Nadir toprak elementleri "ilk 8 maden” arasına giremedi

LEVENT AKBAY Türkiye’nin nadir toprak elementleri kritik sıralamada ilk 8 dışında kaldı.

Türkiye'deki nadir toprak elementlerinden sadece 5 tanesi stratejik madenler listesinde yer alabildi.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yapılan araştırma sonrasında Türkiye’nin kritik ve stratejik madenleri belirlendi.

Yakın zamanda savaşlarda pazarlıklara konu olan ‘nadir toprak elementleri’ bizim sıralamamızda ikincil önem derecesine sahip madenler arasında yer aldı.

Araştırmada 63 aday maden arasından 37 madenlik bir kısa liste oluşturuldu.

Bunlar da önem derecesine göre 3 ayrı kategoriye ayrıldı.

İlk grupta “Yüksek Öneme Sahip Kritik Madenler” olarak 8 maden belirlendi.

Bu madenler lityum, gümüş, titanyum, demir, manganez, çinko, bakır ve alüminyum olarak sıralandı.

Bu maddelerin kritiklik puanı 16’dan yüksek olarak hesaplandı.

İkinci grupta “Önemli Kritik Madenler” belirlendi.

Bunlar; nikel, nadir toprak elementleri, kömür, paladyum, kobalt, bizmut, arsenik, molibden, galyum, kurşun, kadmiyum, indiyum, germanyum, niyobyum, kalay, cıva, antimuan, barit ve grafit olarak sıralandı.

Nadir toprak elementlerine bu kategoride yer verildi.

Bu gruptaki madenlerin kritiklik puanı 10-16 arası olarak belirlendi.

Üçüncü grupta “Potansiyel Kritik Madenler” belirlendi.

Bunlar da berilyum, florit, krom, bor, platin, manyezit, feldspat, kaolen, trona ve bentonit olarak sıralandı.

Bu gruptaki madenlerin kritiklik puanı 10’dan düşük olarak belirlendi.

Kritik ve stratejik madenler Araştırmada kritik madenler; arz kesintisi veya yüksek fiyat artışı halinde ciddi ekonomik sorunların veya tedarik güvenlik zafiyetinin doğabileceği, sanayi üretiminin temel girdilerinden olan ve yüksek arz riski taşıyan madenler olarak tanımlandı.

Stratejik madenler ise ulusal güvenlik ve ekonomik refah için temel öneme sahip olan ve iç veya dış etkenler nedeniyle arzı kısıtlanabilir madenler olarak tanımlandı.

Aday madenler arasından kritik madenler belirlenirken; Küresel Kritik ve Stratejik Maden Listeleri, Yenilenebilir Enerji Sektöründe Kullanılan Madenler, Dış Ticaret Verileri, Piyasa Durumu, Politik İstikrar gibi kriterler dikkate alındı.

Kritik ve stratejik madenlerin elektronik, bilgisayar, haberleşme, enerji, savunma, otomotiv ve uzay gibi birçok endüstriyel sektörde kullanıldığı; yenilenebilir enerji teknolojileri, güneş panelleri, rüzgar türbinleri ve elektrikli araçlar için vazgeçilmez olduğu hatırlatıldı.

Sıralama değişebilir Raporun ‘sonuç’ bölümünde 37 madenin tamamının Türkiye için kritik maden olduğu, ancak kritiklik kategorilerinin farklı olduğuna dikkat çekildi.

Grafit örneğine yer verilerek bundan 10 yıl önce dünya için önemli olmayan grafitin bugün tüm ülkelerin stok ve üretim planlaması yaptığı bir maden haline geldiği belirtildi.

Gelecekte kritiklik puanı düşük herhangi bir maden üretiminin azalması veya fiyat artışı gibi durumların puanları değiştirebileceği, bu nedenle listelerin güncellenmesi gerektiği vurgulandı. 2025 yılı içerisinde “Kritik Madenler Strateji Belgesi” hazırlanması çalışmalarına başlandığı duyuruldu.

Raporda stratejik madenlerin, kritik madenlerin sahip olduğu özelliklere ek olarak savunma sanayinde kilit role sahip olma niteliğine de sahip olduğuna dikkat çekilerek; “Belirlenen 26 stratejik madenin 10 tanesi (kobalt, krom, molibden, titanyum, nikel, niyobyum, alüminyum, çinko, demir, manganez) hem kritik hem de stratejik maden olarak belirlendi” ifadesi kullanıldı.

Listede nadir toprak elementlerinden lantan, seryum, neodimyum, herbiyum ve itriyum yer aldı.

Stratejik olarak belirlenen madenlerin birçoğunun üretim yöntemlerinin kritik madenlerin üretim yöntemlerine göre çok farklı olduğu; bu madenlerin ya yan ürün olarak ya da maden pasa ve atıklarından ikincil üretim ile elde edildiğine vurgu yapıldı.

İlk 3'te alüminyum, demir ve titanyum var Savunma Sanayii Başkanlığı’ndan alınan veriler çerçevesinde miktar bazında bakıldığında alüminyum, demir ve titanyum ilk 3 stratejik maden olarak belirlendi.

Miktar ölçeğinde ihtiyaçlar görece az olsa bile nadir toprak elementleri ve niyobyum gibi madenlerin oldukça az sayıda üretici tarafından sağlandığı, bunun da arz tarafında yüksek riskleri beraberinde getirdiği, bu nedenle bu madenler özelinde 2-3 yıllık ihtiyaçlar çerçevesinde acil stok planları oluşturulması şart olduğu belirlendi.