Herkes bu bilgileri kullanıyor ama... Türk televizyonlarında Hamaney yanlışları...

Yapay zekayla birlikte arşivlerde, belgeler arasında, derleme ve toparlamalarla saatlerce zaman geçirerek edinebildiğimiz bilgiler artık elimizin altında.

Şimdi yapay zeka bilgilerini süzgeçten geçirerek kullanma yöntemlerini geliştirme sürecindeyiz.

Ekranlardaki uzmanlardan bazıları, bu konuda gerekli özeni göstermiyor.

Metindeki yapay zeka izleri nasıl belli oluyorsa konuşmalardaki yapay zeka izleri de o kadar belli oluyor.

Bunun son örneğini ABD ve İsrail saldırısıyla katledilen İran Lideri Hamaney hakkındaki söylenenlerde gördük.

Tartışma programlarında yapay zekadan alındığı belli olan görüşler analiz edilmeden dile getirilince farklı kişilerin aynı vurgularına şahit oluyoruz.

Hamaney hakkında dile getirilen görüşler de böyle.

İnceleyelim: Ekranlarda, Hamaney Türk kökenli olmasına rağmen ‘Fars milliyetçisiydi, hatta Kaçarları Türk oldukları için horlamıştır’ görüşü son günlerde sık sık dile getiriliyor.

Bu bilgi yanlış.

Hamaney milliyetçiliğe açıktan tavır alıyor ve neredeyse tüm konuşmalarında İslamcılığı savunuyor.

Bağımsızlık mesajlarının ağırlıkta olduğu konuşmalarda tarihe atfen ‘ortak kültür’ vurgusu öne çıkıyor.

Fakat bu metinlerin özünün Fars milliyetçiliği savunusu olduğu yönündeki beyanlar doğru değil. (Farsça çevirilerde genelde ‘kavmiyetçilik’ kelimesi kullanılıyor.) Kaçar hanedanlığını Türk oldukları için küçümsediği yönündeki yorumlar da maddi dayanaktan yoksun.

Hamaney’in konuşmalarında Kaçar hanedanlığı ‘Batı kültürünün saldırıya geçtiği dönem’ olarak adlandırıyor.

Hamaney’e göre İranlılar, önce Kaçarlar sonra Pehleviler döneminde özgüvenlerini yitirdi.

Hanedan iktidarlarının yıkılmasıyla birlikte kültürlerini savunma imkanı buldular. (Kaçarlar, İran'da 1794 ile 1925 yılları arasında hüküm sürdü.) Şu sözler Hamaney’e ait: “Kaçar ve Pehlevi padişahlığının egemen olduğu dönemlerde bu topraklarda vuku bulan ve hep gözlerden kaçan en büyük facia; bütün dünyada bilim rüzgarının estiği ve bilim kapılarının açıldığı o yıllarda İran’ı çıkmaza soktular, hareket etmesini engellediler, ilerlemesine izin vermediler” Peki Hamaney ekranlarda dile getirildiği gibi Fars milliyetçisi miydi?

İran’ı yakından takip edenler için bu cümle bir tebessüm sebebi.

Hamaney’in milliyetçilik hakkındaki görüşünü şu cümleleriyle aktaralım:“Araplar, Arap kimliği ve milliyetçiliğini vurguluyor, nasyonalizm ve ırk eksenli bir milliyetçilik yapıyorlar.

Bu kimlik, her şeyden önce ‘Araplarla’ sınırlıdır kimliktir.

İkincisi Arap olmak bir realite olduğundan diğer milletlere çekici gelecek bir özellik taşımamakta Arap olmayanlar için bağlayıcı olmamaktadır.

Yani miliyet ötesi bir mesajı yoktur.

Hatta Arap-Fars, Arap-Türk gibi kutuplaşma yaratır böyle milliyetçilikler.

Ama İslam nizamı böyle değildir.

Hem İslami, hem milli hem global İslam ötesi işlevi vardır.” Bilim demişken; ekranlarda dile getirilen bir görüş de şöyle: ‘Hamaney, bilimin yerine ibadeti koydu, ülkesinin gelişmesini engelledi.’ Peşin hükümle dile getirilen genellemelerde çoğu zaman hem manipülasyon hem de kıyas hatası oluyor.

Ekranlardaki hatipler Hamaney’in bilimi kenara ittiğini öne sürüyor.

Oysa Hamaney çok sayıda konuşmasında İslam’ın ilk asırlarındaki başarısını bilimsel atılıma bağlıyor ve günümüz için ise temel uğraş alanı olarak belirliyordu:“Dünyaya efendilik taslayan ve egemen olan perde arkasındaki emperyalist eller bütün bunları bilim ve teknoloji sayesinde yapabildiler.

Bilimi kullanarak insanlığı bu zavallı hale düşürdüler.

Bu nedenledir ki onlara karşı durabilmek için bilime sahip olmamız gereklidir.

Bilimde ilerlemek istiyorsanız yenilikte bulunma cesareti göstermek zorundasınız.

Bilimsel ilerlemeye mecburuz”İranlı gazetecilere Hamaney’in konuşmalarında bilim/ibadet karşıtlığı var mı diye sorduk.

Bir meslektaşımız ekranlarda ezbere konuşanların yargılarını şöyle ele değerlendirdi: “Hamaney bilimsel faaliyeti ülke için ibadet olarak gördü.

Piyer Russo’nun Bilimler Tarihi kitabını sık sık önerirdi.

Temel vurgusu şöyleydi: ‘Bizim petrolümüz olmasa onların fabrikaları çalışmaz.

Petrolümüzü koruyabilmek ve işleyebilmek için her alanda bilimsel çalışmaları hızlandırmalıyız.’” İran devleti bilimsel çalışmalara ne kadar kaynak ayırıyordu ayrıca incelenmelidir; Burada şunun altını çiziyoruz.

Ekranlarda araştırmadan, incelemeden, okumadan yorum yapanlar hatalı yaygın görüşlere yol açıyor.

İran siyasal yapısında reformcuların ağırlığını ve bu dinamiğin getirilerini bilmeyenlerin çizdiği tablo, gerçeğin anlaşılması için yeterli değil.

İran’da sistem sahipleri son dönemde iç cephedeki gerilimi azaltmak için elinden geleni yapıyordu.

Pezeşkiyan’ın seçilme sürecinde yaşananlar bu konudaki en önemli adımlardı.

Ekranlarda dile getirilen “Hamaney’in sadece din anlattığı” yönündeki beyanlar da doğru değil.

Hamaney’in neredeyse tüm konuşmalarında sert bir anti emperyalist ton hakimdi.

Kelime taraması yaptığınızda; Batı zorbalığına yönelik atıfların, bencilliğe, kültürel çürümeye, moda ve tüketme budalalığına, psikolojik sorunların artma sebeplerine yönelik beyanlar önde çıkacaktır.

Şaşırtıcı gelebilir ama Hamaney devrimden sonra sistemde ıslahat yapılması gerektiğini bile dile getiriyordu.

Çerçevesi, neden yapılamadığı bütün bunlar elbette ayrı bir tartışma konusu ama önce gerçeği saptayalım; Hamaney ıslahat çalışmalarını ikiye ayırıyor.

Kendi tanımlamasına göre “İnkılapçı ıslahat ve Amerikancı ıslahat.” İnkılapçı ıslahatı ‘eksiğimiz, hatamız çok, halkımıza ve gençliğimize daha fazla umut verecek işler yapmalıyız’ diye tanımlarken Amerikancı ıslahatı ‘bağımsızlığı yıkmaya yönelik sinsi adımlar’ olarak nitelendiriyor.

Ekranlarda bu görüşlerin izini göremedik.

Hamaney hakkında Türk basınında genelde ‘yorum’ yer aldı.

Doğrudan bilgi için Fars Haber Ajansı Eski Genel Müdürlerinden İsmail Bendiderya’nın hazırladığı, Kaynak Yayınları’nın yayınladığı İran Gerçeği kitabına bakılabilir.

Özellikle sanat ve müzik bölümü şaşırtıcı değerlendirmeler içeriyor.

Yazının başına dönelim: Yanı başımızda ABD/İsrail’in güdümlü füzeleriyle katledilen İran’ın liderini anlatırken yapay zeka bilgisi yeterli olmuyor.

Çünkü yapay zeka da güdümlü.

Mustafa İlker YücelOdatv.com