Petrol stoklarında alarm: Dünya kritik eşiğe yaklaşıyor

İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin büyük ölçüde kapanması, küresel petrol piyasasında stokların hızla erimesine yol açtı.

Yaklaşık iki aydır süren kesinti, hükümetlerin ve sanayilerin arz şoklarına karşı kullanabileceği en önemli güvenlik tamponunu zayıflatıyor.Morgan Stanley’nin tahminlerine göre, küresel petrol stokları 1 Mart ile 25 Nisan arasında günlük yaklaşık 4,8 milyon varil azaldı.

Bu hız, Uluslararası Enerji Ajansı verilerinde görülen önceki en yüksek çeyreklik stok çekilişinin de üzerinde.

Düşüşün yaklaşık yüzde 60’ını ham petrol, kalan bölümünü ise rafine yakıtlar oluşturdu.JPMorgan Chase & Co.’nun küresel emtia araştırmaları başkanı Natasha Kaneva, stokların petrol sisteminde “şok emici” işlevi gördüğünü belirterek, her varilin kullanılabilir olmadığını vurguladı.

Kaneva’ya göre sistem, fiili olarak sıfıra inmeden çok önce “operasyonel minimum” seviyelere yaklaşabilir.STOKLAR KRİTİK EŞİĞE YAKLAŞIYORGoldman Sachs Group Inc., son günlerde stoklardaki düşüş hızının bir miktar yavaşlamış olabileceğine işaret etti.

Banka, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olan Çin’de talebin zayıflamasının diğer alıcılar için daha fazla arz bıraktığını belirtti.Buna rağmen küresel görünür petrol stokları, Goldman Sachs’a göre 2018’den bu yana en düşük seviyelere yakın seyrediyor.

Stratejik rezervler, ticari stoklar ve şirketlerin operasyonel amaçlarla tuttuğu petrol miktarı birlikte değerlendirildiğinde, piyasadaki tamponun belirgin biçimde daraldığı görülüyor.Stok baskısının ilk hissedildiği ülkeler ağırlıklı olarak Asya’da yer alıyor.

Traderlar, özellikle Endonezya, Vietnam, Pakistan ve Filipinler’i riskli ülkeler arasında gösteriyor.

Bu ülkelerde kritik arz seviyelerine bir ay gibi kısa bir sürede yaklaşılabileceği belirtiliyor.ASYA’DA KIRILGAN ÜLKELER ÖNE ÇIKIYOROrtadoğu petrolüne en fazla bağımlı bölgelerden biri olan Asya’da tablo ülkeden ülkeye değişiyor.

Çin ve Güney Kore’nin stok seviyeleri şimdilik rahat görünürken, bu ülkelerin daha önce kısıtladıkları rafine ürün ihracatını yeniden başlatmayı değerlendirdiği belirtiliyor.Singapur’daki yakıt depolama merkezlerinde stokların mevsimsel ortalamaların üzerinde olduğu, Çin’in ham petrol stoklarının ise güçlü kaldığı ifade ediliyor.

Kayrros’un tahminlerine göre Çin stokları savaş sürecinde artış gösterdi.Buna karşılık Çin dışındaki Asya-Pasifik bölgesinde stoklar daha sert baskı altında.

Kayrros kurucu ortağı Antoine Halff, bölgedeki stokların çatışmanın başlamasından bu yana yaklaşık 70 milyon varil gerilediğini belirtti.Kayrros’a göre Japonya ve Hindistan’daki stoklar en az 10 yılın mevsimsel düşük seviyelerinde bulunuyor.

Japonya’da stokların savaşın başlangıcından bu yana yüzde 50, Hindistan’da ise yüzde 10 azaldığı tahmin ediliyor.DİZEL VE LPG BASKISI ARTIYORKüresel ekonominin temel yakıtlarından biri olan dizelde de sıkışma yaşanıyor.

Vortexa Ltd. kıdemli piyasa analisti Xavier Tang, en fazla risk altında olan ülkelerin sınırlı yerli ham petrol üretimine ve rafineri kapasitesine sahip ülkeler olduğunu belirtti.Tang’a göre Çin, Japonya ve Güney Kore gibi Kuzeydoğu Asya ülkeleri ham petrol ve ürün stokları açısından daha rahat konumda bulunuyor.

Vietnam ve Filipinler ise daha zor bir tabloyla karşı karşıya.Hindistan’da LPG arzında yaşanan sıkıntılar, havayollarının bazı uçuşları iptal etmesi ve ABD’de benzin fiyatlarının yükselmesi, krizin tüketici ve şirketler üzerindeki etkilerini artırıyor.AVRUPA’DA JET YAKITI ALARMIAvrupa’da en kritik ürünlerden biri jet yakıtı olarak öne çıkıyor.

Amsterdam-Rotterdam-Anvers depolama merkezindeki bağımsız stoklar, savaşın başlamasından bu yana üçte bir oranında düşerek altı yılın en düşük seviyesine indi.Insights Global araştırma ve danışmanlık yöneticisi Lars van Wageningen, Şubat ayından bu yana jet yakıtı stoklarında düzenli bir düşüş görüldüğünü belirtti.

Asya ve Avustralya gibi diğer bölgelerin de jet yakıtı arayışında olması, Avrupa üzerindeki baskıyı artırıyor.Kısa vadede arzın yeterli olduğu ifade edilse de yaz seyahat sezonunda talebin yükselmesiyle stokların daha hızlı eriyebileceği belirtiliyor.

İngiltere, Almanya ve Fransa; yoğun hava trafiği ve sınırlı yerel üretim nedeniyle en kırılgan ülkeler arasında gösteriliyor.OPERASYONEL MİNİMUM RİSKİJPMorgan’dan Natasha Kaneva, Hürmüz Boğazı’nın açılmaması halinde OECD ülkelerindeki stokların gelecek ayın başında “operasyonel stres” seviyelerine, eylül ayında ise “operasyonel minimum” tabanlarına yaklaşabileceğini öngörüyor.Operasyonel minimum, boru hatları, depolama tankları ve ihracat terminallerinin düzgün çalışabilmesi için gerekli en düşük petrol miktarını ifade ediyor.

Bu seviyeye yaklaşıldığında, stoklar teknik olarak sıfırlanmamış olsa bile piyasanın esnekliği ciddi biçimde azalıyor.ABD, küresel piyasalar için son tedarikçi konumuna gelirken kendi ham petrol ve yakıt stoklarını da tarihsel ortalamaların altına çekti.

Ülkenin ham petrol stokları, Stratejik Petrol Rezervi dahil olmak üzere dört haftadır düşüş gösteriyor.STRATEJİK REZERVLERDE ZOR DENGEHükümetler, Uluslararası Enerji Ajansı koordinasyonunda acil durum rezervlerinden rekor düzeyde 400 milyon varillik petrol kullanımı taahhüdünde bulundu.

Ancak rezervlerin devreye alınması, fiyatları dizginlemeye yardımcı olsa da aynı zamanda elde kalan tamponu daha da azaltıyor.ABD, taahhüt ettiği 172 milyon varillik salımın yaklaşık 79,7 milyon varilini kullandı.

Tam salım tamamlanırsa ABD Stratejik Petrol Rezervi’nin 1982’den bu yana en düşük seviyeye gerilemesi bekleniyor.Almanya ise daha önce piyasadan yeterli talep görmeyen ham petrol ve jet yakıtını yeniden teklif ediyor.

Ekonomi Bakanlığı, arz sıkıntısı yaşanması halinde ek önlemler alınacağını bildirdi.FİYATLAR VE TALEP ÜZERİNDE BASKIFiziki ham petrol ve temel yakıt fiyatlarındaki artış, enflasyon riskini yükseltirken küresel resesyon endişelerini de güçlendiriyor.

Petrol tüketimi, hem arz kesintileri hem de yükselen fiyatların etkisiyle gerilemiş durumda.Analistler, traderlar ve sektör yöneticileri, stoklar kritik seviyelere yaklaştıkça piyasayı dengelemek için fiyatların talebi daha sert biçimde azaltacak seviyelere çıkması gerekebileceği uyarısında bulunuyor.Chevron Finans Direktörü Eimear Bonner, stokların ve atıl kapasitenin önemli ölçüde tükendiğini belirterek, ithalata bağımlı bazı ülkelerde haziran-temmuz döneminde kritik kıtlıkların görülebileceğini söyledi.SAVAŞ SONRASI RESTOKLAMA BASKISIHürmüz Boğazı yeniden açılsa bile Körfez üretimi ve taşımacılığının kısa sürede normale dönmesi beklenmiyor.

Bu nedenle yakıt kullanıcılarının depolardaki stokları daha fazla tüketmesi gerekebilir.Piyasa üzerindeki baskının savaş sonrasında da sürebileceği belirtiliyor.

Stokların keskin biçimde azalması, hükümetlerin ve şirketlerin rezervleri yeniden doldurma çabasını artırabilir.Plains All American Pipeline Üst Yöneticisi Willie Chiang, stok eritme sürecinin önümüzdeki aylarda devam etmesini ve daha uzun vadede güçlü bir yeniden stoklama dalgası yaratmasını beklediklerini belirtti.

Chiang’a göre savaş sonrasında bazı ülkeler stratejik petrol rezervlerini savaş öncesi seviyelerin üzerine çıkarmaya çalışabilir.