Haber Detayı
Depremde Yiyecek Dağıtımı Neden Aksıyor? 6 Şubat'tan Çıkarılan Dersleri
Türkiye, dünyanın en aktif deprem kuşaklarından birinde duruyor. Aynı zamanda tarım üretiminin stratejik merkezlerinden biri. Bu iki gerçek, afet yönetimiyle gıda güvenliğini birlikte düşünmemizi zorunlu kılıyor. Ama AKP iktidarının gıda politikaları bu zorunluluğa çok uzak.
Rakamlarla 6 Şubat: Kim Neye Ulaşamadı?Depremler yalnızca zayıf binaları yıkmıyor.
Halkın hayatta kalmasını sağlayacağı sanılan tüm zayıf sistemleri de çökertiyor.
Deprem riski yüksek yerlerde, gıda tedarik zinciri ulusal güvenliğin bir parçası.
Gıda güvencesi dört temel üzerinde duruyor: Gıdanın bulunması, erişilmesi, kullanılması ve sürekli olması.
Afet anında bu dört ayak birden kırıldığında, önce açlık krizi başlıyor.
Ardından uzun vadeli beslenme yetersizlikleri ve toplumsal huzursuzluklar geliyor.Üç yıl önce 6 Şubat’ta yaşadığımız depremler, Türkiye’nin gıda sistemindeki gedikleri acı biçimde gözler önüne serdi. 14-16 milyon yurttaşımızı etkileyen, 50 binden fazla yurttaşımızı kaybettiğimiz bu felaket, her şeyin Ankara’dan yönetildiği gıda sisteminin kriz anında iflas ettiğini kanıtladı.Deprem bölgesindeki hamile kadınlarımızın yüzde 71,4’ü şiddetli gıda güvensizliği yaşadı.Depremzedelerin tamamı hiçbir zaman yumurta bulamadı.
Yüzde 97,8’i meyveye, yüzde 93,33’ü sebzeye ulaşamadı.
AFAD’ın 27 Bölgesel Afet Lojistik Deposu ve 54 Lojistik Destek Deposu vardı.Kahramanmaraş, Adıyaman, Diyarbakır, Kilis’tekiler zamanında açılamadı.AFAD İçişleri Bakanlığı’na bağlandığında, yerel düzeyde hızlı karar alma gücü ortadan kalktı.
Valiler ve kaymakamlar AFAD’ın otoritesini tanımadı.
Bazı valiler, halkın kendi imkanlarıyla hazırladığı yardım tırlarına valilik forslarını astırarak bunları reklam aracına çevirdi.
AFAD’ın 5843 çalışanının sadece 1798’i arama-kurtarma teknisyeni. 65 il müdürünün sadece 15’i yer bilimi, inşaat veya sağlık bilimleri alanında eğitim almış.Askerin sivil afetlerle müdahale kuralları 2010’da kaldırıldığı için askeri müdahale iki günden fazla gecikti. 1999 Marmara Depremi’nde kilometrekareye 0,69 asker düşerken, 2023 Kahramanmaraş Depremleri’nde bu oran 0,03’e indi.
İlk 72 saatte lojistik tıkandı.
Doğalgaz, içme suyu, atık su şebekeleri, elektrik ve iletişim sistemleri hasar gördü.Sosyal medyaya 9.5 saat bant kısıtlaması uygulandı.
Yardım çağrıları engellendi.
Sahadaki görevlilerin yüzde 77,77’si organizasyonel sorunlardan, yüzde 64,44’ü ulaşım engellerinden, yüzde 84,44’ü soğuk hava koşullarından, yüzde 64,44’ü stok yetersizliğinden, yüzde 84’ü gıda tesislerine erişememekten, yüzde 57,77’si soğuk zincir eksikliğinden yakındı.Bir Sonraki Depreme Hazır mıyız?Dirençli olmak, kriz anında depolardan koli dağıtmak değil.
Dirençlilik, üretimden tüketime tüm gıda sistemini şoklara karşı esnek, yedekli ve adil biçimde kurmak demek.
Bu mimarinin temeli sosyal devlet ilkesi.
Mekanizmalar çöktüğünde yurttaşı ayakta tutacak olan tek güç, kamunun planlama ve koruma kapasitesi.Kahramanmaraş Depremleri’nde depolama ve taşıma sistemlerindeki hasarlar, yerel gıda stoklarını kullanılamaz hale getirdi ya da bozdu.
Soğuk hava depoları enerji kesintileri yüzünden devre dışı kaldı.
Taze gıda, et ve süt ürünleri bozuldu.
Tarihi geçmiş gıdalar dağıtıldı.
Kanalizasyon çöktü.
Şebeke suyu kirlendi.
Gıdaları yıkamak ve pişirmek olanaksızlaştı.
Halk tamamen hazır ve paketli gıdaya mahkum edildi.
Peki ne yapmalı?Yerel yönetimlere Yerel Stratejik Gıda Rezervleri kurma yetkisi ve bütçesi verilmeli.
Kentlerde ve bölgelerde Gıda Politikaları Konseyleri oluşturulmalı.
Bu konseyler üretim planlaması yaparken rezervleri de hesaba katmalı.
Ulusal düzeyde blokzincir tabanlı bir gıda altyapısı kurulmalı.
Bu sistem, afetlerde gıdanın doğru noktalara ulaşmasını da sağlamalı.Deprem riski düşük ve ulaşım ağlarının merkezindeki kentler, Ulusal Afet Lojistik Üsleri olarak yapılandırılmalı.
Yolların depremde hasar görme olasılıkları hesaplanmalı.
En yakın değil, en erişebilir noktalar seçilmeli.
Bebek, çocuk, kronik hasta, yaşlı, emziren ve hamile yurttaşlarımız için özel stoklar tutulmalı.
Şişe su taşımak yerine su arıtma yapabilen mobil üniteler envantere eklenmeli.
Acil Beslenme Protokolü hazırlanmalı.Soğuk zincir kapasiteli, jeneratör takviyeli Bölgesel Gıda Merkezleri kurulmalı.
Her merkezde minimum 72 saatlik acil gıda stoğu bulunmalı.Ulusal Gıda Güvenliği Kurumu acilen kurulmalı.
Bünyesinde Ulusal Beslenme Güvenliği Konseyi oluşturulmalı.
Bu konsey risk analizleri yapmalı, stratejik rezervlerin düzeylerini belirlemeli ve denetlemeli.
Gıda sisteminin belirli illerde toplanması engellenmeli.
Sistem merkeziyetsizleştirilmeli.
