Hürmüz Boğazı’nda “güvenli koridor”: Kimler geçebilir?

İran İslam Cumhuriyeti'nin , Hürmüz Boğazı’ndan belirli gemilerin geçişine izin vermeye başladığı ve bu süreç için standart bir sistem üzerinde çalıştığı belirtiliyor.

Medya haberleri ve gemi takip verileri, önceden onaylanan bazı tankerlerin “güvenli koridor” üzerinden sorunsuz şekilde geçtiğini gösteriyor.

Hatta en az bir denizcilik şirketinin İran’a 2 milyon dolar ödeme yaptığı da iddia ediliyor.

Bu gelişme, ABD ve israilin şubat sonunda İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik saldırılar başlatmasının ardından, boğazda 15’ten fazla tankerin İHA ve çeşitli mühimmatlarla vurulmasının ardından geldi.

Orta Doğu’daki gerilim enerji piyasalarını sarsarken, sınırlı sayıda tankerin geçişinin şu ana kadar fiyatlara etkisi sınırlı kaldı.

Brent petrol hala 100 doların üzerinde işlem görüyor.

Kimler geçebiliyor?

Herkes ve her yer değil.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, boğazın ABD ve israil dışındaki tüm ülkelere açık olduğunu belirtirken, “farklı ülkelerden” bazı gemilerin geçişine izin verildiğini söyledi.

Ancak pratikte Batı bağlantılı gemilerin güvenli geçiş sağlaması oldukça zor görünüyor.

Lloyd’s List’e göre Hindistan, Pakistan, Çin, Irak ve Malezya İran’la doğrudan geçiş planlarını görüşüyor.

Bu ülkelerden ilk üçü ile Türkiye’den yetkililer geçiş için onay aldıklarını doğruladı.

Financial Times’ın denizcilik verilerine dayandırdığı habere göre, Hindistan, Pakistan ve Yunanistan bağlantılı petrol tankerleri ve yük gemileri ile İran İslam Cumhuriyeti'ne ait gemiler dahil en az sekiz gemi boğazdan geçti.

Ancak bu gemiler, İran kıyısına yakın ve daha sığ sulara sahip Larak Adası çevresinden geçen alışılmadık bir rota kullandı.

Otomatik takip sistemlerini kapatan gemiler nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.

Ayrıca en az dokuz Çin tankerinin de boğazdan geçmek üzere bölgede beklediği ifade ediliyor.

Geçiş izinlerinin şu an vaka bazlı verildiği, ancak İran’ın önümüzdeki günlerde daha resmi bir onay mekanizması oluşturmasının beklendiği kaydedildi.

Geçiş ücretli mi?

Normal şartlarda uluslararası geçişler ücretli olmaz.

Ancak mevcut durum savaş koşullarında şekilleniyor.

Lloyd’s List’e göre en az bir tanker operatörü geçiş için yaklaşık 2 milyon dolar ödedi.

Diğer gemilerde de ödeme yapılıp yapılmadığı ise net değil.

İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik yaptırımlar nedeniyle bu ödemelerin nasıl gerçekleştirildiği de belirsizliğini koruyor.

Ayrıca bazı haberlerde, İran parlamentosunun boğazdan geçen gemilerden vergi alınmasını öngören bir yasa üzerinde çalıştığı ifade edildi.

Wall Street Journal, böyle bir uygulamanın bölge ülkelerinin de onayını gerektireceğini belirtti.

Savaş öncesi Hürmüz nasıldı?

Hürmüz Boğazı, dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biriydi. 2025’te günlük ortalama 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü buradan taşınıyordu.

Bu, küresel deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık %25’ine denk geliyor.

Bu akışın yaklaşık %80’i Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ülkelerine gidiyordu.

Katar’ın LNG ihracatının %93’ü ve BAE’nin LNG ihracatının %96’sı da bu boğazdan geçiyordu.

Bu da küresel LNG ticaretinin yaklaşık %19’una karşılık geliyor.

Savaş öncesi günlük yaklaşık 138 gemi boğazdan geçerken, bu sayı şimdi 3-5 gemiye kadar düştü.

Boğaz yalnızca 29 deniz mili (54 km) genişliğinde ve giriş-çıkış için 2 millik dar hatlar bulunuyor.

Larak rotasını kullanan gemiler daha sığ sularda ilerlemek zorunda kalsa da, derinlik çoğu gemi için yeterli.

Enerji fiyatlarına etkisi ne?

Sınırlı tanker geçişleri petrol fiyatlarını büyük ölçüde düşürmedi.

Brent petrol varil başına 107 dolara gerilerken, daha önce 120 dolara yaklaşmıştı.

WTI petrol ise 100 dolar seviyesinden 94 dolara düştü.

Avrupa doğal gaz fiyatları (TTF) ise İsrail’in İran’daki Güney Pars gaz sahasına saldırısı sonrası %30’dan fazla artmış, ardından 60 euro/MWh seviyesine gerilemiş durumda.

Avrupa ne diyor?

Avrupalı liderler Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve gerilimin düşürülmesi çağrısı yaptı.

Ancak NATO üyesi Avrupa ülkeleri bölgeye donanma göndermekte isteksiz.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, deniz yollarının güvenliğinin ancak çatışmalar sona erdiğinde sağlanabileceğini söyledi.

ABD’ye etkisi ne?

Petrol fiyatlarının artması ABD’de benzin fiyatlarını da yükseltti.

Ortalama fiyat galon başına 3,90 dolara ulaştı.

ABD Başkanı Donald Trump ise piyasalardaki paniği küçümseyerek fiyatların düşeceğini söyledi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise fiyatları düşürmek amacıyla denizde bekleyen İran petrolüne yönelik yaptırımların kaldırıldığını söyledi.

İran Petrol Bakanlığı Sözcüsü ise şöyle yanıt verdi: “Mevcut durumda İran’ın denizde bekleyen ham petrolü ya da uluslararası piyasalara sunabileceği ek bir arzı neredeyse bulunmamaktadır.

ABD Hazine Bakanı’nın açıklamaları ise alıcılara umut aşılamaya ve piyasayı psikolojik olarak yönlendirmeye yönelik bir girişimden ibarettir.”