Haber Detayı
Kadınlara yasaklanan, mafyaya savaş açtıran sebze, enginar
16. yüzyıl Avrupa’sında kadınların yemesi yasaktı. 1930’larda New York’ta mafya yüzünden yasaklandı. Antik çağda ilaç niyetine yenildi, bugün “süper gıda” diye övülüyor. Baharın ilk günlerinde soframıza gelmeden önce enginarın sıra dışı hikayesine birlikte bakalım.
Henüz pazar tezgahlarında tam yerini almadan, biz ondan söz edelim istedik.
Çünkü bazı sebzeler sadece yenmez; anlatılır.
Enginar tam da onlardan biri.Mart 15, Nisan İstanbul’unda hep en pahalı sebzelerden biri olmuştur.
Ama kıymeti yeni değil.
Tarih boyunca enginar, ya yasaklanmış ya kutsanmış ya da uğruna kavga edilmiş bir sebze.Ve hikayesi, bir devedikeninin tepesindeki yabani kömecin avcı-toplayıcılar tarafından koparılıp yenmesiyle başlıyor.ENGİNAR HEP ENGİNAR MIYDI?Hayır.
Başlangıçta o, dikenli bir kengerdi.
Akdeniz coğrafyasında halen sapı kesilip çiğ çiğ yenen yabani devedikenleri var.
Goethe, İtalya'ya Seyahat adlı eserinde İtalya’da insanların büyük bir iştahla dikenli kengerleri temizleyip yemesini hayranlıkla anlatır.Antik Roma’da ise iş daha sofistikeydi.
Efsanevi aşçı Apicius, kenger için sayısız tarif verir.
Garum (balık sosu), şarap, bal ve baharatla hazırlanan soslar… Enginarın atası, Roma sofralarının yıldızıydı.Sonra bir kayboluş; yaklaşık bin yıl boyunca tarih sahnesinden siliniyor.ENDÜLÜS VE YENİDEN DOĞUŞ8. yüzyılda dünyada Arap yayılmasıyla tarım teknikleri gelişiyor.
Endülüs’te kenger yeniden yetiştiriliyor.
Seçilim ve kültivasyonla yabani diken evriliyor, bugünkü daha etli, daha dolgun, daha “zarif” enginara dönüşüyor.
Tunus’tan Sicilya’ya, oradan Fransa’ya uzanan yolculukta enginar artık aristokrat bir sebze haline geliyor.
ZEUS’UN AŞKIAntik Yunan’da enginarın adı Cynara’dan gelir.
Efsaneye göre Zeus, Cynara adlı bir kadına aşık olur.
Cynara onu kızdırınca Zeus onu bir enginara dönüştürür.
Dışarıdan dikenli, içeride yumuşak ve kalbi mor bir çiçek… Enginarın estetik cazibesi biraz da bu hikayeden beslenir.16.
YÜZYIL AVRUPA’SINDA KADINLARA YASAKTIRönesans Avrupa’sında enginarın afrodizyak olduğuna inanılıyordu.
Bu yüzden bir dönem kadınların yemesi yasaklandı.
Ta ki Floransalı Catherine de Medici, Fransa Kralı Henry II of France ile evlenip Fransa’ya enginarı taşıyana kadar.
Söylentiye göre çeyizinde tohumları vardı.
Bu evlilikten sonra enginar saray sofralarında yaygınlaştı; yasaklar gevşedi.
Erkekler ise afrodizyak etkisi umuduyla bol bol yemeye başladı.Enginarın Anadolu’ya gelişi büyük ihtimalle Endülüs’ten göç eden Sefarad Yahudileri sayesinde oldu.
Tohumlar sandıklarda taşındı.
Osmanlı mutfağında 15. yüzyıldan itibaren turşusu, zeytinyağlısı, dolması yapılmaya başlandı.
Başta saray mutfağında yer buldu, zamanla halkın sofrasına indi.
Bugün en çok sevilen türleri Sakız ve Bayrampaşa.Belediye Başkanı Fiorello LaGuardia, Bronx Terminal Pazarı'nda açılış kurdelesini kesiyor. 1935'te Bronx Terminal Pazarı'nı organize suçla mücadelesinde bir sahne olarak kullanmış hatta mafyanın tekelini kırmak için enginarları kısa bir süreliğine yasaklamıştı.BİR SEBZE YÜZÜNDEN PATLAYAN ÇETE KAVGASIŞimdi hikaye birden kıta değiştiriyor. 1880’lerde İtalyan göçmenler enginarı Kaliforniya’ya getiriyor.
San Francisco’nun güneyindeki sisli kıyılar, özellikle San Mateo bölgesi üretimin merkezi haline geliyor.1920’lerde Amerika’daki enginarın neredeyse tamamı buradan çıkıyor.
Soğutmalı trenler sayesinde ülke çapında taşınabiliyor.
Ve kârlı bir meta haline geliyor.Bu noktada sahneye mafya çıkıyor.
New York’ta Morello ailesinin adamı Ciro Terranova, “Enginar Kralı” lakabıyla pazarı ele geçiriyor.
Toptancıları yalnızca kendisinden alışveriş yapmaya zorluyor, fiyatları %30’a kadar yükseltiyor.1930’larda Bronx Terminal Market’te enginar yüzünden kamyonlar kaçırılıyor, satıcılar tehdit ediliyor, tarlalar sabote ediliyor.
Gazeteler bu döneme “Enginar Savaşları” adını veriyor.1935’te New York Belediye Başkanı Fiorello LaGuardia, enginarı şehir sınırlarında yasaklıyor.
Evet, doğru duydunuz bir sebze yasaklanıyor.Yasak bir hafta sürüyor ama mafyanın tekelini kırmaya yetiyor.
Enginar böylece organize suç tarihinin en ilginç başlıklarından birine dönüşüyor.MAFYA MALINDAN SÜPER GIDAYABugün Amerika’daki enginarların halen %99’u Kaliforniya kıyılarında yetişiyor.
Ama artık Bronx kavgalarının değil, antioksidan içeriğinin konuşulduğu bir dönemdeyiz.İçerdiği sinarin maddesi karaciğer fonksiyonlarını destekliyor, safra akışını düzenliyor, kolesterolü dengelemeye yardımcı oluyor.
Lif oranı yüksek, kalorisi düşük.Bir zamanların yasaklı sebzesi, bugün diyet listelerinin gözdesi.ENGİNAR NEDEN BU KADAR BÜYÜLEYİCİ?Çünkü o mitolojide aşkın sembolü.
Orta Çağ’da yasaklı afrodizyakken Osmanlı’da saray yemeği oluverdi. 1930’larda mafya tekelindeyken bugün ise “süper gıda”.
Bahar gelince kendisine bir güzelleme yapmak istedik.Çünkü bazı tatlar sadece damakta kalmaz; tarihte de iz bırakır.Ve evet, en yangın aşklar gerçekten enginarlı yemeklerle başlar...
Odatv.com
