Umut hakkı nedir, umut hakkı kimlere verilir?

Umut hakkı nedir, umut hakkı kimlere verilir sorusu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla birlikte yeniden kamuoyunun gündemine taşındı.

İnsan onurunun korunması ilkesine dayanan umut hakkı, en ağır suçlardan hüküm giymiş kişilerin dahi geleceğe dair tamamen umutsuz bırakılmaması gerektiğini savunan hukuki bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.

UMUT HAKKI NEDİR?

UMUT HAKKI KİMLERE VERİLİR?

Son dönemde hukuk ve siyaset gündeminde sıkça tartışılan "umut hakkı", özellikle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarıyla bağlantılı olarak kamuoyunun dikkatini çekiyor.

İnsan hakları hukuku çerçevesinde ele alınan bu kavram, mahkûmların geleceğe dair bir beklentiye sahip olup olamayacağı sorusunu merkezine alıyor.

Peki umut hakkı nedir, hukuki dayanağı nedir ve kimler bu haktan yararlanabilir?

UMUT HAKKI NEDİR?

Umut hakkı, en ağır suçlardan hüküm giymiş olsa bile bir mahkûmun, hayatının tamamını cezaevinde geçireceğine dair mutlak ve geri dönülmez bir durumla karşı karşıya bırakılmaması gerektiğini savunan bir insan hakları ilkesidir.

Bu hak, kişinin belli şartlar altında özgürlüğüne kavuşma ihtimalinin tamamen ortadan kaldırılmamasını ifade eder.Umut hakkı, "kesin olarak dışlanan" bir tahliye ihtimalinin, insan onuruyla bağdaşmadığı düşüncesine dayanır.

Mahkûmun davranışları, rehabilitasyon süreci ve topluma yeniden kazandırılma potansiyeli göz önünde bulundurularak, cezasının belirli bir süre sonra yeniden değerlendirilmesini öngörür.

UMUT HAKKININ HUKUKİ DAYANAĞI Umut hakkının en önemli hukuki dayanağı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 3. maddesidir.

Bu madde, işkenceyi ve insanlık dışı ya da aşağılayıcı muameleyi yasaklar.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), bazı kararlarında, ömür boyu hapis cezasının hiçbir şekilde gözden geçirilememesinin insanlık dışı muamele kapsamında değerlendirilebileceğine hükmetmiştir.AİHM'e göre, bir mahkûmun cezasının ilerleyen yıllarda gözden geçirilmesine imkân tanınmıyorsa, bu durum kişinin "umut etme" hakkını ortadan kaldırır.

Bu nedenle umut hakkı, doğrudan tahliye anlamına gelmez; yalnızca hukuki bir değerlendirme kapısının açık tutulmasını zorunlu kılar.

UMUT HAKKI KİMLERE VERİLİR?

Umut hakkı, özellikle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan kişiler için gündeme gelir.

Bu ceza türü, birçok ülkede fiilen "ömür boyu cezaevi" anlamına gelmektedir.

Ancak umut hakkı kapsamında, bu kişilerin cezalarının belirli bir sürenin ardından gözden geçirilmesi mümkün olabilir.Umut hakkı;• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar• Uzun süreli müebbet hapis cezasına çarptırılanlar• Şartlı salıverilme ihtimali tamamen ortadan kaldırılmış mahkûmlariçin teorik olarak söz konusu olabilir.

Ancak bu hak, herkese otomatik olarak tanınan bir serbest bırakılma hakkı değildir.

UMUT HAKKI TAHLİYE ANLAMINA MI GELİR?

Kamuoyunda en sık yapılan yanlışlardan biri, umut hakkının doğrudan tahliye anlamına geldiğinin düşünülmesidir.

Oysa umut hakkı, serbest bırakılma garantisi sunmaz.

Sadece, mahkûmun cezasının belirli aralıklarla bağımsız bir merci tarafından değerlendirilmesini öngörür.Bu değerlendirmelerde;• Mahkûmun cezaevi içindeki tutumu• Pişmanlık durumu• Toplum için oluşturduğu risk• Rehabilitasyon sürecigibi kriterler dikkate alınır.

Olumsuz bir değerlendirme durumunda mahkûm cezasını çekmeye devam eder.

TÜRKİYE'DE UMUT HAKKI TARTIŞMALARI Türkiye'de umut hakkı konusu, özellikle AİHM kararları sonrasında gündeme gelmiştir.

Türk Ceza Kanunu'nda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan bazı hükümlüler için şartlı salıverilme yolu tamamen kapalıdır.

Bu durum, insan hakları hukukçuları tarafından tartışılmaktadır.AİHM'in Türkiye aleyhine verdiği bazı kararlar, iç hukukta düzenleme yapılması gerektiği yönünde yorumlanmaktadır.

Ancak şu an itibarıyla umut hakkını açıkça düzenleyen özel bir yasal değişiklik bulunmamaktadır.

UMUT HAKKI NE ANLAMA GELİYOR?

Özetle umut hakkı, ağır suçlardan hüküm giymiş kişilerin dahi geleceğe dair tamamen umutsuz bırakılmaması gerektiğini savunan bir insan hakları yaklaşımıdır.

Tahliye garantisi sunmaz, ancak hukuki bir değerlendirme ihtimalini canlı tutar.

Önümüzdeki süreçte umut hakkının Türkiye'de nasıl ele alınacağı, hem iç hukuk hem de uluslararası yargı kararları açısından önemini korumaya devam edecek.