Birleşmiş Milletler ve insancıl bir Dünya özlemi!

Yazıma 2025 Uluslararası Atatürk Barış Ödülü'nü alan BM Genel Sekreteri Guterres'i kutlayarak başlamak istiyorum.Sayın Guterres, sendikacı kökenli, sosyalist tandanslı ve yeryüzünde barış için büyük emekler sergileyen bir aydın.Gelelim Birleşmiş Milletler kurumuna yönelik tespitlere...İkinci Paylaşım Savaşının ardından insanlık büyük bir yıkımın içinden çıktı.Bu büyük yıkımın ardından dünya devletleri şu soruyu sordu: İnsanlık bir daha böyle bir felaketi nasıl önleyebilir?İşte bu "sorunun" kurumsal yanıtı: Birleşmiş Milletler oldu.1945 yılında kurulan bu uluslararası örgüt, yalnızca diplomatik bir platform değil; aynı zamanda insanlığın barış, iş birliği ve ortak akıl arayışının kurumsal anlatımıdır.Elbette yeryüzünde "ateşkesin" değil kalıcı barışın tesisi için yalnız savaşların üstesinden gelinmesi değil, eğitim, sağlık, altyapı hizmetlerindeninsanlığın azami olarak yararlandırılması gerekiyor.Bu hedefle gerçekten yeni bir Dünya'yı kurmak zorundayız:İnsancıl, hakça ve sosyal bir dünya!Bu amaçla ve bununla sınırlı olmaksızın BM'in yapısının da değerlenmesi uygun olacaktır.Örneğin, BM Güvenlik Konseyi’ndeki veto sistemi, büyük güçlerin çıkar çatışmaları ve kimi krizlerde etkisiz kalabiliyor.Ancak bütün bu işleyiş kusurlarına rağmen Birleşmiş Milletler hâlâ uluslararası düzenin en önemli kurumsal dayanaklarından biri...Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ise, "küçük devletlerin" de söz hakkına sahip olduğu bir platform ve de uluslararası siyasetin en önemli tartışma alanlarından biri.Ayrıca, "iklim değişikliğinden" göç krizlerine, küresel sağlık sorunlarından "yoksullukla mücadeleye" kadar pek çok başlık, Birleşmiş Milletler çatısı altında şekilleniyor.BM'in çok yetkin uzmanlık komisyonları ile işleyen bir "beyni" de var.Unutmayalım ki, Birleşmiş Milletler yalnızca bir örgüt değil; aynı zamanda küresel vicdanın da iyi kötü, az çok, kurumsal bir ifadesi...Birleşmiş Milletler’e bağlı kuruluşlar; açlıkla mücadeleden eğitim projelerine, mülteci krizlerinden çocuk sağlığına kadar çok geniş bir alanda faaliyet göstermekte.Örneğin Dünya Gıda Programı milyonlarca insana gıda yardımı ulaştırırken, UNICEF çocukların sağlık ve eğitim haklarını korumaya çalışmakta.

Gelelim benim de güçlendirilmesini ve adil katılımın sağlanmasını savunduğum Ekonomik ve Sosyal Konsey konusu kapsamında düşünülecek bir başka olguya:Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı birçok ülkede sürdürülebilir kalkınma projeleri yürütmekte.(Bunu çok önemsediğimi bir parantez açarak belirtmek istiyorum.)Öte yandan, son yıllarda dünya yeniden ciddi jeopolitik gerilimlerin içine girdi.Son savaşı saymıyorum ve yeni savaşların kapısının aralandığı kaygısıyla devam ediyorum:Evet bugün, büyük güç rekabeti artmış, bölgesel savaşlar çoğalmış, küresel güvenlik dengeleri yeniden tartışılmaya başlanmıştır.Gözardı edilmemesi gereken bir gerçek vardır: Birleşmiş Milletler devletlerden bağımsız bir güç değildir.

Kurumun etkinliği, üye devletlerin siyasi iradesiyle doğrudan bağlantılıdır.Başka bir ifadeyle "sorunlar" çoğu zaman Birleşmiş Milletler’in kendisinden değil, onu oluşturan uluslararası sistemden kaynaklanmaktadır.Bir yandan daha adil bir küresel düzen ihtiyacı dillendirilmekte, diğer yanda daha önce de ifade ettiğim gibi, ekonomik eşitsizlikler artmakta, çevre sorunları büyümekte, silahlanma harcamaları yeniden yükselmektedir.İnsanlık bir kez daha şu soruyla karşı karşıyadır: Küresel sorunları ulusal çıkarların ötesinde nasıl çözebiliriz?Bu sorunun cevabı hâlâ büyük ölçüde uluslararası iş birliğinde yatmaktadır.Ve de bu "iş birliğinin" en önemli kurumsal çerçevesi Birleşmiş Milletler’dir.O halde yine, yeniden ve yeni bir Birleşmiş Milletler, diyebiliriz...Bu kavrayış bağlamında, Birleşmiş Milletler insanlığın ortak akıl arayışının en önemli kurumsal ifadesi olmaya devam edebilecektir.Elbette, dünya barışı, insanlığın ortak iradesinin ürünü olmalıdır.Birleşmiş Milletler, insancıl, hakça, sosyal bir dünya için var olmalıdır...Dr.

R.Bülend Kırmacır.b.kirmaci@gmail.comhttps://x.com/bulendkirmacihttps://www.facebook.com/r.bulendkirmacihttps://rbulendkirmaci.wordpress.com/