İran savaşında 4 senaryo: Hangi sektörlerde fırsat var?

Deloitte Türkiye Şirket Ortağı, Teknoloji ve Transformasyon Lideri Hakan Göl liderliğinde Deloitte Türkiye Direktör, Müşteri Stratejisi ve Tasarım Lideri Berk Kocaman ve Deloitte Türkiye Kıdemli Danışmanı Emre C.

Değirmenci tarafından hazırlanan “Bölgesel Gerilimler, Sektörel Etkiler” raporu, Orta Doğu’da süren İran savaşının ekonomi etkilerini, savaşın süresi ve çatışmaya dahil olan ülkelerin kapsamı açısından inceledi.

Marketing Türkiye için hazırlanan raporda, dört farklı senaryo yer alıyor.

Farklı senaryolarda sektörlere yönelik riskler ve fırsatlar ele alınıyor.

Deloitte Türkiye’nin analizi, jeopolitik gerilimlerin ekonomik etkilerinin tek bir senaryoya indirgenemeyecek kadar çok boyutlu olduğunu ortaya koyuyor.

Rapora göre şirketlerin bu tür dönemlerde senaryo bazlı planlama, tedarik zinciri çeşitlendirmesi ve risk yönetimi gibi alanlara daha fazla odaklanması kritik önem taşıyor.

Senaryo 1: Sistemik kilitlenme Bu senaryo; aylarca süren, geniş bir koalisyonun dahil olduğu ve Hürmüz Boğazı ile Bab el-Mandeb gibi kritik deniz ticaret hatlarında ciddi bozulmalara yol açan geniş ölçekli bir çatışmayı ifade ediyor.

Böyle bir tabloda küresel ekonomide belirleyici etki enerji ve ticaret arz şoku oluyor.

Rapora göre bu senaryoda bazı sektörler göreli avantaj yakalayabilir.

Özellikle alternatif ticaret rotaları, sigorta ve risk yönetimi hizmetleri, Orta Doğu dışındaki enerji üretim noktaları ve savunma sanayii alanlarında talep artışı görülebilir.

Buna karşın enerji akışındaki bozulmalar elektrik üretimi, petrokimya ve ağır sanayi gibi sektörlerde maliyet ve arz şokuna yol açabilir.

Deniz taşımacılığındaki aksaklıklar ise imalat ve perakende sektörlerinde tedarik sürelerini uzatarak kıtlık ve fiyat artışı sarmalını tetikleyebilir.

Havacılık, lojistik ve turizm sektörleri güvenlik algısı ve maliyet artışları nedeniyle daralma riskiyle karşı karşıya kalırken; yükselen enflasyon ve sıkılaşan finansal koşullar bankacılık ve yatırım harcamalarını da baskılayabilir.

Özellikle petrol ithalatçısı ekonomiler için bu tablo stagflasyon riskini gündeme getirebilir.

Senaryo 2: Güç testi İkinci senaryo, haftalar süren ancak geniş ölçekli bir koalisyon savaşına dönüşmeden sona eren bir çatışma ihtimalini ifade ediyor.

Bu senaryoda ayırt edici unsur, kritik hatlarda kalıcı fiziksel tıkanma yerine, piyasalarda “en kötü senaryo” ihtimalinin fiyatlanmasıyla ortaya çıkan keskin ama geçici enerji, navlun ve sigorta maliyeti sıçramalarıdır; etkiler daha çok volatilite, gecikme ve maliyet kanalıyla hissedilir.

Petrol ve doğal gaz üreticileri ile emtia ticareti yapan şirketler bu dalgalanmadan kısa vadeli marj avantajı elde edebilirken; sigorta ve risk yönetimi sektörlerinde prim gelirleri artabiliyor.

Öte yandan enerji maliyetlerindeki artış enerji yoğun sanayiler ve kamu hizmetleri üzerinde baskı yaratıyor.

Deniz taşımacılığındaki rota belirsizliği ve navlun artışı ise otomotiv ve elektronik gibi tam zamanında tedarik modeline dayanan sektörlerde üretim akışını zayıflatabiliyor.

Rota uzaması ve yakıt maliyeti ile havacılıkta, güvenlik algısı ile turizmde kısa vadede belirgin daralma riski taşırken, bankacılık ve ticaret finansmanı tarafında kur/emtia oynaklığı nedeniyle iştahın geçici olarak azalması; ithalatçı perakende ve dağıtım zincirlerinde baskıyı artırabiliyor.

Senaryo 3: Bölgesel kıvılcım Bu senaryo; haftalar ölçeğinde süren, ağırlıkla ABD-İsrail karşısında İran ve çevre ekseninde kalan ve coğrafi olarak sınırlı seyreden doğrudan çatışma senaryosunu ifade ediyor.

Ayrıştırıcı unsur ise kritik hatlarda yaygın ve kalıcı bir fiziksel kesintiden ziyade, piyasalarda hızla fiyatlanan risk primleri nedeniyle enerji ve taşımacılık maliyetlerinde “ani fakat geri dönebilen” dalgalanmaların öne çıkması oluyor.

Enerji fiyatlarındaki kısa süreli yükseliş petrol ve doğal gaz üreticileri ile bazı rafineri ve petrokimya segmentlerinde geçici kârlılık artışı yaratabilir.

Aynı şekilde sigorta ve risk yönetimi hizmetlerinde de prim gelirleri yükselebilir.

Ancak navlun ve sigorta maliyetlerindeki artış deniz taşımacılığı ve lojistik sektörlerinde operasyonel baskı yaratırken; rota uzamaları ve yakıt tüketimi havacılık sektörünü olumsuz etkileyebilir.

Turizm ve konaklama tarafında ise güvenlik algısına bağlı iptaller kısa vadede talebi aşağı çekebilir.

İthal girdiye bağımlı üretim ve perakende sektörlerinde ise tedarik gecikmeleri ve maliyet geçişkenliği nedeniyle karlılık baskısı oluşabilir.

Senaryo 4: Kronik sürtünme Dördüncü senaryo, birkaç aydan uzun süren ancak geniş bir koalisyon savaşına dönüşmeyen uzun süreli ve düşük yoğunluklu gerilim ihtimalini ele alıyor.

Bu durumda risk algısı kalıcı hale geliyor ve ticaret maliyetleri “yeni normal” olarak yukarı taşınıyor.

Rapora göre böyle bir ortamda depo ve antrepo hizmetleri, soğuk zincir lojistiği, üçüncü taraf lojistik şirketleri ve tedarik zinciri planlama çözümleri gibi alanlarda talep artışı görülebilir.

Sigorta ve güvence sektörleri de artan risk primlerinden fayda sağlayabilir.

Buna karşın kalıcı navlun ve sigorta maliyetleri ithalata bağımlı perakende, dayanıklı tüketim ve bazı üretim kollarında baskı yaratabilir.

Havacılık ve turizm sektörleri ise hem maliyet artışı hem de talep zayıflığı nedeniyle daha uzun süreli bir daralma riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Finansman maliyetlerindeki yükseliş de özellikle gayrimenkul ve uzun vadeli yatırım projelerinde iştahı azaltabilecek önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. “Jeo-dayanıklılık” Jeopolitik belirsizliklerin iş dünyasının dinamiklerini yeniden şekillendirdiği bir dönemde kurumların bu türbülanslardan en az hasarla çıkabilmesi için güçlü bir “jeo-dayanıklılık” kapasitesi inşa etmesi kritik bir gereklilik haline geliyor.

Bu yaklaşım yalnızca mevcut riskleri yönetmeyi değil; aynı zamanda operasyonel esnekliği kurum kültürünün ve iş yapış biçimlerinin ayrılmaz bir parçası haline getirmeyi hedefliyor.

Bu dayanıklılığı sürdürülebilir kılmanın yolu ise değişen küresel koşullara hızla uyum sağlayabilen çevik stratejilerden geçiyor. “Hızlı Değer Önerisi Tasarımı” gibi metodolojiler sayesinde şirketler, yeni ekonomik ve jeopolitik gerçekliklere göre değer tekliflerini hızla prototipleyip optimize edebiliyor.

Böylece belirsizlik dönemlerinde yönünü daha hızlı belirleyen kurumlar, kriz anlarını yalnızca bir risk değil aynı zamanda stratejik bir dönüşüm ve büyüme fırsatı olarak değerlendirebiliyor.

Sonuç olarak jeo-dayanıklılığı organizasyonel yapısının temel unsurlarından biri haline getiren ve değer önerisini pazarın yeni gerçekliklerine göre sürekli güncelleyebilen kurumlar, krizlerin şiddetinin ve sıklığının arttığı yeni küresel düzende rekabet avantajı elde etmeye daha yakın görünüyor.