleştiği anlamına gelmediği vurgulandı.

Genel amaçlı sohbet botlarının öğrenci çıktılarının kalitesini artırabildiğini ancak bu avantajın, sınav gibi yapay zekâ erişiminin olmadığı ortamlarda ortadan kalkabildiği ifade edildi.

Yapay zekâ araçlarının öğrenme amaçlı kullanılması halinde daha kalıcı öğrenme sağlayabildiği de belirtildi.EN ÇOK OKUL DIŞINDA KULLANIYORRapora göre Türkiye, öğrencilerin yapay zekâyı okul dışında yoğun kullandığı ülkeler arasında yer aldı.

Türkiye’de öğrencilerin yapay zekâyı en sık bilgi edinme amacıyla konuların açıklanması, ödev ve görevler için çözüm üretme ile kişiselleştirilmiş öğrenme planı oluşturma ve ilerleme takibi gibi alanlarda kullandığı belirtildi.YAPAY ZEKÂ POLİTİKALARIRaporda, 2025 yılında yapılan Avrupa araştırmasına katılan 23 ülkeden 10’unun, üretken yapay zekâyı eğitim sistemlerinde mevcut ya da planlanan stratejilerle resmen ele aldığı, bu ülkeler arasında Türkiye’nin de bulunduğuna da dikkat çekildi.Üretken yapay zekânın eğitimde kullanımıyla ilgili tespitlerse şöyle:- Üretken yapay zekâ destekli araçlar, geri bildirim verme hızını ve erişilebilirliği artırıyor.

Böylece öğrenciler daha fazla deneme yapabiliyor.- Eğitim amaçlı tasarlanan üretken yapay zekâ sistemleri, soru sorma, ipuçları verme ve öğrencinin stratejisini yönlendirme gibi işlevlerle öğrenme süreçlerini destekleyebiliyor.- Üretken yapay zekâ akademik yazım, geri bildirim alma ve veri analizi aşamalarında araştırmacılara destek sağlıyor.- Okul yöneticileri açısından üretken yapay zekâ, idari iş yükünü azaltma, müfredat uyumunu inceleme, ölçme ve değerlendirme materyalleri hazırlama gibi alanlarda kullanılabiliyor.- Doğru yapılandırılmış üretken yapay zekâ sistemleri, öğrencilere 24 saat rehberlik ve yönlendirme sunabiliyor. - Yapay zekânın eğitimdeki en büyük risklerinden biri, öğrencilerin aktif öğrenenler yerine pasif kullanıcılar hâline gelmesi.

CHATGPT SORUYU ÇÖZER AMA ÖĞRETEMEZProf.

Dr.

Yelkin Diker Coşkun – Yeditepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi PDR Öğretim ÜyesiYapay zekâ ile bir sorunun cevabını almak başka bir şey, o çözümü gerçekten anlayıp öğrenme prensipleriyle zihne yerleştirmek başka bir şey.

ChatGPT bir öğrenme aracı olarak tasarlanmadı.

Öğretmez, yalnızca sorulan sorulara cevap verir.

Asıl mesele yapay zekâyı doğru kullanmak.

Örneğin matematik ya da dil öğrenme için özel olarak geliştirilmiş, pedagojik ve bilişsel temellere dayanan yapay zekâ uygulamaları var.

Çin’de geliştirilen yapay zekaya dayalı öğretim teknolojileri, çocuğun bilişsel gelişimini destekleyecek şekilde tasarlandı.

Çünkü yapay zekâ ile fen sorusunu yanıtlamak ile bir deneyi izlemek, çıkarımda bulunmak ve o süreci zihinsel olarak yapılandırıp uzun süreli belleğe aktarmak başka bir şey.Üst düzey düşünme becerileri gerektiren sorulara öğrenciler ChatGPT kullanarak hazırlanamaz.

Bu tür sorular analitik ve tasarım odaklı düşünmeyi temele alır.

Bir konuyu çok boyutlu düşünmek ve çıkarımda bulunmak için bilgiyi doğru sentezlemesi ve yorumlaması yani zihinsel kapasitenin çok yönlü çalışmasını gerektirir.

LGS’de yer alan üst düzey düşünme sorularında da öğrencilerin zorlandığını görüyoruz.

Öğrenci, farklı bilgi kaynaklarından yola çıkarak özgün düşünmeden, çıkarım yapmadan doğrudan cevaba ulaştığında, kısa süreli başarı elde etse bile bu bilgi uzun süreli belleğe aktarılamaz.

Aktarılsa bile, transfer becerisi dediğimiz, bilgiyi yeni bir problemde kullanabilme, özgün ve akıcı düşünme yetisi gelişmez.