Victor Adler Pazarı ve Meydanı

Viyana’da işçi izleri veya Marxist izler de diyebileceğim birkaç makale hazırladım.

Niçin yaptım diye soranlara cevabım bir köşede dursunlar olacaktır.

Kırk yılı geçkin süredir burada yaşıyorum, İşçi Odası gibi işçilerin yasal örgütlerinde tam tamına 39 yıl çalışıp emekli oldum.

Doğaldır ki bu kenti sadece Habsburg Hanedanlığının şatafatı ile tanımak ve tanıtmak doğru değildir.

Kentte çok fazla işçilerden ve onların örgütlenmesinden çok sayıda iz vardır.

Bu izleri görmek için çok da uzaklara gitmek durumunda değilim.

Onlarca yıl her gün yolumun üstünde o izlere isminin verildiği meydandan evim ile iş yerim arasında mekik dokudum.

Ve yine isminin verildiği pazardan yıllarca meyve sebze, peynir, zeytin ve çeşitli gıda ürünlerimizi alıp evime taşıdım.

Bu yerin adı Victor Adler Platz (Meydan) ve Victor Adler Markt (Pazar).

Bu meydan ve Pazar isimlerini Avusturya’nın ünlü siyasetçisi Victor Adler’den almaktadır.

Victor Adler Makt ve Victor Adler Platz Viyana’nın Favoriten Mahallesindedir ve bu mahallenin en merkezi üç meydanından birisidir.

Reumanplatz, Victor Adler Platz, onun kenarında Victor Adler Markt, Kepler Platz yaya bölgesidir ve Viyana’nın en büyük ve kalabalık mahallesidir.

Geleneksel göçmen ve işçi mahallesidir.

Victor Adler Markt denilen mahalle pazarında onlarca yıl Türkler sebze, meyve ve gıda ürünleri sattılar.

Türkler bugünlerde bu pazarı bir kasap hariç birer ikişer terk ettiler.

Onlardan boşalan yeri ise Afganlı ve Suriyeliler doldurdu.

Onlar rızklarını pazardan sağlamaktalar.

Bu pazarda pazarcılar Vıctor Adler’in dilini yarım yamalak telaffuz ederken, satışlarını kendi dillerinde sürdürmektedirler.

Pazarın kenarına ise meydan gelmektedir: Victor Adler Platz.

Bu meydan çevresi de yavaş yavaş el değiştirmektedir.

Çevrede bulunan Avusturyalı işletmeler ya iflas ederek ya da sahiplerinin emeklilikleriyle kapanmaktadır.

Bir de mahalleyi özellikle ikamet edilen evler mahallelinin çok proleter bulunmasından dolayı terk edilmektedir.

Bu meydan çevresinde ve pazarda mağazaları bulunan insanlara sorulsa, Victor Adler kimdir diye.

Çoğu onun kim olduğunu bilemeyecektir.

Çoğu kendi dillerinde hizmetlerini sürdürecektir.

VICTOR ADLER: BİR DOKTORDAN SOSYALİST LİDERE O halde biraz mahallemizin kalbini oluşturan isme dair bilgi edinelim. 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında Avusturya işçi hareketine yön veren en önemli isimlerden biri Victor Adler’dir. 1852 yılında Prag’da doğan Adler, tıp eğitimi almış bir hekimdir.

Ancak sanayileşmenin yarattığı ağır çalışma koşulları, yoksulluk ve sınıfsal eşitsizlikler, onun mesleki kimliğinin ötesine geçmesine ve toplumsal mücadeleye yönelmesine neden olur.

Gençlik yıllarında liberal fikirlere yakın duran Dr.

Adler, zamanla işçi sınıfının sorunlarının yalnızca siyasal hak genişlemesiyle değil, köklü sosyal reformlarla çözülebileceğine inanır ve o yönde siyasi çizgiye yönelir, yani sosyalizm.

Adler’in siyasal düşüncesinin merkezinde, işçi sınıfının örgütlü ve bilinçli mücadelesi yer alır.

Ancak o, devrimci bir kopuştan ziyade, parlamenter mücadeleyi ve reform yoluyla dönüşümü savunan bir çizgidedir.

Marksist düşünceden etkilenmiş olmakla birlikte, katı ve devrimci bir Marksizm anlayışını benimsemez.

Ona göre önemli olan, teorik tartışmalardan çok, işçi sınıfının günlük yaşam koşullarını iyileştirecek somut adımlar atmaktır.

Onun bu yaklaşımı, Avusturya sosyal demokrasisinin daha uzlaşmacı ve kurumsal bir karakter kazanmasında belirleyici olur. 1889 yılında Avusturya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin birleşme sürecinde öncü rol oynayan Adler, dağınık işçi gruplarını tek bir çatı altında toplamayı başarır.

Böylece sosyal demokrat hareket, yalnızca ideolojik bir akım olmaktan çıkıp güçlü bir siyasal örgüte dönüşür.

Adler’in liderliği altında parti, genel oy hakkı, sendikal haklar ve sosyal reformlar için sistemli bir mücadele yürütür. 1907’de erkeklere genel oy hakkının tanınması, bu mücadelenin en önemli kazanımlarından biri olur.

Adler’in siyasi çizgisi, radikal devrimci yöntemlerle mesafeli bir reformculuğu temsil eder.

O, imparatorluk yapısı içinde bile demokratikleşmenin mümkün olabileceğini düşünmüş; sınıf çatışmasını inkâr etmeden, bunu siyasal sistem içinde dönüştürmeyi hedeflemiştir.

Bu yönüyle hem eleştirilmiş hem de takdir edilmiştir.

Kimi çevreler onu yeterince devrimci olmamakla suçlarken, destekçileri onun gerçekçi ve uzun vadeli bir strateji izlediğini savunmuştur.

Hayatının son döneminde, I.

Dünya Savaşı’nın yıkıcı sonuçları ve Viyana merkezli imparatorluğun çöküşü, Adler’in siyasal mücadelesine dramatik bir arka plan oluşturdu. 1918’de kısa süreliğine dışişleri bakanlığı görevini üstlenir; ancak aynı yıl hayatını kaybeder.

Ölümü, Avusturya’da özellikle Viyana’da yeni bir dönemin başlangıcına denk gelir.

UNUTULAN BİR MİRAS, DEĞİŞEN BİR MAHALLE Victor Adler, Avusturya sosyal demokrasisinin kurucu figürü olarak, teoriyi pratikle birleştirmeye çalışan bir siyasetçi portresi çizer.

Onun düşüncesinde sosyalizm, yalnızca bir ideoloji değil; eşitlik, adalet ve insan onuruna yakışır yaşam koşulları için sürdürülen sabırlı ve örgütlü bir mücadeledir.

Bu nedenle Adler, yalnızca bir parti lideri değil, aynı zamanda modern Avusturya siyasal hayatının şekillenmesinde önemli bir kurucu aktör olarak hatırlanmaktadır.

Meydanın adını veren kişinin kim olduğunu, hangi mücadeleyi temsil ettiğini bilmeden kalabalık her gün biraz daha artıyor.

İşine koşanlar, tezgâhını açanlar, alışveriş torbalarıyla yürüyenler.

Hepsi bir tarihin içinden geçiyor; ama o tarihe dönüp bakan pek az.

Az olan bu sayı gün be gün daha da azalacaktır.