Aşktan mı vazgeçemiyoruz, konfordan mı? İlişkilerde kalma dürtüsünün bilimi

İnsanlar ço ğu zaman bir ilişkide kalma nedenini “ sevgi ” olarak tanımlar.

Ancak bilimsel araştırmalar, kararlarımızın b üyük bölümünün bilinçd ışı mekanizmalar tarafından şekillendiğini ortaya koyuyor.

Özellikle uzun süreli ili şkilerde, kalma davranışı ço ğu zaman romantik duygulardan çok; al ışkanlık, bağlanma stili ve belirsizlikten ka ç ınma eğilimiyle ilişkilidir.

Peki beyin, neden bazen mutsuz olduğumuz bir ilişkide bile kalmayı se çer?

BEYNİN ALIŞKANLIK MEKANİZMASI N örobilimde al ışkanlıklar, bazal gangliyonlar adı verilen beyin b ölgesiyle ili şkilidir.

Bu sistem, tekrar eden davranışları otomatik hale getirir.

Ama ç, zihinsel enerji tasarrufu sa ğlamaktır.

Bir ilişki uzun s üre devam etti ğinde: Aynı kişiyle uyanmak, Aynı mesajlaşma bi çimi, Ayn ı tartışma d öngüleri beyinde “tan ıdık ve g üvenli” olarak kodlan ır.

Beyin i çin tan ıdık olan, risk i çermeyen anlam ına gelir.

Oysa ayrılık: Belirsizlik, Yeni sosyal çevre, Yeni duygusal yat ırım demektir.

Beyin, bu belirsizliği potansiyel tehdit olarak algılar ve kişiyi mevcut d üzende kalmaya iter.

Bu nedenle, ili şki tatmin edici olmasa bile “kalmak”, biyolojik olarak daha g üvenli hissedilir.

BAĞLANMA KURAMI NE SÖYLÜYOR?

Psikolog John Bowlby’nin geli ştirdiği bağlanma kuramı, yetişkin ilişkilerimizin çocuklukta olu şan bağlanma stilleriyle şekillendiğini s öyler: Güvenli ba ğlananlar ilişkide mutsuz olduklarında ayrılmayı daha sağlıklı değerlendirebilir.

Kaygılı bağlananlar, terk edilme korkusuyla tatmin edici olmayan ilişkilerde bile kalabilir.

Ka ç ıngan bağlananlar ise duygusal mesafeyi s ürdürürken ili şkiyi “alışkanlık” d üzeyinde devam ettirebilir.

Ara ştırmalar, kaygılı bağlanma stiline sahip bireylerin, ilişkilerinden memnun olmasalar bile ayrılma olasılıklarının daha d ü ş ük oldu ğunu g österiyor.

Çünkü beyin, yaln ızlığı duygusal bir tehdit olarak algılıyor.

KAYIPTAN KAÇINMA ETKİSİ Davranışsal ekonomide “kayıptan ka ç ınma ” (loss aversion) adı verilen bir ilke vardır.

İnsanlar, bir şeyi kaybetmenin acısını, aynı şeyi kazanmanın verdiği hazdan daha g üçlü hisseder.

İlişkilerde bu şu şekilde işler: “Bunca yıl boşa gidecek” “Emek verdim” “Onu kaybetmek çok ac ıtır” Bu d ü ş ünceler, mevcut mutsuzlu ğu ikinci plana iter.

Beyin, var olanı kaybetmemeyi, daha iyi bir ihtimali denemekten daha g üvenli bulur.

Böylece ki şi, sevdiği i çin de ğil; kaybetmekten korktuğu i çin kal ır.

SEVGİ İLE ALIŞKANLIK ARASINDAKİ BİYOLOJİK FARK N örokimyasal aç ıdan bakıldığında: Sevgi; dopamin, oksitosin ve serotonin gibi bağ kurmayı ve ödül hissini art ıran hormonlarla ilişkilidir.

Alışkanlık ise daha çok otomatikle şmiş sinir yollarına dayanır; duygu yoğunluğu azalır, davranış devam eder.

Bir ilişkide zamanla heyecanın azalması doğaldır.

Ancak bağ yerini yalnızca otomatiğe bıraktığında, kişi duygusal tatmin olmadan ilişkiyi s ürdürür.

Bu noktada “kalmak”, bir seçimden çok refleks haline gelir.

BİLİMİN GÖSTERDİĞİ GERÇEK Ara ştırmalar şunu ortaya koyuyor: Bir ilişkide kalmak her zaman sevginin g östergesi de ğildir.

Ço ğu zaman bu davranış; Belirsizlikten ka ç ınma, Yalnızlık korkusu, Bağlanma stilinin etkisi, Kayıp yaşamaktan çekinme gibi psikolojik ve biyolojik mekanizmalarla aç ıklanır.

Bu nedenle “Neden buradayım?” sorusu, romantik değil bilimsel bir sorgulamadır.

İnsan bazen sevdiği i çin de ğil, beyni tanıdığı d üzeni korumak istedi ği i çin kal ır.

Ve belki de ger çek cesaret, al ışkanlığın sesini sevgiden ayırmayı ö ğrenebilmekte yatar.