İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan neden özür diledi?

İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan, 7 Mart sabahı ülkenin geçici liderliğinin bir parçası olarak yaptığı konuşmada, İran'ın komşularına yönelik son saldırılar için özür dilediğinde birçok gözlemciyi şaşırttı.Devletler arasında özür dileme nadir görülür, özellikle de aktif bir çatışma sırasında.

Bu yüzden bu ifade dikkat çekti.

Liderler genellikle "pişmanlıklarını" dile getirir veya sorumluluktan uzak dururlar.Pezeşkiyan ise komşu ülkelerin hedef alındığını doğrudan kabul etti ve İran güçlerinden, İran'a yönelik saldırılar bu ülkelerin topraklarından kaynaklanmadıkça, onlara saldırmayı durdurmalarının istendiğini söyledi:"Saldırıya uğrayan komşu ülkelerden özür dilemek gerektiğini düşünüyorum.

Komşu ülkeleri işgal etme niyetimiz yok."Bu açıklama şu soruları beraberinde getiriyor: Bu gerçek bir özür müydü ve neden şimdi?Bir olasılık, geçici liderliğin genişleyen bölgesel etkilerini kontrol altına almaya çalışıyor olması.Bölgedeki bazı ülkeler, 28 Şubat Cumartesi günü ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırıların ardından çapraz ateşte kaldı.Pezeşkiyan, bu saldırıların, ilk saldırı dalgasında İranlı üst düzey komutanların öldürülmesi ve merkezi komuta yapılarının bozulmasının ardından gerçekleştirildiğini öne sürdü.Pezeşkiyan özür dileyerek, Tahran'ın savaşı daha geniş bir bölgesel çatışmaya dönüştürmek istemediğini belirtmeye çalışıyor olabilir.Mesaj aynı zamanda dolaylı olarak bir siyasi gerçeği de kabul ediyor: Bazı komşu ülkeler ABD güçlerinin kendi topraklarındaki üslerden operasyonlar yürütmesine izin verse bile, İran bu ülkeleri açıkça hedef alırsa kendini daha da izole etme riskiyle karşı karşıya kalır.Ancak özürün politikaya dönüşüp dönüşmeyeceği çok daha belirsiz.Bölgeden gelen haberlere göre, İran veya İran güçleriyle bağlantılı saldırılar henüz durmamış durumda.

Katar ve BAE, Cumartesi öğleden sonra kendilerini hedef alan füzeleri önlediklerini açıkladı.Bu tür saldırılar devam ederse, İran'ın parçalanmış liderlik yapısı içindeki kontrol konusunda daha derin bir soru ortaya çıkıyor.ABD ve İsrail'in ilk saldırı dalgasında, Ayetullah Ali Hamaney dahil olmak üzere önemli şahsiyetler öldürüldüğünden, karar alma süreci geçici bir liderlik konseyine devredildi.Teorik olarak bu yapı Pezeşkiyan gibi kişilere, tek bir üst otoritenin hakim olduğu sistemde sahip olduklarından daha fazla etki gücü sağlıyor.Ancak pratikte, Devrim Muhafızları gibi güçlü askeri ve güvenlik kurumlarını kontrol etme kapasitesi belirsizliğini koruyor.Başkanın açıklamasına rağmen İran komşu ülkelere yönelik saldırılara devam ederse, bu durum ya iletişimde bir kopukluk ya da çatışmayı azaltmak istemeyen grupların direnişi olduğunu gösterir.Güvenlik kurumları içindeki sertlik yanlısı unsurlar, uzun süredir bölgesel baskının İran'ın ABD ve İsrail'in askeri gücüne karşı en güçlü caydırıcı unsuru olduğunu savunuyor.Yurt içindeki tepkiler de bu gerginliği yansıtıyor.

Bazı sertlik yanlısı kesimler, Pezeşkiyan'ın açıklamalarını zayıf bulduklarını dile getirdiler.İran'da şu anki siyasi durum alışılmadık bir halde: Sistemin tepesindeki en güçlü sertlik yanlısı isimlerin birçoğu artık yok, ancak daha alt kademedeki birçok yetkili ve komutan, uzlaşmacı bir tavır sergilenmesine karşı derin bir şüpheyle yaklaşmaya devam ediyor.Onlar için yabancı hükümetlerden özür dilemek, ulusal bir kriz anında teslimiyet olarak algılanma riskini taşıyor.İran dışında ise tepkiler çok farklı bir anlatıyla şekillendi.

Donald Trump, Truth Social'da İran'ın komşularına "özür dilediğini ve teslim olduğunu" iddia ederek, bu hamlenin ABD ve İsrail'in askeri baskısının işe yaradığını kanıtladığını savundu.Bu dil, Washington'un Tahran'ın sinyallerini nasıl yorumlayabileceğini de ortaya koyuyor.Trump, tek kabul edilebilir sonucun İran'ın "tamamen teslim olması" olduğunu defalarca vurguladı.Bu talep diplomatik bir paradoks yaratıyor.Tarihsel olarak, ülkeler, bombardıman ne kadar yoğun olursa olsun, yalnızca hava harekatları altında koşulsuz teslimiyeti nadiren kabul ederler.

Kara kuvvetleri olmadan, böyle bir sonucu zorlamak son derece zordur.Pezeşkiyan'ın özrünü bir tür teslimiyet olarak yorumlamak, Washington için siyasi bir köprü görevi görebilir: Teslimiyet talebinden resmi olarak vazgeçmeden ilerleme kaydettiğini iddia etmenin bir yolu.Pezeşkiyan ve geçici liderlik konseyi için hesaplama farklı olabilir.Şu anda ateşkes sağlanması, yeni bir kalıcı lider ortaya çıkmadan önce durumu istikrara kavuşturabilir.İran'ın siyasi sistemini domine edecek bir sonraki figür sert çizgideki bir din adamı olursa, diplomasi için umutlar daha da azalabilir.Bu olasılık başka bir stratejik soruyu gündeme getiriyor: Pezeşkiyan kendini Batılı hükümetlerin gözünde anlaşmaya açık bir figür, pragmatik bir lider olarak mı konumlandırıyor?Konuşmasında, meydan okuma ve açıklık arasında bir denge kurmaya çalışarak, teslim olmayı reddederken komşu ülkelere karşı itidal sinyalleri verdi.Aynı zamanda, İran'ın gelecekteki liderliği konusunda mücadele şimdiden şekillenmeye başladı.Çeşitli siyasi ve dini figürler ile Devrim Muhafızları ve güvenlik güçleri içindeki komutanlar, mevcut krizi konumlarını güçlendirmek için bir fırsat olarak görebilirler.Bazıları Uzmanlar Meclisi'nden bir sonraki lideri seçmek için daha hızlı hareket etmelerini talep ediyor.Pezeşkiyan istikrarı sağlayamaz veya silahlı kuvvetler üzerinde kontrolünü kuramazsa, rakipleri daha sert bir yaklaşımın gerekli olduğunu savunabilir.Fakat gerçek test, İran sınırları dışında yatıyor.Şimdiye kadar, birçok komşu ülke temkinli tepki gösterdi veya sessiz kaldı ve özürün sahada gerçek değişikliklere yol açıp açmayacağını bekledi.Çatışmayı, İran'ın uzun vadeli tehdidini zayıflatmak için nadir bir fırsat olarak gören İsrail, bu mesajı gerilimin azaltılmasına yönelik gerçek bir adım olarak yorumlamaya pek istekli olmayabilir.Bu belirsizlik kasıtlı olabilir.Pezeşkiyan'ın özrü, çeşitli yorumlara açık: Bölgesel gerilimleri yatıştırmak için samimi bir girişim, İran'ın geçici liderliğine zaman kazandırmak için taktiksel bir hamle ya da Tahran'ın içindeki siyasi yeniden konumlanmanın başlangıç sinyali.İç güç mücadeleleri kadar dış savaşın da şekillendirdiği bir çatışmada, bu üçü birden de geçerli olabilir.