Çocuklar obezitenin en kritik halkası

NALAN GÜNEŞ / NEFESÇok boyutlu bir sağlık sorunu olan obeziteyi Koç Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji, Diyabet ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof.

Dr.

Dilek Yazıcı ile konuştuk.➜ Obeziteyi nasıl tanımlıyorsunuz?

Obezite, sağlığı bozacak şekilde vücutta anormal veya aşırı yağ birikmesiyle seyreden kronik sistemik bir hastalık olarak tanımlanır.

Obezitenin tanımını yapabilmek için Vücut Kitle İndeksi’nin (VKİ) 30’un üzerinde olması gerekir.

VKİ, kişinin kilogram cinsinden kilosunun, metre cinsinden boyunun karesine bölünmesiyle elde edilen bir rakamdır.➜ En yaygın nedenleri neler peki?

Obezite çoğu zaman basit bir denklemle açıklanır: Fazla yemek, az hareket etmek.

Vücut aldığı enerjiden daha azını harcadığında, fazla enerji yağ olarak depolanır ve zamanla obezite ortaya çıkar.

Ancak vücudumuzun enerji dengesini belirleyen yalnızca ne kadar yediğimiz ya da ne kadar hareket ettiğimiz değildir.

Genetik yatkınlıklarımızdan hormonlarımıza, psikolojik durumumuzdan yaşadığımız çevreye, kültürel alışkanlıklardan ekonomik koşullara kadar pek çok etken bu dengeyi etkiler.

Yani obezite, bireysel iradeden ibaret olmayan, çok boyutlu bir sağlık sorunudur.HER 5 ÇOCUKTAN 1’İ OBEZİTELİ ➜ Çocuklarda ve gençlerde obezite ne kadar yaygın?Aslında obezitenin en fazla görüldüğü yaşlar metabolizmanın yavaşlamaya başlamasıyla ilişkili olarak 40-65 yaş arası; kadınlarda ise menopoz dönemi.

Ancak çocukluk çağında, özellikle ergenlik döneminde de obezite sıklığı arttı. 2022 verilerine göre tüm dünyada 8 kişiden birinin obeziteli olduğu gösterilmiştir.

Bu sayı günümüzde 1 milyar kişiyi geçmiştir.

Çocukluk çağı obezitesi son 30-40 yılda neredeyse 10 kat artmıştır.

Dünya çapında her 5 çocuktan biri fazla kilolu ya da obeziteli kabul edilmektedir.

Türkiye’de erişkin popülasyonda obezite sıklığı %36 iken, çocukluk çağında fazla kilo ve obezite görülme oranı %20-25’lerdedir.

Alınan önlemler yeterli olmazsa, 2050 yılına gelindiğinde dünyada yetişkinlerin yarısından fazlası (yaklaşık %60) ve çocuklarla gençlerin yaklaşık 3’te biri aşırı kilolu veya obeziteli olabilir şeklinde tahminler var.➜ Obeziteyi önlemek için en etkili yöntemler nelerdir?Obezite bugün toplumun karşı karşıya olduğu en ciddi sağlık sorunlarından biri.

Obeziteyle mücadelenin temelinde farkındalık yaratmanın, sağlık okuryazarlığını artırmanın ve sağlıklı beslenmenin herkes için ulaşılabilir hale getirilmesinin büyük önemi var.

Politika yapıcılardan yerel yönetimlere, sağlık çalışanlarından eğitim kurumlarına, gıda sektöründen medyaya kadar herkesin bu mücadelede sorumluluğu var.

Bu mücadelenin en kritik halkası ise çocuklar.

Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının küçük yaşlarda kazanılması, obezitenin önlenmesinde en etkili adım olarak görülüyor.➜ Hazır gıdalar ne kadar suçlu?Hamburger, pizza gibi ‘fast food’ veya ultra-işlenmiş gıdalar, obezite salgınında başrol oyuncularından biri.

Bu gıdalar yüksek enerji yoğunluğuna sahipken, vücudun ihtiyaç duyduğu lif, vitamin ve mineraller bakımından oldukça fakirdir.

Küçük bir porsiyonla günlük kalori ihtiyacınızın yarısını alabilirsiniz, ancak bu sizi uzun süre tok tutmaz.

Lif içermedikleri için sindirim sisteminden hızla geçerler ve kan şekerini aniden yükseltip düşürürler.

Bu gıdalarda şeker, yağ ve tuz bir arada bulunur, yiyeceği lezzetli yaparak beyinde dopamin salgısını artırır ve ödül sistemini aktive eder.

Böylece bir sonraki öğünde yine aynı gıdayı yeme isteğine neden olur.

İçindeki trans yağların ve katkı maddelerinin de metabolizma üzerine olumsuz etkileri vardır.

Trans yağlar vücuttaki enflamasyonu (yangıyı) artırır ve insülin direncine yol açarak kilo almayı kolaylaştırır.Kadınlarda obezite daha çok➜ Kadınlarda mı, erkeklerde mi obezite daha çok görülüyor?Türkiye bazında yapılan araştırmalar, obezitenin kadınlarda erkeklere oranla daha fazla olduğunu göstermektedir.

Kadınlarda obezite oranı genellikle %35-40 bandında seyrederken, erkeklerde bu oran %25-30 civarındadır.

Ancak ‘fazla kilolu’ kategorisine baktığımızda, erkeklerin oranının kadınlara göre daha yüksek olduğu görülür.Sağlıklı kilo vermek isteyenler için pratik öneriler-‘Fast food’ tipi gıdaların, yüksek kalori içermesine rağmen besin değerleri düşüktür.

Doygunluk hissi yaratmazlar.

Bu nedenle tercih edilmemelidir.-Kan şekerini dengede tutmak, uzun süre tokluk sağlamak ve bağırsakların çalışması için lif oranı yüksek gıdalar tüketin.-Protein kaynağı olarak hayvansal proteinlerin yanında, yine iyi lif kaynağı da olan bitkisel proteinleri tercih edebilirsiniz.- Basit karbohidratlardan, işlenmiş ürünlerden, beyaz şeker, beyaz un gibi gıdalardan uzak durun.- Bitkisel yağları tercih edin.- Paketli ürünlerden kaçınmaya çalışın.- Porsiyonlarınızı küçültmeye çalışın.Çok fazla çiğnemeye ve yavaş yemeğe çalışın.- Yemeği masada, tabağa koyup yiyin.- Atıştırmalık şeklinde kontrol edemediğiniz miktarlarda yemekten kaçının.- Evde yüksek kalorili gıda bulundurmayın.- Sağlıklı atıştırmalıkları ön plana koyun.- Hareketli olun ve fiziksel aktiviteyi günlük rutininizin bir parçası haline getirin.