Lübnan'daki hava kirliliği, kanser vakalarını endişe verici düzeyde artırdı

ETHEM EMRE ÖZCAN/VESİM SEYFEDDİN - Lübnan'da süregelen elektrik krizi, yaygın jeneratör kullanımı ve yetersiz toplu taşıma, hava kirliliğini kritik seviyelere taşırken, uluslararası bilimsel çalışmalar ve resmi veriler, ülkede kanser vakaları ile bu hastalığa bağlı ölümlerde dünya ortalamasının üzerinde bir artış yaşandığını ortaya koyuyor.Doğu Akdeniz'in dağlık ve yeşil ülkelerinden Lübnan, doğal yapısının aksine son yıllarda hava kirliliğinin derinleştiği ve halk sağlığını tehdit eden bir çevresel tabloyla karşı karşıya bulunuyor.Bu olumsuz tablonun oluşmasında, süregelen elektrik krizi ve yetersiz toplu taşıma belirleyici faktörler olarak öne çıkıyor.Nitekim ülkede günlük sağlanan elektriğin çoğu bölgede yalnızca yaklaşık 4 saatle sınırlı kalması, enerji ihtiyacının büyük ölçüde özel elektrik jeneratörleri yoluyla karşılanmasına neden oluyor.Bu durum, yoğun araç trafiğiyle birleştiğinde, havaya salınan zararlı gazlar ile sağlığı tehdit eden ince partikül maddelerin artışını beraberinde getiriyor.Dünyada 4 Şubat Dünya Kanser Günü dolayısıyla farkındalık çalışmaları yürütülürken, Lübnan'daki tablo endişe verici bir görünüm sergiliyor.Araştırma: Lübnan'da 1990–2023 döneminde kanser vakaları yüzde 162 arttıBaşkent Beyrut, ülkede hava kirliliğinin en yoğun yaşandığı kent olarak öne çıkarken, uluslararası bilimsel çalışmalar, Lübnan'ın kanser vakaları ve bu hastalığa bağlı ölümlerdeki artış oranı bakımından dünyada öne çıkan ülkelerden biri olduğunu ortaya koyuyor.Bu tablo, hava kirliliği ile kanser vakalarındaki artış arasındaki ilişkiye dikkat çeken The Lancet gibi uluslararası bilimsel yayınlarda yer alan çalışmalarla da örtüşüyor.Bu kapsamda, tıp dergisi The Lancet tarafından bu konuda Eylül 2025'te yayımlanan son araştırmaya göre, Lübnan'da 1990–2023 döneminde kanser vakaları yüzde 162, bu hastalığa bağlı ölümler ise yüzde 80 oranında arttı.Çalışmada, 2023 yılı itibarıyla ülkede her 100 bin kişide yaklaşık 2 bin 335 kanser vakası kaydedildiği belirtildi.Resmi rakamlarLübnan Sağlık Bakanı Rakan Nasreddin de Eylül 2025'te yaptığı açıklamada kanser vakalarındaki artışa dikkati çekti.Bakan Nasreddin, sigara tüketimi, çevre kirliliği ve özel elektrik jeneratörlerinin yaygınlığının bu artışta etkili olduğunu vurguladı.Sağlık Bakanlığının 2022 yılı verilerine göre ülkede her 100 bin kişiden yaklaşık 230'una kanser teşhisi konulduğunu belirten Nasreddin, Lübnan'da yıllık yaklaşık 14 bin yeni kanser vakası kaydedildiğini, bunların 8 bininin kadınlar, 6 bininin ise erkekler arasında görüldüğünü ifade etti.Ülke genelinde özel elektrik jeneratörlerinin sayısı yaklaşık 450 binÇevre konularında uzman gazeteci Mustafa Raad, AA'ya yaptığı açıklamada, Lübnan'da hava kirliliğinin başlıca iki kaynağının ulaşım sektörü ile özel elektrik jeneratörleri olduğunu söyledi.Raad, "Beyrut'a her gün yaklaşık 200 bin araç giriş yapıyor.

Ülke genelindeki özel elektrik jeneratörlerinin sayısı ise yaklaşık 450 bin.

Bu durum yoğun gaz salınımına ve havayı kirleten ince partiküllerin artmasına yol açıyor." dedi.Bu partiküllerin son derece tehlikeli olduğuna dikkati çeken Raad, söz konusu maddelerin solunum sistemini aşarak kana karışabildiğini, bilimsel çalışmalara göre uzun vadede kanser riskini artırdığını vurguladı.Raad, 2019'dan bu yana elektrik krizinin etkisiyle Beyrut semalarında "kahverengi bulut" oluştuğunu, bunun jeneratör emisyonları ve yakıt yanmasından kaynaklandığını, içerdiği kanserojen maddelerle sağlık açısından risk oluşturduğunu kaydetti.Kirliliğin azaltılmasıRaad, hava kirliliğinin önlenmesinin imkansız olmadığını ancak bunun siyasi irade ve ciddi uygulama gerektirdiğinin altını çizdi.Özel jeneratörlere filtre sistemlerinin takılmasının, havaya yayılan ince partikülleri önemli ölçüde azaltabileceğini anlatan Raad, elektrikli araç kullanımının teşvik edilmesi ve araç paylaşımının yaygınlaştırılmasının önemini vurguladı.Kalıcı çözümün ise vatandaşların özel araçlara olan bağımlılığını azaltacak açık ve etkin bir toplu taşıma planının hayata geçirilmesi olduğunu dile getiren Raad, bunun çevresel ve sağlık yükünü hafifleteceğini ifade etti."Farkındalık ile bilinçlendirme programlarının artırılması gerekiyor"Lübnan Parlamentosu Çevre Komisyonu üyesi milletvekili Najat Saliba ise The Lancet'te yayımlanan çalışmanın kanser artışını bireysel davranışlar, çevresel kirlilik ve genetik–metabolik etkenler olmak üzere üç ana faktöre dayandırdığını söyledi.Çevre alanında uzman olan Saliba, "Lübnan maalesef son yıllarda kanser vakalarındaki artış oranı bakımından en üst sıralarda yer alan ülkelerden biri oldu." dedi.Hükümetin bu soruna yönelik attığı adımlara değinen Saliba, "Bakanlar Kurulu, emisyonları azaltmak amacıyla elektrik jeneratörü sahiplerini filtre takmaya zorunlu kılan bir karar aldı.

Farkındalık ile bilinçlendirme programlarının artırılması gerekiyor." diye konuştu.Kararın olumlu bir adım olduğunu belirten Saliba, ancak bunun etkin biçimde uygulanması ve denetlenmesi gerektiğini, aynı zamanda kapsamlı bir ulusal elektrik planının hayata geçirilmesinin önemini vurguladı."Kirliliğin azaltılması ve sağlık bilincinin artırılması imkansız hedefler değil"Kanser hastalarının karşı karşıya kaldığı ilaç sorununa da dikkati çeken Saliba, her gün ilaçlara erişemeyen hastalardan şikayetler aldığını, bazı ilaçların Sağlık Bakanlığında bulunmadığını, bazılarının ise yüksek fiyatlar nedeniyle ulaşılamaz hale geldiğini söyledi.Saliba, denetimsiz şekilde yurt dışından kaçak ilaç girişinin arttığı uyarısında bulunarak, bu ilaçların sahte olabileceğini ya da uygun koşullarda saklanmamış olabileceğini, bunun da hastalar için ek bir risk oluşturduğunu kaydetti.Sağlık Bakanlığına çağrıda bulunan Saliba, doğru planlama ve güvenilir istatistiklerle ihtiyaç duyulan ilaç miktarının belirlenmesi ve güvenli ilaçların tüm hastalara ulaştırılmasının sağlanması gerektiğini vurguladı.Lübnan'ın küçük yüz ölçümüne rağmen önemli çevresel ve beslenme potansiyeline sahip olduğunu ifade eden Saliba, temel sorunun zayıf çevre denetimi ve kötü yönetim olduğunu belirtti.Saliba, "Kirliliğin azaltılması, ilaç temini ve sağlık bilincinin artırılması imkansız hedefler değil.

Ancak bunun için güçlü bir siyasi irade ve etkin bir yönetim gerekiyor.

Kanser vakalarındaki endişe verici artış ancak bu şekilde durdurulabilir." ifadelerini kullandı.