Haber Detayı
Kadınların yeni mücadele alanı yükleniyor...
Cinsel içerikli sahte görüntüler üreten uygulamalar, izinsiz çekim yapan akıllı gözlükler, finanstan sağlığa birçok alanda kadına ayrımcılık yapan yapay zekâ modelleri... Kadın artık sadece sokakta değil, dijital dünyada da mücadele vermek zorunda.
Özellikle yapay zekâ alanındaki gelişmelerle birlikte teknolojinin daha iyi, daha özgür bir dünya yaratma potansiyeli heyecan verici olsa da uzmanlara göre bir yandan da farklı gruplar için şiddeti giderek artan bir tehdide dönüşüyor.
Bu gruplardan biri de kadınlar.
Teknoloji, cinsiyet eşitsizliği ve ayrımcılık konularında kadınlar için yeni bir mücadele alanı olarak tanımlanıyor.
Ve bu mücadelenin iş hayatından sağlığa, finanstan mahremiyete birçok cephesi var.
Bu alanlarla ilgili son yıllarda yapılan araştırmaların verileri de mücadelenin çetinliğine ilişkin ipuçları taşıyor.Almanya’da farklı üniversitelerden araştırmacıların ortak yürüttüğü araştırmada ChatGPT de dahil olmak üzere beş büyük dil modeli test edildi.
Ve bu dil modellerinin işe alım sürecinde aynı niteliklere sahip adaylardan kadın olanlara erkeklerden daha düşük maaş talep etmelerini önerdikleri ortaya çıktı.
Bu farklılık özellikle hukuk, tıp, işletme ve mühendislik alanlarında görüldü.
UNESCO’nun (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu) araştırmasındaysa yapay zekâ platformlarındaki içeriklerde kadınlara karşı kesin önyargılar ortaya çıkarıldı.
Örneğin dil modelleri mühendis ve doktor gibi yüksek statülü işlere erkekleri atarken kadınları hizmetçi gibi rollere uygun görüyor.Bakım alamama riskiSağlıkla ilgili ilgi çekici verilerse University College London’ın (UCL) araştırmasına dayanıyor.
Araştırmaya göre kan testlerinden karaciğer hastalığını tahmin etmek için geliştirilen yapay zekâ modelleri kadınlarda hastalığı erkeklere göre iki kat daha fazla sayıda tespit edemedi.
Bu tür algoritmaların yaygın kullanımı kadınların doğru bakımı almasının önünü kesiyor.Ekonomik gücü direkt etkileyen bir başka araştırmaysa uluslararası sivil toplum kuruluşu Women’s World Banking tarafından yapılmış.
Araştırma, global finansal hizmet sağlayıcıları tarafından kullanılan kredi puanlama yapay zekâ sistemlerinin kadınlara karşı ayrımcılık yapma olasılığının yüksek olduğunu ve bunun da kadınların kredilerden ve diğer finansal hizmetlerden dışlanmasına yol açacağını gösteriyor. 17 milyar dolarlık küresel cinsiyet temelli kredi açığının olduğu günümüzde bu ayrımcılığın durumu kötüleştirebileceğinden endişe ediliyor.
Kadınlar finansal bağımsızlıkları olmadığında, aile içi şiddetten zorla evliliğe kadar sayısız sorunla karşı karşıya kalıyor.Son dönemdeyse dijital ortamda istismar ve taciz önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.
Yapay zekâ tarafından üretilen cinsel içerikli görüntüler, istismara izin veren uygulamalar ve izinsiz kayıt yapan akıllı gözlükler bu alandaki yasal açıkları gündeme taşıyor.
X’in yapay zekâ modeli Grok’un kullanıcılarına kadınların cinsel içerikli görüntülerini oluşturmasına imkân sağlaması geçen yılın sonlarına doğru büyük tepki toplamıştı.
Tacize uğrayanlar arasında kadın politikacılar, ünlü şarkıcılar da vardı.
X ocak ayında yaptığı açıklamada bu görüntüleri engellemek için içerik filtreleri devreye soktuğunu söyledi ama erkeklere kadınları taciz etme olanağı sağlayan tek uygulama Grok değil.
Tech Transparency Project’in (Teknoloji Şeffaflık Projesi) araştırmasına göre, bu yılın başlarında Google Play Store veya Apple App Store’da kadınların fotoğraflarını kullanarak ‘soyan’ veya cinsel içerikli sahte görüntüler üreten 100’den fazla uygulama vardı ve bu uygulamalar 9+ yaş olarak listelenmişti.
Detaylı analizler sunan AppMagic platformuna göre de bu uygulamalar dünya çapında yaklaşık 705 milyon kez indirildi ve 117 milyon dolar gelir elde edildi.‘Tam anlamıyla bir seferberlik gerekiyor’ Teknolojide Kadın Derneği’nin kurucusu ve yönetim kurulu eşbaşkanı Zehra Öney, kadının teknoloji dünyasındaki yeri üzerine şu bilgileri verdi:Erkek egemen üretim topluluğu◊ Konuya kökten girmek lazım; kadınlar ne kadar dijital ortamın içindeler?
Ailelerde kız çocuklarının dijital ortamlar ve teknolojiyle ilişkisi nasıl düzenlendi?
Bu konuda Türkiye çapında bir araştırma yaptık.
Araştırmada kız çocuklarının yapay zekâyla ilişkisinin oranı yüzde 2’lerde kaldı.
Ayrıca yapay zekâyı bir film, bir oyun olarak gördükleri ortaya çıktı.
Yani bunu bir sistem içinde yaşayacakları, öğrenmeleri gereken bir gelişme olarak görmüyorlar.
Tabii bilmediğiniz şeye karşı korunma mekanizmanız da gelişmiyor.◊ Yapay zekâ araştırmacılarında kadın oranı yüzde 12.
Akademik yapay zekâ kadrolarında bu oran 16’ya çıkıyor.
Yapay zekâ start-up yöneticilerinin de oranı yüzde 18.
Tamamen erkek egemen bir üretim topluluğu olduğu için kadının ihtiyaçları ya da kadının korunmasıyla ilgili de herhangi bir şey yer almıyor.Raporlar endişeleri doğruluyor◊ UNESCO’nun Etik Yapay Zekâ için Kadınlar (Women for Ethical AI) adlı raporu çarpıcı bulgular içeriyor.
Açık kaynak dil modellerinde erkeklerin statü sahibi rollerle, kadınların daha düşük statü rollerle eşleştirildiği görülmüş.
Ve bir modelde yanıtların yüzde 20’sinde kadınları nesneleştiren ve hakaret eden içerikler de var.
Kadını bildiğiniz taciz ediyor.
Aynı raporda ‘ethics by design’ kavramından bahsediliyor.
Yani eşitliği, güvenliği, sorumluluğu yapay zekâ tasarımının içine gömelim deniyor.
Kadını da içine alan bir tasarım bahsedilen. ‘Kadın sonradan arkasından koşmasın’ diyor.
Rapor bunu stratejik bir sürdürülebilirlik meselesi olarak gösteriyor.◊ Yine OECD 2024 AI Policy Observatory (yapay zekâ düzenlemelerini izleme ve raporlama) güncellemesinde yapay zekâ sistemlerinde risk yönetimi çerçevesinin; güvenilirlik ve hesap verilebilirlik gibi kriterlere dayanmasının kurumlar için doğrudan rekabet avantajı yaratabileceği söyleniyor.
Ve bu süreçte cinsiyet ayrımcılığının olmaması gerektiği de ifade ediliyor.Ne yapılabilir?◊ Tam anlamıyla bir seferberlik yapmak gerekiyor.
Mesela Hindistan’da cinsiyet ayrımı yapılmadan teknik insan yetiştiriliyor yıllardır.
Daha yapay zekâ konuşulmazken bile orada bir beceri seti olarak öğrencilere yetkinlikler verildi.
Türkiye’de bakanlıklar ortaklaşa çalışmalı, aile eğitimleri hayata geçirilmeli.
Cinsiyet eşitliğinden de öte çeşitliliği yetenek odaklı nasıl yönetebilirizin çalışmaları yapılmalı.◊ Sokaklar herkese açık, istediğimi yapabilirim, çırılçıplak yürüyebilirim, öldürücü alet kullanabilirim.
Bunu niye yapamıyorum?
Kurallar ve kaideler olduğu için.
Sosyal mecralar da dijital ortamda açık sokaklar gibi.
Kural setlerine tabi olması özgürlüğü kısıtlamak değil, birlikte yaşama kültüründe, beraber hareket etmede bir güç dengesi oluşturmak için.◊ Kadını istismara izin veren şirketler deşifre ve refüze edilecekler.
Nasıl ABD Savaş Bakanlığı, Open AI ile anlaştığı anda uygulamanın indirme oranları düştü, abonelikleri azaldı.
Bizim de deşifre etmemiz gerekiyor.
