Evde oturmak için mi okudum?

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFESİş bulma kanallarının tıkanması, yeterli bir geçim ücreti kazanamama, geleceğe dair umutsuzluk nedeniyle gençler eve kapanıyor.

Yaklaşık 1 milyon üniversite mezunu yeni yıla işsiz olarak evde girdi.

Kasım 2025 itibarıyla 269 bin 772 önlisans mezunu, 282 bin 452 lisans mezunu, 12 bin 869 yüksek lisans ve 545 doktora mezunu genç İŞKUR’dan iş bekliyor.

Yani 565 bin 638 yüksek okul mezunu genç devletin kendilerine iş bulmasını istiyor.

Bu gençlerin yüzde 12.5’i yani 70 bin 822’si bir yıldan fazladır İŞKUR’un kendilerine iş bulmasını umut ediyor.

Resmi verilere göre Türkiye’de lisans mezunlarının ortalama ilk iş bulma süresi 14.4 ay.

İş bulma süresinin uzun olması gençlerin umudunu daha fazla kırıyor.YÜZDE 24.6’SI İŞSİZÜniversite mezunları için en düşük istihdam oranına sahip OECD ülkesi olan Türkiye’de 25-64 yaş arasındaki üniversite mezunlarının yüzde 24.6’sının da işsiz olduğunu ortaya koyuyor. 2024’te Türkiye’de üniversite mezunu sayısı 13 milyona ulaştı.

Her yıl yüz binlerce mezun piyasaya çıkarken, iş olanakları bu artışı karşılayamadığı için mezunların önemli bir kısmı ya iş bulamıyor ya da kendi eğitim alanlarıyla ilgisiz, düşük ücretli işlerde çalışmak zorunda kalıyor.

Şilan, Irmak, Ahmet ve Roz… Üniversite mezunu milyonlarca gençten sadece birkaçı.

Şilan adalet yüksek okulu, Irmak bankacılık, Roz çalışma ekonomisi, Ahmet işletme mezunu.

Ortak özellikleri ise yıllarca emek verip üniversiteyi okumalarına rağmen iş bulamamaları.

İşsiz üniversite mezunlarının ortak dertleri şöyle:SOSYALLEŞMEK YOK“İşsiz olma psikolojisi çok ağır bir durum.

İş bulma umudumuz gittikçe tükeniyor.

Tüm günü bilgisayar başında iş bulma sitelerinde iş arayarak geçiriyoruz.

Temel günlük ihtiyacımız dışında alışveriş yapma imkânımız yok.

Tek sosyalleşme alanımız iş görüşmelerine gitmek.

Para harcamamak için arkadaşlarımızla ya parkta ya da evde buluşuyoruz.

Çoğu zaman iş görüşmesine gidecek parayı bile bulamıyoruz.

Bir iş bulsam ilk yapacağım şey arkadaşlarımla bir kafede buluşmak, sinemaya gitmek ya da borcumu ödemek olacak.”Hayalim kimseye muhtaç olmamakŞilan 2023’te adalet yüksek okulundan mezun olmuş.

Kendi alanından bugüne kadar iş bulamamış.

Kısa süreli bir iki işte çalışmış.

Şilan yaşadığı süreci şöyle anlatıyor: “Üniversiteyi bitirince kendi ayaklarımın üstünde duracağım, kimseye muhtaç olmayacağım diye hayal ediyordum.

Ama hiç de öyle olmadı.

Okul bitti hâlâ ailemden alacağım harçlığa bakıyorum.

Her gün her anım iş başvuru sitelerinde geçiyor.

Cebimde çoğu zaman para olmuyor.

O yüzden dışarıya bile çıkamıyorum.

Ailemden de sadece zorunlu ihtiyaçlarım için para alabiliyorum.

Bu bile bana ağır geliyor.

Dışarıya çıkıp bir kitap almak, bir konsere gitmek, arkadaşlarla oturup bir kahve içme fikrinin çok uzağındayım.

İşsiz olmak psikolojik olarak çok zor.

Ağır işte.

Gerçekten ağır bir durum.”Şampuanımı annem alıyorIrmak, bir yıl önce bankacılık ve sigortacılık bölümünü bitirmiş.

İşe alımlarda deneyim şartının olmasına isyan ediyor.

Irmak şu ifadeleri kullandı: “Ben iki önlisans mezunuyum. 4 yıla tamamlayım diyorum onların da iş bulması imkansız oluyor.

Aileden para alıp ihtiyaçlarımı karşılamak durumunda kalıyorum.

Evden tabi ki sınırsız destek alamıyorsunuz.

Bu nedenle sosyal aktivitem yok.

Dışarıya çıksam da çok cüzzi bir bütçeyle çıkabiliyorum.

Hâlâ şampuanımı annen alıyor.

Bu ağır bir durum.

Kendi bölümümden umudu kestim artık ne iş olursa yapacağı noktasındayım.”İşsiz olmayı ben tercih etmedimAhmet, iki yıl önce işletme bölümünden mezun olanlardan.

Ahmet işsizlik psikolojisini şöyle anlatıyor: “Evede oturmak, çalışmamak benim tercihim değil. 25 yaşına gelip aileden para almak zor.

Eve kapandıkça umudunuz bitiyor, dört duvara benziyorsunuz, nereye dönseniz hangi hamleyi yapsanız sanki betona çarpıyorsunuz.

İş görüşmelerine gidiyorum.

Tecrübe istiyorlar.

Ama okulu yeni bitirenler nasıl iş bulacak.

İşsiz olduğum için kredi kartına da çok yüklendim.

Bir yandan borçları düşünüyorum bir yandan iş yok.

İş bulamadıkça daha fazla kendini işe yaramaz psikolojisine kapılıyorsun.”Arkadaşlarımla artık daha az buluşuyorumRoz, çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri mezunu.

Yaklaşık 2.5 aydır işsiz. “Aile ile yaşamasanız zaten geçinmeniz mümkün değil” diyen Roz, “Ben kısa süre önce işsiz kaldım.

Ama çok zor bir psikoloji.

Maddi manevi olarak sizi yıpratıyor.

Masraf yapmamak için çok dışarıya da çıkmıyorum.

Çalıştığımda çok rahattım.

İstediğimi alabiliyordum.

Şimdi gittiğim her yerde fiyatlara iki üç kere bakıyorum ne ucuzsa onu alayım diyorum.

Arkadaşlarla daha az buluşuyorum” ifadelerini kullanıyor.İş bulma umudu tükeniyorBahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’ne göre, Türkiye’de ne işte ne de eğitimde (NEET) olan 2.3 milyon gençten 632 bini iş arıyor.

Eğitim düzeyi açısından en yüksek NEET oranı yüzde 26.7 ile lise üstü grupta.

Ancak bu gruptaki gençlerin yüzde 53.5’i aktif olarak iş arıyor.

Bu durum, yüksek eğitimli gençlerde atalet değil, iş bulma güçlüğü sorununun öne çıktığını gösteriyor.

NEET içinde yer alan 464 bin potansiyel işgücünün ise yaklaşık yüzde 70’i “daha önce iş aradığı hâlde bulamadığı” veya “vasıflarına uygun iş olmadığını düşündüğü” için iş aramayı bıraktığını söylüyor.

Yani gençlerde iş bulma umutsuzluğunun yaygın.