Eric Dane'in ölümüne neden olan ALS hastalığı ne, tedavisi var mı?

Grey's Anatomy ve Euphoria dizilerindeki rolleriyle tanınan Amerikalı oyuncu Eric Dane, amyotrofik lateral skleroz (ALS) hastalığına yakalandığını açıklamasından 10 ay sonra, 53 yaşında hayatını kaybetti.Dane, HBO'nun gençlik dizisi Euphoria'da Cal Jacobs karakterini canlandırıyordu.

Daha önce ise en çok, tıbbi drama dizisi Grey's Anatomy'deki Dr.

Mark Sloan ya da bilinen adıyla "Dr.

McSteamy" rolüyle tanınmıştı.California doğumlu oyuncu, ALS teşhisini Nisan 2025'te kamuoyuyla paylaşmıştı.

Dane, yaşamının son aylarını motor nöron hastalığının (MND) en yaygın türü olan ALS için bağış toplamak ve farkındalık yaratmakla geçirmişti.Ailesi yaptığı açıklamada, "Eric Dane, ALS ile verdiği cesur mücadelenin ardından Perşembe öğleden sonra hayatını kaybetti" ifadelerini kullandı.Dane, oyuncu ve model Rebecca Gayheart ile evliydi ve çiftin iki çocuğu vardı.'Hayatımı kurtarmaya çalışıyorum'1972 yılında San Francisco'da doğan oyuncu, televizyon kariyerine 1993'te The Wonder Years dizisiyle başladı.Daha sonra fantastik drama dizisi Charmed'da Jason Dean karakterini, aksiyon drama dizisi The Last Ship'te ise Kaptan Tom Chandler'ı canlandırdı.

Ayrıca Marley & Me, Valentine's Day ve Burlesque gibi filmlerde rol aldı.Grey's Anatomy dizisindeki Doktor Teddy Altman'ı canlandıran Kim Raver, "Çekimler sırasında gözlerinde bir parıltı olurdu ve muzip bir bakışla, kusursuz bir zamanlamayla söylediği bir replik sizi yerle bir ederdi" dedi.Travma cerrahı Owen Hunt karakterini oynayan Kevin McKidd ise Instagram'da "Huzur içinde uyu dostum" mesajını paylaştı.

Kasım ayında NBC'nin tıbbi drama dizisi Brilliant Minds'ta, ALS teşhisi aldıktan sonra destek kabul etmekte zorlanan bir itfaiyeciyi canlandırdı.Bu ayın başlarında Time dergisi tarafından sağlık alanında en etkili 100 kişiden biri seçildi."Hayatımı kurtarmaya çalışıyorum" diyen Dane, dergiye verdiği röportajda, "Yaptıklarım hem kendim hem de sayısız insan için bir adım ilerleme sağlayabilirse, bu bana yeter" ifadelerini kullandı.Aralık ayında, ALS için etkili tedaviler ve bir çare bulunmasına yönelik araştırmalar yapan Target ALS adlı kuruluşun yönetim kuruluna katıldı.

Kuruluş, onun katkısıyla kampanyalarından birinin 500 bin dolarlık bağış hedefini aştığını açıkladı.Eylül ayında ise ayrı bir bağış kampanyası için yayımlanan bir videoda, "Ben bir oyuncuyum... bir babayım ve artık ALS ile yaşayan biriyim" diyerek, "bu hastalığı sona erdirmeye doğru bir adım atma" çağrısı yaptı.ALS nedir?Aralarında genç ve başka açılardan sağlıklı insanların da bulunduğu çok sayıda tanınmış kişinin hayatını kaybetmesine yol açmasına rağmen, ALS'nin neden ortaya çıktığı hâlâ gizemini koruyor.Ancak son araştırmalar bazı ipuçları ortaya çıkardı.1939 yılında bu hastalığa yakalanan Amerikalı beyzbol oyuncusunun adından dolayı Lou Gehrig hastalığı olarak da bilinen ALS, motor nöron hastalığının (MND) bir türü.Motor nöronlar, yani istemli kas hareketlerini kontrol eden hücreler, zamanla kaybedilir.

Bu da kişilerin yavaş yavaş bedenleri üzerindeki kontrolü yitirmesine yol açıyor.

Son verilerin gözden geçirildiği bir çalışma, ABD'de her 100 bin kişiden yaklaşık beşini etkilediğini tahmin ediyor.Hastalık erkeklerde daha sık görülüyor ve ortalama tanı yaşı yaklaşık 60.

Ancak çok daha genç kişileri de etkileyebiliyor.

Tanıdan sonra çoğu insan yalnızca birkaç yıl yaşayabilse de istisnalar yok değil.Bunlardan biri ve en bilineni 21 yaşında bir MND türü teşhisi konulan ve 2018'de 76 yaşında hayatını kaybeden fizikçi Stephen Hawking.ALS'ye ne neden olur?İnsanların neden ALS geliştirdiği ise karmaşık bir konu.

Hastaların yüzde 10-15'inde hastalık aile içinde görülüyor.

Bu durumlarda, belirli bir gendeki mutasyon nesiller boyunca aktarılmış oluyor.Anne ya da babanızda veya atalarınızda ALS olması, mutlaka sizde de gelişeceği anlamına gelmiyor.Bununla birlikte, kalıtsal ALS geliştiğinde etkilenen gen her zaman aynı olmayabiliyor.

Sonuçlar aynı olsa da genetik neden farklı olabiliyor.ALS geliştiren diğer yüzde 85'lik kesimde ise nedeni belirlemek çok daha zor.Tanı konulduğunda kimse "Büyük amcanızda da buna benzer bir şey vardı" demiyorsa, bu durum tek seferlik, rastlantısal bir olay olarak kabul ediliyor ve "sporadik" vaka olarak adlandırılıyor.Son araştırmalar, genetik mutasyonların burada da rol oynayabileceğini gösteriyor.

Ancak bu durumda, ailesel ALS'de görülen tek ve belirgin bir gen hatasından ziyade, birkaç farklı gende küçük değişiklikler söz konusu olabiliyor.

Sporadik ALS riskini artırdığı düşünülen 40 civarında gen değişikliği tespit edildi.

Ancak hastalık son derece nadir görülüyor.Michigan Üniversitesi'nden nöroloji profesörü Eva Feldman, "Hastalığın genetik faktörlerle açıklanabilen kısmı, ALS türüne bağlı olarak yalnızca yüzde 8 ile yüzde 60 arasında" diyor.

Bununla birlikte, dış çevredeki potansiyel tetikleyicilere uzun süreli ve tekrarlayan maruz kalışın, özellikle sporadik formda ALS riskini artırabileceğine dair kanıtlar da ortaya çıkıyor.

Bu durum Feldman ve ekibini araştırma yapmaya yöneltmiş."ALS 'ekspozomu' dediğimiz bir kavramın varlığından şüphelendik" diye konuşan Feldman "Toksik çevresel etmenler riski artırıyor.

Bizim bulgumuz da bu çevresel maruziyetlerin toplamı" diyor.Ekip, organik kimyasal kirleticilere, metallere, pestisitlere, inşaat çalışmalarından kaynaklanan tozdaki partikül maddelere ve kötü hava kalitesine uzun süreli maruz kalmanın ALS riskini artırabileceğini buldu.'Tek bir neden-sonuç ilişkisi yok'ALS Derneği'nin sorumlusu Neil Thakur ise ALS için tek bir neden-sonuç ilişkisi olmadığını söylüyor:"Her zaman bir faktörler kombinasyonu söz konusu.

Bir risk faktörünüz ya da genetik profiliniz olsa bile, ALS'ye yakalanmanız yüzde 100 kesin değil."Thakur, dizel yakıtı, havacılık yakıtı, yakma çukurlarından çıkan partiküller, pestisitler ve aerosollere maruz kalmanın riski artırabileceğine dair bazı kanıtlar olduğunu ekliyor.Örneğin bu maddelere yoğun şekilde maruz kalan askerlerde bu hastalığa yakalanma riski daha yüksek görülüyor.İçme suyunda kurşun bulunmasının, sigara içmenin ve temas sporlarının da ALS'yi tetikleyebileceğine dair bulgular var.

Ancak belirsizlik sürüyor.

ALS tanısından önce yaşam boyu içki ve sigara kullanımını inceleyen çalışmalar, içki ve sigara içmeyen birisi olmanın mutlak surette koruyucu olmadığını gösteriyor. (Elbette bu faktörleri azaltmak pek çok başka hastalığın riskini düşürür; dolayısıyla içki ve sigarayı sınırlamak için birçok başka neden de var.)ALS ve genel olarak MND'nin nadir görülmesi, hastalıkların nedenlerini araştıran bilim insanlarının karşılaştığı zorluklardan biri.

Hasta sayısı azdır ve herkes araştırmalara katılmak istemeyebilir ya da katılamayabilir.Ayrıca genetik ve yaşam tarzı farklılıkları sonuçları etkileyebilir.

Örneğin vakaların yüzde 4'ünde bir genetik değişiklik tespit edilse bile, bu grupta belirli bir kimyasala maruz kalanlarla kalmayanlar arasında net bir fark görmek için yeterli kişi olmayabilir.Tedavisi var mı?Şu anda ALS'nin bir tedavisi yok.

Ancak ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), hastalığın ilerleme hızını yavaşlatmaya ve hastalara biraz daha zaman kazandırmaya yardımcı olan birkaç ilacı onaylamış durumda.Bu ilaçlar, beyin ve omurilik çevresindeki belirli kimyasalların düzeyini azaltmaktan sinir hücresi ölümünü önlemeye kadar farklı mekanizmalarla etki gösteriyor.Belirli bir hatalı genin etkilerini hedef alan tedavilerin de faydalı olabileceğine dair işaretler var.

Örneğin SOD1 mutasyonunun yol açtığı hasarı dengelemeyi amaçlayan bir ilacın erken aşama denemesi, umut verici ön sonuçlar verdi.Ancak asıl zorluk, uygun araştırmalar için finansman bulmak.

Her bir genin ya da çevresel faktörün ne kadar katkıda bulunduğunu belirlemenin yanı sıra, elde edilen bilgilerin nasıl uygulanacağına dair daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.Thakur, "Asıl soru insanlar neden ALS'ye yakalanıyor değil; bunu nasıl önleyebilir ya da nasıl tedavi edebiliriz?" diyor.