Bu taş Antik Roma’dan bugüne uzanan bir sır mı saklıyor?

Düz bir taşın üzerine işlenmiş geometrik düz çizgilerden oluşan gizemli bir desen, daha önce bilinmeyen bir Roma masa oyunu olabileceğini düşündürüyor.

Yapay zekâ kullanılarak yapılan binlerce simülasyon, taş ya da camdan yapılmış sürgülü oyun taşlarının bu yüzeyde bıraktığı izlerin, engelleme temelli bir oyunla örtüştüğünü gösteriyor.

Bu tür oyunlar Avrupa’da Orta Çağ’a kadar belgelenmemişti.Romalılar hangi oyunları oynuyordu?Yazılı kaynaklar ve arkeolojik bulgular, Romalıların birçok masa oyunu oynadığını ortaya koyuyor.

Bunlar arasında asker oyunu olarak bilinen ve rakibin taşlarını ele geçirmeyi amaçlayan Ludus latrunculorum yer alıyor.

Ludus duodecim scriptorum ise on iki işaret oyunu anlamına geliyor ve çoğu zaman tavlanın atası olarak değerlendiriliyor.

Ayrıca üç işareti bir çizgide tamamlayarak kazanılan, günümüzde tic tac toe olarak bilinen oyunlara benzer örnekler de bulunuyor.Buna rağmen, hakkında hiçbir şey yazılmamış, iz bırakmamış ya da henüz oyun olarak tanımlayamadığımız pek çok oyunun var olması muhtemel.

Hollanda’daki Roman Museum in Heerlen koleksiyonunda yer alan ve Leiden University’den Walter Crist’in incelediği bir taş bu ihtimali güçlendiriyor.

Ölçüleri 212’ye 145 milimetre olan bu düz taşın üst yüzeyine geometrik bir desen oyulmuş durumda.

Taş, günümüz Heerlen kentinin altında kalan Roma yerleşimi Coriovallum’da bulunmuş.

Kullanılan kireç taşı türü ise MS 250 ile 476 yılları arasında Fransa’dan ithal edilerek yapılarda dekoratif amaçla sıkça kullanılıyordu.Crist, ilk başta şüpheyle yaklaştığını belirtiyor.

Desen daha önce gördüklerine benzemiyordu ve bu yüzden müzeden taşı yakından inceleme izni istedi.

İnceleme sırasında, yüzeyde oyulmuş çizgiler boyunca taşların itilmiş olmasına uyacak aşınma izleri fark etti.

Bu aşınma her yerde eşit değildi ve özellikle tek bir köşegen çizgi üzerinde yoğunlaşıyordu.Yapay zekâ ile antik oyun simülasyonuBu belirgin aşınmanın nasıl oluştuğunu anlamak isteyen ekip, Ludii adı verilen bir yapay zekâ oyun sistemi kullandı.

Sistem, iki yapay zekâ oyuncusunu karşı karşıya getirerek farklı başlangıç taş sayılarına ve Avrupa’da oynanmış antik oyunlardan türetilmiş 130 farklı kural varyasyonuna göre binlerce oyunu simüle etti.

Simülasyonlara İskandinavya kökenli haretavl ve İtalya’dan gioco dell’orso gibi oyunlar da dahil edildi.Sonuçlara göre, oyunculardan daha fazla taşa sahip olanın rakibini hareket edemez hâle getirmeye çalıştığı dokuz benzer engelleme oyunu, taş üzerindeki bu özgün aşınma desenini oluşturmuş olabilir.

Araştırma ekibi bu oyuna şimdilik Ludus Coriovalli adını veriyor.

Anlamı ise Coriovallum oyunu.

University of Reading’den Tim Penn, kesin bir sonuca ulaşmanın zor olduğunu söylüyor.

Ancak yapılan analizlerin, bu nesnenin gerçekten bir oyun tahtası olabileceğini güçlü biçimde ortaya koyduğunu da ekliyor.University of Fribourg’dan Ulrich Schädler ise yöntemi ilginç bulsa da ikna olmuş değil.

Ona göre geometrik desen yeterince düzgün değil ve normalde oyun tahtalarında aynı desenin pek çok örneği bulunur.

Bu ise bilinen tek örnek.

Crist bu itirazları anladığını ifade ediyor ve belki de bunun bir prototip oyun olduğunu ya da normalde toprak üzerine çizilerek oynandığını, bu yüzden başka örneklerin günümüze ulaşmadığını söylüyor.Avrupa’da engelleme temelli oyunlar Orta Çağ’dan itibaren belgelenmiş durumda.

Eğer Ludus Coriovalli gerçekten böyle bir oyunsa, bu durum bu tür oyunların Avrupa’daki geçmişini birkaç yüzyıl geriye çekiyor.

Crist’e göre benzer oyunlar Güney ve Doğu Asya’da daha erken dönemlerde var olmuş olabilir.

Roma dönemine ait bazı grafitilerde engelleme oyunlarını andıran desenler görülse de, bunları kesin olarak tarihlendirmek oldukça zor.Penn, arkeoloji ile yapay zekâ yöntemlerinin birlikte kullanılmasının başka gizemli antik oyunlara da ışık tutabileceğini düşünüyor.

İsviçre’deki Vindonissa Roma lejyon kampında bulunan ve içinde X şekli olan kareye benzeyen işaretlere sahip başka bir olası oyun tahtasını örnek gösteriyor.

Çizgilerin kesiştiği noktalarda küçük delikler bulunan bu taş için, benzer analizlerin yeni bir bakış açısı sunabileceğini söylüyor.