Trumpın 2.0 döneminde ABD-İran gerilimleri: Bu noktaya nasıl gelindi? Kronolojik tablo...

MAKSİMUM BASKI 2.04 Şubat 2025: Ocak ayında Beyaz Saraya dönen ABD Başkanı Donald Trump, İran'a maksimum baskı politikasını imzaladığı kararname ile yeniden hayata geçirdi.

Belgeyi imzalamaktan mutlu olmadığını ifade eden Trump, bunu kullanmak zorunda kalmayacaklarını umduğunu dile getirdi.

Konuya dair kendisine yöneltilen sorular üzerine açıklamasında net bir vurgu da yaptı: İran nükleer silaha sahip olamaz.TRUMPTAN HAMANEYE MEKTUP7 Mart 2025: Trump, İran dini lideri Ali Hamaney'e bir mektup gönderdiğini açıkladı.

Mektuba ilişkin Fox Business Network'e konuşan ABD Başkanı, Umarım müzakere edersiniz dedim, çünkü bunun İran için çok daha iyi olacağını düşünüyorum ifadelerini kullandı.

Tahran'ın nükleer silah edinmesini engellemeye yönelik politikasını ise iki ayrı eksene oturttu:İran'la baş etmenin iki yolu var: askeri olarak ya da bir anlaşma yaparak dedi.8 Martta Hamaney, Washingtonın amacının çözüm değil dayatma olduğunu vurgularken; 11 Martta İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Trumpın tehditkâr üslubuna tepki gösterdi.

AAnın aktardığına göre Pezeşkiyan, Biz emrediyoruz siz bunu yapacaksınız bunu yapmayacaksınız, yoksa sorun çıkarırım' diyor.

Tehdit ediyorsan ben (müzakereye) gelmiyorum.

Git ne halt etmek istiyorsan et. yanıtını verdi.Bir süre mektubun Tahrana ulaşmadığına dair haberler geldi. 12 Martta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, mektubun yakında bir Arap ülkesi tarafından Tahran'a ulaştırılacağını söyledi.

Bu belirsizliğin ardından ise Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid Al Nahyan'ın Diplomasi Danışmanı Enver Gargaşın mektubu ilettiği aktarıldı.

Mart ayı sonlarına doğru İran, yanıtı Umman üzerinden ilettiklerini bildirdi.

Arakçi, maksimum baskı ve askeri tehditler altında İranın doğrudan müzakere etmeyeceğini belirterek, dolaylı müzakerelere açık kapı bıraktı.Maskat ve Roma GörüşmeleriMektup trafiği sonrası Tahran ve Washington arasındaki dolaylı görüşmeler, Umman ve İtalya başkentlerinde gerçekleşti.

Ancak bu görüşmeler sürerken mayıs ayında, ABD Savunma Bakanı Pete Hegsethin, Yemen'deki Husilere desteği nedeniyle İrana mesajları sertleşti.

Bir paylaşımında Hegseth, Ne yaptığınızı çok iyi biliyoruz.

ABD ordusunun neler yapabileceğini de çok iyi biliyorsunuz ve uyarıldınız.

Bedelini, bizim seçeceğimiz zamanda ve yerde ödeyeceksiniz diye yazdı.(Tablo: AA)13 Haziran 2025Trumpın Hamaneye gönderdiği mektupta, nükleer anlaşma için 60 günlük bir süre belirlediği ortaya çıkmıştı. 12 Nisanda ilk tur görüşmelerle işlemeye başlayan bu ültimatomun 61. gününde, İsrail İrana saldırı düzenledi. 13 Haziran tarihinde Trump, Truth Socialdaki paylaşımında, İki ay önce İrana bir anlaşma yapmaları için 60 günlük bir ültimatom verdim. (Bu anlaşmayı) yapmalılardı.

Bugün 61. gün. dedi ve Tahrana ne yapmaları gerektiğini söylediğini ancak istediği noktaya gelinemediğine vurgu yaparak, Belki de şimdi ikinci bir şansları vardır. notunu düştü.Yine aynı gün CNN Internationala yaptığı açıklamada Trump, iki aylık sürenin sona erdiğine dikkat çekerek, İran beni dinlemeliydi dedi.12 GÜN SAVAŞIİsrail saldırısına karşı İran, füze ve İHA fırlatarak misillemelerde bulundu.

ABD, 22 Haziran'da İran'ın Natanz, Fordo ve İsfahan'daki nükleer tesislerine saldırı düzenledi.

Bu süreçte İranlı bazı üst düzey komutanlar ve nükleer bilimciler öldürüldü.

Çatışmaların ardından 24 Haziranda Trump, 12 Gün Savaşı ifadesini kullanarak ateşkesi ilan etti.UAEA ile iş birliği askıya alındı25 Haziranda İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile iş birliğini durdurmaya yönelik yasayı onayladı.

Meclisin bu onayından bir hafta sonra 2 Temmuzda, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyanın imzasıyla yasa yürürlüğe girdi.

Böylelikle UAEA denetçilerinin nükleer tesislere erişimi, doğrudan Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyinin özel iznine bağlandı.SNAPBACKE3 ülkeleri olarak bilinen İngiltere, Fransa ve Almanya'nın 28 Ağustos 2025'te başlattığı 30 günlük snapback mekanizmasının tamamlanmasıyla, 2015 nükleer anlaşması kapsamında kaldırılan İrana yönelik Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımları 28 Eylül 2025 itibarıyla otomatik olarak yeniden yürürlüğe girdi.

Tahran, bu adımı hukuksuz, provokatif ve temelsiz olarak nitelendirdi.İRANDAKİ PROTESTOLARİranın yerel para birimi, ülkede ekonomik sorunların derinleşmesiyle büyük değer kaybına uğradı. 28 Aralık 2025te başkent Tahran'da yerel esnafın kepenk kapatıp sokaklara inmesiyle başlayan protestolar, kısa süre içinde yayıldı ve rejim karşıtı gösterilere dönüştü.

Avrupa Birliği (AB) protestoların şiddet kullanılarak bastırılmasını gerekçe göstererek 29 Ocak 2026 tarihinde İran Devrim Muhafızları'nı terör örgütü listesine ekledi.

Tahran da missilleme yaparak tüm AB ülkelerinin ordularını terör örgütü listesine ekledi.Trumpın İrandaki protestolara dair açıklamalarıDonald Trump, İrandaki protestolara ilişkin yaptığı ilk doğrudan açıklamada, Eğer İran, her zaman yaptığı gibi barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse, ABD onların yardımına koşacaktır. ifadelerini kullandı. 13 Ocakta ise açıklamaların tonu sertleşti.

Trump bu kez İran halkına seslenerek, İranlı vatanseverler protestolarınıza devam edin, kurumlarınızı ele geçirin. dedi ve ekledi: Yardım yolda ...NETANYAHU-TRUMP GÖRÜŞMELERİİsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Aralık ayı sonunda ve Şubat ayı ortalarında Trump ile görüşmek için ABD'ye gitti.

Bu görüşmelerde İran'a saldırı başlığının yer aldığı uluslararası basına yansıdı.

MÜZAKERELERİN YENİ TURLARIİran-ABD müzakereleri Umman'ın arabuluculuğunda Şubat ayında yeniden başladı.

Cenevre görüşmeleri sürecinde Washingtonun İran çevresine askeri yığınak yaptığı haberleri geldi.

Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi, 27 Şubattaki açıklamasında bir barış anlaşmasına doğru önemli ilerleme kaydedildiğini belirtti ancak 28 Şubatta ABD ve İsrailin İrana saldırı düzenlediği haberi geldi.(Tablo: Şubat 2026'daki İran-ABD müzakereleri)Washingtondan rejim değişikliği mesajlarıTrump, açıklamalarında sıklıkla İran halkıyla değil, yönetimle sorunları olduğunu dile getirdi.

Haziran ayında Truth Socialda, Rejim değişikliği ifadesini kullanmak politik olarak doğru değil ama eğer mevcut İran rejimi, İran'ı yeniden yüceltemiyorsa, neden bir rejim değişikliği olmasın?sorusunu yönelten Trump, paylaşımını MAGAolarak anılan sloganına atıfla MIGA (Make Iran Great Again- İran'ı yeniden yücelt) diyerek ve bol ünlem kullanarak tamamladı.

Bu açıklamanın ardından Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise ABD Başkanının dünya genelinde pek çok kişinin sorduğu bir soruyu gündeme getirdiğini belirterek, Eğer İran rejimi, barışçıl ve diplomatik bir çözüm yolunu tercih etmezse İran halkı, bu son derece şiddet yanlısı rejimin gücünü neden ellerinden almasın? dedi.Trump ifadelerinde 'gerilimi diplomasi yoluyla çözmeyi' tercih ettiğini söylese de 28 Şubat tarihi yaklaştıkça mesajlarda değişiklik oluştuğu görüldü.

İranda rejim değişikliği tartışmalarına dair Washingtondan karmaşık mesajlar gelirken, müzakereler sürecinde 14 Şubat tarihinde Trumpa bu soru doğrudan yöneltildi.

ABD Başkanı, Bence olabilecek en iyi şey bu olurdu. yanıtını verdi.28 Şubat ve sonrasında ise Trump, İran Devrim Muhafızlarına silah bırakma çağrısında bulundu.

İran halkına hitaben ise, İşimiz bittiğinde, hükümetinizi ele geçirin, sizin olacak.

Bu muhtemelen nesiller boyunca elinize geçecek tek fırsat olacak ifadelerini kullandı.