İran’daki savaş nasıl bitebilir? Dört olası senaryo

ABD ve İsrail’in saldırıları tırmanırken, İran’ın geleceğine ilişkin dört temel senaryo öne çıkıyor.ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a kara birlikleri gönderme ihtimalini gündeme getirmesi, savaşın seyrine ilişkin belirsizliği artırdı.

Trump, hafta sonu başlayan ABD-İsrail ortak operasyonunun süresi konusunda çelişkili mesajlar verirken, “gerekirse kara gücü” seçeneğini dışlamadı.İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise operasyonun zaman alabileceğini belirtirken, nihai hedefin ne olacağı konusunda net bir çerçeve çizmedi.Washington yönetimi bir yandan İran’ın nükleer programının durdurulmasını öncelik olarak gösterirken, diğer yandan balistik füze kapasitesinin ortadan kaldırılması ve askeri yapının zayıflatılması hedeflerinden söz ediyor.Peki savaş nasıl sona erebilir?İngiliz The Times gazetesinin haberine göre, uzmanların üzerinde durduğu dört ana senaryo şöyle:1) Rejimin ayakta kalmasıTarihsel örnekler, yalnızca hava saldırılarıyla güçlü ve köklü rejimlerin devrilmesinin zor olduğunu gösteriyor.

ABD ve İsrail saldırıları bir noktada durdurabilir ve Tahran’da rejim, ağır kayıplara rağmen varlığını sürdürebilir.İran’da üç kişilik geçici bir liderlik komitesi oluşturuldu.

Olası yeni lider adayları arasında Mucteba Hamaney (Ali Hamaney’in oğlu) Hasan Humeyni (İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni’nin torunu) ve eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani var.Bu senaryoda rejim, nükleer programda sınırlı tavizler vererek ayakta kalmayı başarabilir.2) Rejimin uyum sağlamasıBu senaryoda sistem tamamen yıkılmaz ancak daha “uzlaşmacı” bir isim ön plana çıkar.

Batı ile pazarlık yapabilecek bir isim öne çıkabilir.Örneğin Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani, Batı’da “iş yapılabilir” bir isim olarak anılıyor.

Ancak kamuoyuna yaptığı açıklamalarda sert bir tutum sergiliyor.Bu modelde İran, İslam Cumhuriyeti yapısını korur ancak dış politikada kısmi geri adımlar atabilir.3) Rejim değişikliğiOcak ayındaki geniş çaplı protestolar, İran içinde rejim değişikliği talebinin güçlü olduğunu göstermişti.Sürgündeki muhalifler, özellikle eski şahın oğlu Rıza Pehlevi’nin geçiş sürecini yönetmesini savunuyor.Bir diğer muhalif yapı ise Halkın Mücahitleri Örgütü.

Örgütün lideri Meryem Recavi, Batı’da destek bulsa da İran içindeki gerçek etkisi tartışmalı.Ancak İran toplumunun farklı kesimlerinin tek bir lider etrafında birleşip birleşemeyeceği belirsizliğini koruyor.4) Çöküş ve kaosNüfusun büyük çoğunluğu Şii olan İran, Irak gibi mezhepsel olarak bölünmüş bir ülke değil.

Ancak bu durum olası bir otorite boşluğunda istikrarsızlık yaşanmayacağı anlamına gelmiyor.Doğuda Beluç isyanı, kuzeyde Kürt hareketleri ve bazı Arap ile Azeri bölgelerdeki gerilimler, merkezi otoritenin zayıflaması halinde farklı güç odaklarının ortaya çıkmasına yol açabilir.Güvenlik yapılarının çökmesi halinde ülke içinde parçalı ve kontrolsüz bir güç mücadelesi yaşanabileceği düşünülüyor.Belirsizlik sürüyorTrump yönetimi, operasyonun nihai amacının yalnızca nükleer programı durdurmak mı yoksa daha kapsamlı bir rejim dönüşümü mü olduğunu netleştirmiş değil.Orta Doğu’da dengeleri kökten etkileyebilecek bu savaşın sonucu, yalnızca askeri gelişmelere değil, İran iç siyasetindeki güç mücadelesine ve uluslararası diplomasi trafiğine de bağlı olacak.