Trump’ın Grönland hamlesi yeni bir uzay yarışının parçası mı?

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland konusundaki tutumu neredeyse her gün değişti.

Bir gün askeri güç kullanma tehdidi, ertesi gün bunun söz konusu olmadığına dair güvence.

Ancak değişmeyen tek nokta var: Arktik adasının ABD için stratejik açıdan hayati öneme sahip olduğu yönündeki ısrarı.Bu hafta Davos zirvesinde yaptığı konuşmadan saatler sonra, Washington ile Kopenhag’ın Grönland’ın küçük ve uzak bölgelerini yeni askeri tesisler için ABD’ye tahsis etme olasılığını sessiz sedasız görüştüğüne dair haberler dolaşmaya başladı.

Resmi bir doğrulama yoktu, ortada yalnızca fısıltılar vardı.

Ancak spekülasyonların bu kadar hızlı yayılması bile başlı başına dikkat çekiciydi.Aslında bu gelişmeler oldukça hızlı yaşandı.

ABD’nin Danimarka’dan Grönland’ı satın alabileceği fikri ilk kez 2019’da yeniden gündeme geldiğinde, birçok kişi bunu geç saatlerde yapılan bir komedi programının skeçi gibi değerlendirmişti.

Ancak esprilerin arkasında artan bir tedirginlik vardı.

Trump yönetiminin Grönland’a yönelik ilgisinin, “batı yarımküre” ve ötesine uzanan daha geniş bir jeostratejik hedefin parçası olduğu düşünülüyordu.Bunun nedeni açık.

Grönland iki hızla değişen sınır hattının kesişiminde yer alıyor: Küresel ısınmayla şekillenen yeni Arktik deniz rotaları ve giderek askerileşen uzay alanı.

Küresel tansiyon yükseldikçe ada, eski uluslararası hukuk düzeninin çatırdamaya başladığını gösteren bir jeopolitik göstergeye dönüştü.Pituffik Uzay Üssü: Yörüngedeki yeni yüksek noktaTüm bu denklemin merkezinde, eski adıyla Thule Hava Üssü olan Pituffik Space Base bulunuyor.

Soğuk Savaş döneminde ileri bir karakol olarak inşa edilen üs, bugün ABD ordusunun Uzay Kuvvetleri yapılanmasının kilit noktalarından biri.

Füze tespit sistemlerinden iklim gözlemlerine kadar pek çok kritik görev burada yürütülüyor.Yörüngenin yeni stratejik yüksek zemin olarak görüldüğü bir dünyada, bu düzeyde bir görünürlük altın değerinde.

Zorla, satın alma yoluyla ya da müzakereyle… Yöntem ne olursa olsun verilen mesaj değişmiyor: Grönland, Amerika’nın Arktik ve uzay hedeflerinin merkezinde yer alıyor.Uzay hukuku zorlanıyor: 1967 Anlaşması yeterli mi?Bu mesele yalnızca askeri gözetimden ibaret değil.

Özel şirketlerin rekor hızda roket fırlattığı günümüzde Grönland’ın coğrafi konumu benzersiz bir avantaj sunuyor.

Yüksek enlemdeki bölgeler, kutupsal ve Güneş eşzamanlı yörüngelere yük göndermek için ideal koşullar sağlıyor.

Grönland’ın geniş boş arazileri ve açık okyanus koridorları, onu potansiyel bir Arktik fırlatma merkezine dönüştürebilir.

Küresel fırlatma kapasitesinin sınırlı sahalar ve erişim sorunları nedeniyle daraldığı bir dönemde, ada bir anda son derece değerli bir gayrimenkul haline geldi.ABD’nin Grönland’a ilgisi artarken, II.

Dünya Savaşı sonrası kurulan “kurallara dayalı uluslararası düzen”in barış ve güvenliği korumakta giderek daha etkisiz kaldığı da görülüyor.

Uzay hukuku bu açıdan özellikle kırılgan. 1967 tarihli Outer Space Treaty iki süper gücün ve sınırlı sayıda uydunun olduğu bir dünya için tasarlanmıştı.

Özel şirketlerin dev uydu takımyıldızları, ticari Ay projeleri ya da asteroit madenciliği gibi kavramlar o dönemde öngörülmemişti.Dahası, Pituffik gibi Dünya üzerindeki üslerin yörüngede kimin izleme ya da hâkimiyet kurma kapasitesine sahip olacağını belirleyebileceği senaryosu da hesaba katılmamıştı.

Bugün ülkeler stratejik dayanak noktaları için yarışırken, anlaşmanın temel ilkeleri zorlanıyor.

Büyük güçler hem yeryüzünü hem de yörüngeyi küresel ortak alanlar olmaktan çok kontrol edilmesi ve savunulması gereken stratejik varlıklar olarak görmeye başladı.Grönland bir uyarı mı?Grönland tam da bu kırılma hattında duruyor.

ABD’nin ada üzerindeki kontrolünü genişletmesi halinde, küresel uzay gözetleme kapasitesinin orantısız bir bölümünü elinde tutacağı değerlendiriliyor.

Bu durum ise rahatsız edici soruları beraberinde getiriyor.Uzayı denetlemek için gereken araçlar yalnızca birkaç ülkenin elinde toplanmışken, uzay gerçekten küresel bir ortak alan olarak kalabilir mi?

Yeryüzündeki jeopolitik rekabet doğrudan yörüngeye sıçrarsa ne olur?

Dünya üzerindeki bir toprak parçası, dünya dışı nüfuzun geçidi haline geldiğinde uluslararası hukuk nasıl uyum sağlayacak?

Birçok gözlemci tabloyu karamsar görüyor.

Onlara göre uluslararası hukuk sistemi evrilmek yerine aşınıyor.Arctic Council, Arktik’te iş birliğini teşvik eden başlıca hükümetler arası platform, jeopolitik gerilimler nedeniyle fiilen kilitlenmiş durumda.

United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space ise ticari uzay inovasyonunun hızına yetişmekte zorlanıyor.

Bazı ülkelerde kabul edilen yeni uzay yasaları da kolektif yönetişimden çok kaynak hakları ve stratejik avantajı önceleyen bir yaklaşımı yansıtıyor.Bu çerçevede Grönland yalnızca stratejik bir varlık değil, aynı zamanda bir uyarı işareti.

Grönland halkı için riskler oldukça somut.

Adanın stratejik değeri onlara bir müzakere gücü sağlıyor ancak aynı zamanda kırılgan hale getiriyor.

Arktik buzları eridikçe ve yeni deniz yolları ortaya çıktıkça, Grönland’ın jeopolitik ağırlığı daha da artacak.

Ada sakinleri, küresel güçlerin hedefleri arasında kendi siyasi ve ekonomik geleceklerini belirlemeye çalışıyor.

Danimarka’dan bağımsızlık ihtimali de bu denklemin parçası.Başlangıçta siyasi bir merak unsuru gibi görünen konu, bugün daha derin bir dönüşümü gözler önüne seriyor.

Arktik, uzay yönetişiminin ön cephesine dönüşüyor.

Bu geniş buzlu coğrafyayı ve üzerindeki uzayı düzenlemek için tasarlanmış hukuk ve anlaşmalar ise gelişmelere ayak uydurmakta zorlanıyor.

Eski Thule Hava Üssü artık yalnızca kuzeyde bir askeri karakol değil.

Yörüngeye açılan stratejik bir kapı ve yukarıdan siyasi ile askeri güç projeksiyonu yapmanın bir aracı haline gelmiş durumda.