Ata yurdunda bunları gördüm

Yazımıza Bilge Kağan atamızın sözleri ile başlayalım: “Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, senin ilini ve töreni kim bozabilir?” Gezimiz Ulanbator’dan başladı; sırasıyla Cengiz Han Müzesi, Tonyukuk Kitabesi, Cengiz Han Heykeli, Terelj Milli Parkı, Kaplumbağa Kayası, Bozkır’da yemek molası, Ger Kampı, Bazalt Lav Akıntısı, Uurtiin Tokhoi Terası, Orhun Vadisi’nde konaklama ve Orhun Şelalesi, Knuisiin Naiman Gölü (bu istasyon sonraki yıllarda geziye eklenecek), Karakurum; Tarih Müzesi, Orhun Yazıtları Müzesi, Erdene Zuu Budist Manastırı, Khaan buuz mola, Khustai Ulusal Parkı oldu.

Moğolistan’daki dağlar genellikle büyük platolarla iç içe geçmiş sıradağlardır ve en önemlileri Batı'daki Altay (Altai) Dağları, Moğolistan'ın en yüksek noktası olan Hüyten Zirvesi'ni içerir.

Orta'daki Hangay (Khangai) Dağları, Türkler için kutsal olan Ötüken Dağı'nı barındırır.

Kuzeydeki Sayan (Hovsgol) Dağları ve doğudaki Büyük Hingan (Hentii) Dağları'dır.

Bu dağlar, Gobi Çölü'nü de çevreleyen geniş Moğol platosunun sınırlarını çizer, kültür ve coğrafya açısından çeşitlilik sunar.

Dağlar arasında irili ufaklı çok sayıda göl var.

Göllerin önemli bir kısmı volkanik, tektonik kökenli.

Buzul kökenli göller de oldukça yaygın.

Ülkenin güneyinde Gobi Çölü bulunuyor.

Ülke 15 vilayetten oluşuyor.

Başkent Ulanbator.

Komşuları Çin ve Rusya.

Türk tarihinin en önemli arşivlerinden biri Moğolistan Cengiz Han Ulusal Müzesi’dir. (A) Müze girişinde kapı üzerinde ve yanlarda, Orhun Yazıtlarında kullanılan harfler ve Türk-Moğol motifleri görülür. (B) Meta Han (Modun Chanyu) heykeli. (C) Bilge Kağan, İlteriş Kağan ve önde Kül Tigin büstü (mezar taşı başları).

Mete ya da Çincesiyle Modun Chanyu, MÖ 209-174 arasında hüküm sürmüş Asya Hun İmparatorluğu hükümdarı olan Türk-Hun hükümdardır.

Oğuz Kağan Destanı'ndaki Oğuz Kağan ile aynı kişi olduğu düşünülmektedir.

Babası Teoman'dır.

Devletini Hazar Denizi'nden Mançurya'ya kadar uzatmıştır.

Mete'nin asıl adı Batur veya Bagatur'dur.

Adının yanlışlıkla Meitei olarak çevrilmesinden dolayı literatüre Mete olarak girmiştir.

Bilge Kağan Büstü 1958 yılında Orhon Vadisi/Moğolistan’daki kazılarda bulunmuştur.

Büyük kardeşi Kül Tigin ile birlikte, İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı’nın devlet başkanıdır.

Kül Tigin devletin askeri kanadını yönetmiştir.

Şapkadaki hayvan ilk olarak bir armadaki kartal olarak tanımlanmış, ancak daha sonra onun ölümün simgesi olan bir şahin olarak tanımlanmasına karar verilmiştir.

Türkler, kartalı/şahini ölümle ilişkilendirmiştir.

Ayrıca bu figür, Doğu Türkleri tarafından benzer şekilde yayılmış kanatlarla sıkça tasvir edilen bir Anka kuşunu da temsil ediyor olabilir.

TONYUKUK YAZITLARI Tonyukuk Yazıtları ya da uluslararası literatürdeki adıyla bulunduğu yere nispetle Bain Tsokto Yazıtları, Orhun Irmağı vadisinde 8. yüzyılda yazılıp dikilmiş olan Göktürk Yazıtlarından biridir.

Moğolistan'ın başkenti Ulanbator’un ilçesi Nalayh'ta Bayan Tsokto adlı yerde bulunmuştur.

Tonyukuk Yazıtı, 720-725 senelerinde Tonyukuk'un kendisi tarafından dikilmiştir.

Bu yazıtta, Türklerin savaş stratejileri, bağımsızlık mücadelesi için verilen savaşlar, Bilge Tonyukuk'un Türk Milleti için verdiği mücadeleler göze çarpmaktadır.

Türk tarihinin en eski yazılı belgelerinden olan Tonyukuk Yazıtları, II.

Göktürk Kağanlığı döneminin büyük veziri, kumandanı ve danışmanı Bilge Tonyukuk'un ölümünden önce bizzat kendisi tarafından diktirilen dört cepheli iki yazıttan ibarettir.

Göktürk dönemine ait tarihi olaylardan bahseden Göktürk harfli Türkçe bir metin içerir.

Bilge Kağan Yazıtı ile Kül Tigin Yazıtı’nın 360 kilometre doğusunda yer alır. 1897 yılında, botanik bilimci Yelizaveta Klements tarafından bulunmuştur.

Açık alanda bulunduğu ve yeterince korunmadığı için büyük ölçüde tahribata maruz kalmıştır ve orijinal şeklinden oldukça farklı görünüm arz etmektedir.

Bilge Tonyukuk, İlteriş Kağan ve öncesinde Kül Tigin ve Bilge Kağan'a hizmet etmiş, Türk devletinin kuruluşunda ve güçlenmesinde büyük rol oynamış, kendi adına yazılmış Tonyukuk Yazıtı'yla Türk Milleti’ne önemli öğütler vermiştir.

Çin'de doğup yetişmesine rağmen Türk benliğini korumuş, devlet işlerinde akılcı çözümler sunmuş, ‘Bilge’ lakabını da buradan almıştır. (A) At üstünde Cengiz Han Heykeli.

Dünyanın en büyük binicilik heykeli ve dünyanın en büyük at binme heykeli olarak kabul edilen Cengiz Han'ın meşhur atlı heykeli, Moğolistan'ın başkenti Ulanbator yakınlarındaki Tsonjin-Boldog'da bulunur ve yaklaşık 40 metre yüksekliğindedir.

Paslanmaz çelikten yapılmış bu devasa anıt, ziyaretçilerin heykellerin üzerine çıkarak manzarayı izlemesine olanak tanır.

YARIN: TÜRK MİLLETİ’NİN BÜYÜK MİRASI: ORHUN NEHRİ VE VADİSİ