Para düzeninde deprem: Dolara altınla pusu kuruldu

Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasında küresel finansal sistemin liderliği için süren mücadele, eşi benzeri görülmemiş bir tırmanış aşamasına girdi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin’in altın piyasalarında yürüttüğü “kontrolden çıkmış işlemler” olduğunu açıkça kabul ederek siyasi ve parasal bir bombayı patlattı.

Bessent, Pekin’in dijital varlıklar ve altın üzerinden doları devirmeyi hedefleyen hamleler yaptığı uyarısında bulundu.

Hazine Bakanı Scott Bessent, geçen hafta altın piyasasında yaşanan sert dalgalanmaların sorumlusu olarak Çinli yatırımcıları işaret etti.

Pazar günü Fox News’te yayımlanan Sunday Morning Futures programında, “Altın hareketlerine gelince; Çin’de işler biraz çığırından çıktı” ifadelerini kullandı.

Bessent, perşembe günü Senato’da yapılan hararetli bir oturumda da Hong Kong’daki “geniş deneysel alan”a dikkat çekerek, buradaki para otoritelerinin ABD’nin finansal liderliğine alternatif oluşturmayı amaçlayan finansal teknolojileri yaymak için dünyayı aktif biçimde dolaştığını söyledi.

Çin’in “kontrolsüz hamlesi” Washington, Çin’in bu agresif adımlarının şokunu atlatmaya çalışırken, Saxo Bank’ın 2026 için Şok Edici Tahminler başlıklı yıllık raporu para düzeni açısından çok daha sarsıcı bir senaryoyu gündeme getirdi.

Bankanın strateji biriminin raporuna göre Çin, resmî altın rezervlerinin ABD’ninkini aştığını açıklayarak dünyayı hazırlıksız yakaladı.

Bununla da yetinmeyen Pekin, “altın yuan” olarak adlandırılan yeni bir para düzenini devreye soktu.

Bu sistemde, offshore yuan (CNH) kısmen altınla destekleniyor ve sahiplerine belirlenmiş bir dönüşüm fiyatı üzerinden fiziki altın teslimi imkânı tanıyor.

Rapora göre bu hamle, yuanın dolar karşısındaki değerini yaklaşık 5,00 seviyesine taşıyor.

Bu, daha önce 7,00’ye yaklaşan seviyelerden tarihi bir güçlenme anlamına geliyor.

Saxo Bank raporu, Şanghay, Şenzen ve Hong Kong’daki kasaların, küresel ölçekte yeni bir finansal sistemin merkezi hâline geldiğini vurguluyor.

Raporda şu ifadeler yer alıyor: “Bu sistem, dünyaya onlarca yıldır görmediği bir şeyi sunuyor: Sadece devlet vaatlerine değil, somut bir rezerve dayalı bir para birimi.

Altın yuan, kredi derecelendirmelerine, merkez bankası politikalarına ve jeopolitik risklere olan bağımlılığı azaltmayı vaat ediyor.” Rapora göre bu gelişme, son 80 yılda dolar egemenliğine yöneltilmiş en büyük meydan okuma niteliğinde.

Altın yuan nasıl işleyecek?

Saxo Bank Yatırım Stratejileri Başkanı Charu Chanana, Çin’in bu sistemi temkinli biçimde devreye soktuğunu belirtti.

Buna göre: Altın destekli yuan ilk aşamada Hong Kong ve Singapur gibi dış piyasalarda geçerli olacak.

Sistem, yalnızca altına değil; ABD tahvilleri ve emtialar gibi başka rezerv varlıklarına da dayanan bir sepetle desteklenecek.

Üçüncü taraf denetimlerle Çin’in altın rezervlerinin doğrulanması sağlandıkça güven artacak.

Son aşamada, belirli günlük limitlerle tam dönüştürülebilirlik devreye girecek.

Çin ayrıca, Körfez’deki petrol üreticileri ve ASEAN ülkelerinin merkez bankalarına, “altın–yuan takas hatları” sunmayı; petrol ve bakır gibi emtialar için altınla ödenebilir vadeli sözleşmeler başlatmayı planlıyor.

Bu sayede ülkeler ticaretlerini dolar kullanmadan yapabilecek.

Birçok ülke ise pratiklik nedeniyle, altın yerine offshore yuan cinsinden Çin tahvilleri tutmayı tercih edebilecek.

Rapora göre bu sisteme olan güven arttıkça, enerji ve emtia ticaretinin daha büyük bölümü altın yuan üzerinden yapılacak.

Bu süreçte yatırımcılar ve merkez bankaları ABD Hazine tahvillerindeki varlıklarını azaltacak, doların küresel rezervlerdeki payı ise yaklaşık üçte bir oranında gerileyecek.

Fransız Le Monde Diplomatique gazetesinde yayımlanan stratejik bir analize göre, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, “sessiz sızma” dönemini geride bırakıp açık bir saldırı stratejisine geçti.

Gazete, Çin Komünist Partisi’nin ideolojik yayın organı olan Qiushi dergisinde 31 Ocak’ta yayımlanan bir makaleye atıfla, Şi’nin ticaret, yatırım ve küresel rezervlerde etkili olacak güçlü bir para birimi inşa edilmesi çağrısı yaptığını aktardı.

Eski Kırgızistan Başbakanı Jomart Otorbayev, bu çağrının teknik değil, büyük bir siyasi mesaj olduğunu belirterek şunları söyledi: “Şi Cinping konuştuğunda bu asla tesadüf değildir.” Otorbayev’e göre bu çıkışın zamanlaması da dikkat çekici.

Küresel para sistemi sarsılmaya başladı, doların “yenilmezlik algısı” zayıflıyor, Donald Trump’ın zayıf doları “başarı” olarak sunması piyasaları tedirgin ediyor ABD Merkez Bankası’nın başına Trump’a yakın bir ismin getirilmesi, para politikasının siyasallaşacağı endişesini artırıyor Buna rağmen uzmanlar, yuanın önünde ciddi engeller bulunduğunu vurguluyor.

Otorbayev’e göre en büyük sorun, Çin’in sıkı sermaye kontrolleri.

Yuan hala serbestçe dönüştürülebilir bir para değil.

Kriz anlarında yatırımcılar ve merkez bankaları, paralarını Pekin’in onayı olmadan çekemiyor.

Rakamlar ne diyor?

Veriler, doların hala baskın olduğunu gösteriyor: IMF verilerine göre (2025 üçüncü çeyrek); Dolar: %57 Euro: %20 Yuan: %1,93 (6. sırada) Uluslararası ödeme sistemlerinde de dolar hâkimiyetini sürdürüyor.

Petrol, metaller ve tarım ürünleri hâlâ dolar üzerinden fiyatlanıyor.

Hatta büyük Çin şirketleri bile riskten kaçınmak için çoğu zaman doları tercih ediyor.

Görünmeyen hegemonya Le Monde Diplomatique’e göre Pekin, buna rağmen sessiz ama sistematik bir altyapı kurmaya devam ediyor: dijital yuan, SWIFT dışı ödeme sistemleri ve alternatif finans ağları bu mimarinin temel taşları.

Gazete şu yorumu yapıyor: “Şi Cinping piyasaları bir gecede altüst etmeyecek.

Ancak bu mesaj, Çin devlet aygıtına ‘artık hızlanma zamanı’ demektir.

Aynı zamanda Batılı yatırımcılara da açık bir uyarıdır: Dolar artık yenilmez değil.”