Azerbaycan’da 16 yaş altına sosyal medya yasaklandı

Dijital dünyanın denetimsiz dehlizlerinde çocukları hedef alan siber zorbalık ve bağımlılık tuzağına karşı Azerbaycan da kalkan oluşturdu. K üresel teknoloji devlerinin kar hırsıyla genç zihinleri zehirleyen algoritmalarına dur demek isteyen Bakü yönetimi, 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya platformlarına erişimini tamamen yasaklayan kapsamlı kanun tasarısını Milli Meclis'ten geçirdi. Türkiye, Avustralya, Fransa, İngiltere gibi ülkelerin ardından dijital platformların yıkıcı tesirlerine karşı harekete geçen Azerbaycan, teknoloji şirketlerinin sorumsuz faaliyetlerini ağır yaptırımlarla dizginlemeye hazırlanıyor. SOSYAL MEDYA ÇOCUKLARI SALDIRGANLAŞTIRIYOR Sosyal medya bağımlılığı, özgüven sorunları, siber zorbalığın ergenler üzerinde belgelenmiş psikolojik yıkımlar oluşturduğuna dikkat çeken uzmanlar, çevrim içi tacizin çocukları evlerine kadar izlediğini aktardı. Çocuk ve ergen psikoloğu Narmina İsmayılzada, dijital zorbalığa maruz kalan ergenlerde çok güçlü utanç duygusu, azalmış öz güven, kaygı geliştiğini bildirdi. Bu durumun sosyal izolasyona, okula gitmeme davranışına yol açtığını anlatan İsmayılzada, 'Dikkat toplama güçlüğü ve bölünmüş dikkat bugün karşılaştığımız en ciddi sorunlar arasında. Bu durum onları daha saldırgan ve dürtüsel hale getiriyor' dedi. Çocukların kendilerini sosyal ağlardaki idealize edilmiş görüntülerle karşılaştırdıklarında özgüven sorunlarına, beden algısından memnuniyetsizliğe, depresif belirtilere sürüklendiğini belirten İsmayılzada, 'Bir şeyi bu yaşta yasaklamak ters tepkiye yol açabilir' ifadelerini kullandı. Çocukların yasaklanan şeylere daha fazla ilgi gösterdiğini, bunları gizli yollarla kullanmayı deneyebildiğini vurgulayan İsmayılzada, 'Ebeveynler gerekçesini anlatmadan bir şeyi yasaklarsa, çocuklar sadece yaptıklarını gizler. Sağlıklı bir yaklaşım için denetimin, karşılıklı güven ve açık bir diyalogla birlikte yürütülmesi gerekir' diye konuştu. Çözümün evde başladığının altını çizen İsmayılzada, sağlıklı duygusal bağ kurulduğunda ergenler için ebeveynin söylediği her sözün çok daha normal, kabul edilebilir hale geldiğini dile getirdi. SİBER ZORBALIĞA NEŞTER Siyasetçiler, psikologlar arasındaki tartışmaya öğretmenler cephesinden farklı bakış açısı getirildi. 161 No'lu Okulda bilişim ve dijital beceriler öğretmeni Kamala Dadaşova, yasağın her gün gözlemlediği akranlarla karşılaştırma, beğeni bağımlılığı, siber zorbalık, bozulan uyku düzeni gibi gerçek sorunlara işaret ettiğini aktardı. 21. yüzyılda dijital ortamdan kaçmanın imkansız olduğunu, önceliğin burayı daha güvenli hale getirmek olduğunu belirten Dadaşova, 'Ayrıca bütün yükü yalnızca çocuğun ya da ebeveynlerin üzerine yıkmak da yanlış. Platformların da reşit olmayanlar için güvenli ortamlar yaratma yükümlülüğü var' ifadelerini kullandı. HÜKÜMETLER FARKINA VARMAYA BAŞLADI Hazar Analitik Merkezi jeopolitik analisti Laman Nazarova, Euronews'e yaptığı değerlendirmede, yasama hamlesinin dijital platformların gerçekte ne yaptığına dair daha geniş yeniden değerlendirmeyi yansıttığını öne sürdü. Eskiden ailelere, okullara ait olan işlevlerin artık teknoloji şirketlerinin eline geçtiğini anlatan Nazarova, 'Platformlar, çocukların dili, değerleri ve toplumsal normları öğrendiği başlıca ortamlardan biri haline geldi' dedi. Hükümetlerin dijital platformların yalnızca bilgi aktarmadığını fark etmeye başladığını vurgulayan Nazarova, 'Bu platformlar sosyal deneyimi organize ediyor; inançlardan önce alışkanlıkları, yargılardan önce dikkati şekillendiriyor' diye konuştu. Son kanunları dijital akışların yıktığı çocukluk etrafındaki koruyucu bariyerleri yeniden inşa etmeye yönelik devlet girişimi olarak tanımlayan Nazarova, 'Bu perspektiften bakıldığında Azerbaycan'da önerilen yaş sınırı, devletlerin kendi rollerini anlama biçimlerinde bir dönüşüme işaret ediyor' değerlendirmesinde bulundu. DİJİTAL ZEHRE KARŞI KAPSAMLI YAPTIRIM PLANI Azerbaycan Milli Meclisi tarafından kabul edilen, 2027 yılı içinde tam olarak yürürlüğe girecek yasa, sosyal medya devlerinin denetimsizliğine son veriyor. Yeni düzenlemeyle 16 yaşından küçük çocukların yaş sınırlaması bulunan sosyal medya platformlarında hesap açması tamamen yasaklandı. Kanun yürürlüğe girdiğinde 16 yaşın altındaki çocuklara ait mevcut hesaplara erişim kısıtlanacak, yaşını doğrulayamayan kullanıcıların hesapları, bunlara bağlı kişisel veriler silinecek. 16 ile 18 yaş arasındaki gençlerin sosyal ağlarda hesap oluşturabilmesi için ebeveynlerinin veya yasal temsilcilerinin resmi onayı zorunlu kılındı. DOĞRULAMA ŞART HEDEFLİ REKLAMCILIK YASAK Platform sağlayıcıları, kullanıcıların beyan ettiği yaşın doğruluğunu banka kartı, mobil telefon numarası, e-posta adresi gibi teknik yöntemlerle teyit etmekle yükümlü tutuldu. Yaş doğrulaması amacıyla toplanan kişisel veriler platformlar tarafından sistemde saklanamayacak, üçüncü taraflara aktarılamayacak, ticari amaçlarla veya hedefli reklamcılık için kullanılamayacak. Doğrulama işlemi biter bitmez bu verilerin derhal silinmesi zorunlu hale getirildi. Reşit olmadan önce yüklenen içerik, kişisel veriler kullanıcının veya velisinin talebi üzerine silinmek zorunda bırakıldı. Platformlar 16-18 yaş grubundaki kullanıcılar için varsayılan olarak güvenli kullanım modu, gelişmiş gizlilik ayarları uygulamak zorunda kalacak. REELS KAYDIRMA DEVRE DIŞI Coğrafi konum bilgisinin paylaşılması sınırlandırılacak, ekran süresi kontrolleri getirilecek, sonsuz kaydırma veya otomatik video oynatma gibi bağımlılık yapıcı manipülatif tasarım özellikleri devre dışı bırakılacak. TEMSİLCİLİK AÇMAYANIN FİŞİ ÇEKİLECEK Yaş sınırlı platformların sağlayıcıları Azerbaycan'da tüzel varlık göstermek, şube veya temsilcilik açmak zorunda bırakıldı. Yabancı şirketlerin kuracağı yerel şubeler ticari faaliyet yürütemeyecek, yalnızca devlet kurumları, vatandaşlar karşısında şirketi hukuken temsil edebilecek. Platformlar, Azerbaycan devlet kurumlarıyla hızlı iletişim kurabilmek için resmi dilde hizmet veren, kamuya açık iletişim bilgileri olan 7/24 aktif iletişim merkezi kuracak. Çocukların canına, sağlığına, onuruna, cinsel bütünlüğüne yönelik tehdit oluşturan zararlı içerikler tespit edildiğinde platform sağlayıcısı 24 saat içinde gerekli teknik önlemleri alarak içeriği kaldıracak. Devlet kurumlarından gelen bilgi, uyumluluk taleplerine en geç 5 iş günü içinde cevap verilecek. TEKRARLARSA CEZA KATLANACAK Kurallara uymayan platformlara ağır yaptırımlar yolda. Resmi makamlara eksik, geç, yanlış bilgi vermenin cezası şirketler için 15 bin ile 20 bin Manat arasında değişecek. Devlet taleplerine 5 gün içinde cevap vermemenin cezası şirketlere 25 bin ile 30 bin Manat olarak belirlendi. Çocukları zararlı içerikten korumayan, yaş sınırını ihlal eden şirketlere 35 bin ile 40 bin Manat idari para cezası kesilecek. İhlaller bir yıl içinde tekrarlanırsa cezalar tüzel kişiler için 50 bin Manat'a kadar çıkacak. REKLAM HAVUZU KESİLECEK Listeye eklenen yabancı platform 6 ay içinde Azerbaycan'da tescil yaptırmazsa kademeli trafik engeli devreye girecek. Yazılı uyarının ardından 30 gün içinde uyum sağlanmazsa 100 bin Manat para cezası kesilecek. Bir 30 gün daha uyulmazsa 300 bin Manat ek ceza uygulanacak. Uyumsuzluk devam ederse Azerbaycan'daki mükelleflerin bu platforma reklam vermesi tamamen yasaklanacak. Reklam yasağından 90 gün sonra hala tescil yapılmamışsa yetkili kurum mahkemeye başvurarak platformun internet trafiğini sırasıyla yüzde 20, ardından 60 gün sonra yüzde 50, sonraki 60 günde yüzde 90 oranında daraltacak. MAHKEME KARARI OLMADAN ENGELLEME YETKİSİ Milli Meclis, 10 Temmuz 2026 tarihinde kabul ettiği ek kanuni düzenlemelerle hükümetin internet kaynaklarını engelleme yetkisini önemli ölçüde artırdı. Artık hakaret, iftira, özel hayatın gizliliğinin ihlali, uyuşturucu, pornografi yayımı, kumar oynamaya teşvik ve intihara yönlendirme içerikleri barındıran siteler ile yaş sınırı belirtilmemiş oyunlar ve filmler kamu güvenliğini tehdit edebilecek yanıltıcı bilgiler içeren kaynaklar mahkeme kararı beklenmeden devlet organları tarafından geçici olarak engellenebilecek. HALK DEVLET DENETİMİNİ DESTEKLİYOR Azerbaycan'da 9,27 milyon internet kullanıcısı, 7,61 milyon aktif sosyal medya profili bulunuyor. Medya Geliştirme Ajansı tarafından 25 Temmuz - 2 Ağustos 2026 tarihleri arasında 1.200 yetişkinle yüz yüze yapılan anket sonuçları, halkın dijital platformlara karşı duyduğu öfkeyi gözler önüne serdi. Katılımcıların yüzde 88,2'si 16 yaşından küçüklerin sosyal medyaya erişiminin yasaklanmasını desteklerken, 16 yaş altı çocuğu olan ebeveynlerde destek yüzde 91,2'ye yükseldi. Katılımcıların yüzde 87,5'i sosyal medyanın çocuk eğitimi, terbiyesine olumsuz etki ettiğini düşünürken, yüzde 93,1'i devletin sosyal medya platformlarını denetlemesini uygun bulduğunu bildirdi.