Orta Asya ülkelerinin büyümesi gelişmiş ülkeleri aştı

Orta Asya ekonomisi, toplamda 2025'te bir önceki yıla kıyasla yüzde 6'dan fazla büyüdü.

Farklı metodolojilere göre yapılan değerlendirmelerde bölge ekonomisinin %6,2 ile %6,6 arasında büyüdüğü hesaplandı.

Hesaplamalara Kazakistan, Özbekistan, Kırgız Cumhuriyeti ve Tacikistan'ı dahil olurken, veri sınırlamaları nedeniyle Türkmenistan dâhil edilmedi.

Dünya Bankası Orta Asya ekonomisinin yüzde 6,2 büyüdüğünü hesaplarken, Avrasya Kalkınma Bankası (EDB) bu oranı yüzde 6,6 olarak hesapladı.

Bu büyüme, gelişmiş ekonomilerin yanında dikkat çekiyor.

EDB, 2026'da ABD ekonomisi için yaklaşık %1,6, Euro Bölgesi için ise yaklaşık %1,1 büyüme tahmin ederken, Çin ekonomisinin yaklaşık %4,6 büyümesi bekleniyor.

Manşet büyüme rakamları güçlü olsa da ekonomistler, enflasyon, gelir eşitsizlikleri ve dış faktörlere bağımlılığın bölgenin günlük ekonomik gerçeklerini şekillendirmeye devam ettiğini vurguluyor.

Kazakistan’da petrol ve sanayi büyümeyi destekliyor Bölgenin en büyük ekonomisi olan Kazakistan’ın, Avrasya Kalkınma Bankası’na (EDB) göre 2025 yılında yaklaşık yüzde 5,9 büyüdüğü, 2026’da ise büyümenin yüzde 5,5 civarında gerçekleşmesinin beklendiği belirtildi.

Bu performans, son on yılı aşkın dönemin en güçlü büyüme oranları arasında yer alıyor.

Ülke ekonomisinde büyümenin ana unsurlarından biri petrol üretimi olmaya devam ediyor.

Tengiz sahasında üretimin beklenenden erken artırılması büyümeye katkı sağladı.

Bunun yanında makine ve metal sektörlerinde imalat sanayisinin hız kazandığı, farklı bölgelerde yeni fabrikaların faaliyete geçtiği ifade edildi.

Artan gelirlerin konut ve otomobil kredilerini desteklediği, yurt içi turizmin de büyümeye katkı verdiği kaydedildi.

Yetkililer, enerji odaklı büyümenin sınırlarının farkında olduklarını belirterek Hazar Denizi üzerinden geçen ulaşım koridorları ile işleme sanayilerine yatırım yapıldığını aktardı.

Öte yandan yaklaşık yüzde 12,3 seviyesinde seyreden enflasyonun alım gücünü sınırlamayı sürdürdüğü ve yüksek faiz ortamının hanehalkı harcamalarını baskıladığı belirtiliyor.

Özbekistan’da reformlar ve ihracat etkisi EDB verilerine göre Özbekistan, 2025 yılında yüzde 7,4 büyüyerek bölgenin en hızlı genişleyen ekonomilerinden biri oldu. 2026 yılı için büyümenin yüzde 6,8 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülüyor.

Ülkenin gayrisafi yurt içi hasılası son dokuz yılda yaklaşık 56 milyar Euro'dan 133 milyar Euro'nun üzerine çıkarken, kişi başına gelir de önemli artış gösterdi.

Sabit sermaye yatırımları 2025’in ilk dokuz ayında yüzde 15’in üzerinde yükselirken, ihracat değeri yüzde 33’ten fazla arttı.

Altın fiyatlarının küresel ölçekte yüksek seyretmesi, ihracat gelirlerinde belirleyici rol oynadı.

Hizmetler sektörünün ekonomideki payının artarken özellikle dijital hizmetlerin öne çıktığı belirtildi.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 2025 yılında yaklaşık 5 milyon kişinin düzenli gelir elde ettiğini, 1,5 milyon kişinin ise yoksulluk sınırının üzerine çıktığını açıkladı.

Konut ve otomobil satışlarında da belirgin artış kaydedildi.

Dünya Bankası ise büyümenin sürdürülebilirliği için özel sektörün güçlendirilmesi, DTÖ üyeliği ve rekabet ortamının geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Kırgızistan ve Tacikistan’da hızlı genişleme EDB tahminlerine göre Kırgız Cumhuriyeti, 2025 yılında yüzde 10,3 büyüyerek bölgenin en hızlı büyüyen ekonomisi oldu. 2026’da büyümenin yüzde 9,3 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Tacikistan ekonomisi ise döviz havaleleri ve kamu yatırımları sayesinde büyümesini sürdürdü.

Uzmanlar, son dönemdeki hızlı büyümenin bir bölümünün Rusya-Ukrayna savaşı sonrası değişen ticaret ve lojistik akımlarından kaynaklandığını belirtiyor.

Ayrıca yüksek büyüme oranlarının yatırım açığını kapatma sürecini yansıtabileceği ifade ediliyor.

Azerbaycan enerji ve lojistik merkezi rolünü koruyor Orta Asya’nın coğrafi parçası olmasa da bölgeyle güçlü ekonomik bağları bulunan Azerbaycan’da büyüme daha ılımlı seyrediyor.

IMF tahminlerine göre Azerbaycan ekonomisinin 2025 yılında yaklaşık yüzde 3 büyümesi bekleniyor.

Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası ise büyümenin yüzde 2,4-2,6 aralığında olacağını öngörüyor.

Ekonominin petrol ve doğal gaz ihracatına dayalı yapısını sürdürdüğü, enerji gelirlerinin Hazar geçişli ulaşım koridorları dahil olmak üzere altyapı yatırımlarına yönlendirildiği belirtiliyor.

Bölge ile Avrupa ve Türkiye arasındaki ticaret yollarının öneminin son yıllarda arttığı ifade ediliyor.

Enflasyon ve gelir farkları öne çıkıyor Büyüme rakamlarına rağmen Orta Asya genelinde enflasyon temel sorun olmaya devam ediyor.

Uluslararası kuruluşların tahminlerine göre 2025 yılında enflasyon Kazakistan’da yaklaşık yüzde 12, Kırgızistan’da yüzde 9, Özbekistan’da ise yüzde 7-8 aralığında gerçekleşti.

Yüksek borçlanma maliyetlerinin hanehalkı harcamalarını sınırladığı belirtilirken, ülkeler arasında gelir farklarının sürdüğü dikkat çekiyor.

Kişi başına gelirin Kazakistan’da yaklaşık 14 bin dolar seviyesinde olduğu, Özbekistan ve Kırgızistan’da ise daha düşük kaldığı ifade ediliyor.

Dış riskler ve gelecek beklentileri Ekonomistler, bölgedeki büyümenin Çin ekonomisinde yaşanabilecek yavaşlama, emtia talebindeki değişim ve jeopolitik gelişmeler gibi dış risklere açık olduğunu belirtiyor.

Dünya Bankası, küresel ticaretteki belirsizlikler nedeniyle bölgesel büyümenin 2026’da yüzde 5, 2027’de ise yüzde 4,6 seviyesine gerileyebileceğini öngörüyor.

Uzmanlara göre Orta Asya ülkeleri için temel hedef, yüksek büyüme oranlarını verimlilik artışı, gelir düzeyi ve kurumsal kapasitede kalıcı iyileşmelere dönüştürmek olacak.