İnşaat kazısından tarih çıktı: Türkiye'de eşi benzeri yok

Trabzon’un Çömlekçi Mahallesi’nde devam eden kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında yer altında tarihi bir yapı kalıntısı tespit edildi.

İlk bilginin ulaşmasının ardından yer altı boşluğunda zehirli gaz bulunma ihtimaline karşı AFAD ekipleri tarafından ölçümler yapıldı.

Gerekli güvenlik kontrolleri tamamlandıktan sonra Trabzon Müze Müdürlüğü ile Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan ekip tünel içinde incelemelerde bulundu.Yapılan ilk değerlendirmelerde, ortaya çıkan yapının Roma dönemine ait tonozlu bir su kanalı olduğu belirlendi. 300-400 metre uzunluğundaUzmanların yaptığı ölçümlere göre kanalın yüzeyden yaklaşık 1,5-2 metre derinlikte bulunduğu tespit edildi.

Arafilboyu sapağından başlayan hattın sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı bölgesine kadar uzandığı ifade edildi.Yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda olduğu belirlenen yapının 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde inşa edildiği kaydedildi.

Kanalın ortasında yaklaşık 1,20 metre genişliğinde su yolu yer alırken, iki yanında 50-60 santimetre genişliğinde yürüme sekileri bulunduğu belirlendi.Uzmanlar, su kanalının Osmanlı ya da erken Cumhuriyet dönemlerinde yapılan müdahalelerle yan duvarlarına açılan delikler aracılığıyla kanalizasyon hattı olarak da kullanıldığını ve günümüzde atık suyun buradan aktığını ifade etti.

Türkiye’de benzeri yokKaradeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Dekanı ve Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof.

Dr.

Mehmet Yavuz, keşifle ilgili bilgi vererek şunları söyledi:"Müze Müdürlüğü'ne Çömlekçi'de bir yapı kalıntısı bulunduğuna dair bilgi ulaştı.

Yer altı kanalı olması nedeniyle içeride zehirli gaz bulunabileceği değerlendirildi.

AFAD'ın desteğiyle ölçüm yapıldıktan ve gerekli izinler alındıktan sonra heyetle birlikte içerisine girildi" Yavuz, kanalın uzunluğuna ve mimari özelliklerine ilişkin de şu bilgileri paylaştı:"Yer altı su kanalı, Çömlekçi Kentsel Dönüşüm sahasında ortaya çıktı.

Arafil Boyu sapağından başlıyor ve sahil yoluna kadar uzanıyor.

Yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda.

Tespitlerimize göre işçiliği, kullanılan malzemesi ve yapısal özellikleri erken Roma dönemine, Traianus ve Hadrianus dönemlerine işaret ediyor.

Tünel, toprağın yaklaşık 1,5-2 metre altında bulunuyor.

Bölgede kazı yapıldığı için kot değişmiş durumda.

Genel olarak bir buçuk metre yer altında yaklaşık 2 metreye 2 metre ölçülerinde.

Ortasında 1,20 metre çapında bir su kanalı, yanında ise 50-60 santimetrelik yürüme alanları mevcut" Roma mimarisine özgü tonoz yapıKanalın mimari özelliklerine değinen Yavuz, yapının Roma dönemine özgü tonoz sistemiyle inşa edildiğini belirterek şöyle konuştu:"Yan duvarlarda kısmen düzgün kesme taş, kısmen kırma taş kullanılmış izolasyon için kalın bir sıvayla kapatılmış.

Üst örtüsü tamamen düzgün kesme taş malzemeden oluşuyor ve Roma ölçülerinde nitelikli bir tonoz yapıya sahip.

Kanal 300-400 metre boyunca aynı doğrultuda ilerlemiyor, kırık ve bükümlü hatlar içeriyor.

Bu durum suyun hızını azaltma amacıyla yapılmış olabilir ya da sonraki kazı çalışmalarında yön değiştirmiş olabilir.

Tabanında da suyun hızını azaltmak için basamaklar bulunuyor.

Şu anda tamamen atık su amacıyla kullanılıyor.

İçerisinde çok fazla su yok ancak kirli su mevcut.

İlk yapıldığında içme suyu amacıyla inşa edildiğini düşünüyoruz.

Önemli olan, bu kanalın neden yapıldığı ve suyu nereye taşıdığıdır.

Hat, Trabzon Limanı olarak bilinen sahaya kadar iniyor.

Kanalın ağız kısmını inceleme fırsatı olmadı çünkü inşaat devam ediyor.

Bazı bölümlerinde tahribat söz konusu.

İçerisinde kirli su var ancak ileride açılması halinde çevresi muhtemelen temizlenecektir.

Belediyenin ve ilgili kurulun bilgisi var.

Koruma altına alındı.

Ancak inşaat sahası olduğu için iş makinelerinin geçişi bazı noktalarda zarar vermiş.

Bu nitelikli yapının daha ciddi koruma altına alınması ve birinci derece korunması gereken arkeolojik eser olarak tescil edilmesi gerektiğini düşünüyoruz" Turizme kazandırılması önerildiKanalın çevresinde temizlik ve kazı çalışmaları yapılmasının önemine dikkat çeken Yavuz, yapının turizm açısından da büyük bir potansiyel taşıdığını belirtti."Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, bağlantı yapılarının ortaya çıkarılması gerekiyor.

Turizme kazandırılması gereken, Trabzon için önemli bir keşif.

İnşallah doğru şekilde değerlendirilir"Yavuz ayrıca Türkiye’de benzer su kanallarının yalnızca iki noktada bulunduğunu, bunlardan birinin Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğerinin ise İstanbul’da yer aldığını ifade etti.

Çömlekçi’de ortaya çıkarılan kanalın ise yapısal özellikleri bakımından Türkiye’de eşi bulunmayan bir örnek olduğu değerlendiriliyor.