Harita değişecek... İki ülke birleşiyor mu?

arih boyunca komşu büyük devletler ve imparatorluklar arasında el değiştiren Moldova, Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanmıştı.

Sandu, 11 Ocak’ta İngiliz podcasti “The Rest Is Politics” (Gerisi Politika) programına verdiği röportajda, “Eğer bir referandum düzenlenirse, Romanya ile birleşme yönünde oy veririm.

Dünyada neler olup bittiğine bakın.

Moldova gibi küçük bir devletin demokratik ve egemen bir ülke olarak ayakta kalması ve özellikle Rusya’ya direnmesi giderek zorlaşıyor” dedi.

Sandu, kamuoyu yoklamalarının Moldovalıların çoğunluğunun Romanya’ya katılmaya karşı olduğunu gösterdiğini kabul ederken, Avrupa Birliği’ne üyeliğin daha gerçekçi bir hedef olduğunu ifade etti.

Moldova, 2022 yılında AB’ye aday ülke statüsü kazanmış, 2024’te yapılan referandumda ise çok az farkla AB’ye katılım lehine oy kullanılmıştı.

Cumhurbaşkanı’nın açıklamaları sert tepkilere yol açtı.

Rusya yanlısı siyasetçiler, Sandu’nun Romanya vatandaşlığına da sahip olmasını gündeme getirerek sert eleştiriler yöneltti.

Uzmanlar ve siyasetçiler, Romanya ile birleşmenin Rusya destekli ayrılıkçı bölgeler Transdinyester ve Gagavuzya’nın Moldova’dan kopuşunu hızlandırabileceği uyarısında bulundu.

En büyük muhalefet partisi olan Sosyalist Parti, Sandu’nun istifasını talep ederek “vatana ihanet” suçlamasıyla yargılanması çağrısında bulundu.

Partinin lideri ve eski Cumhurbaşkanı Igor Dodon, Sandu’nun “Moldova’nın Romanya’ya katılması sonrası kurulacak yeni Romanya devletinin başkanı olmayı hayal ettiğini” savundu ve Transdinyester’in Moldova egemenliğini kaybederse kendi kaderini tayin hakkına sahip olması gerektiğini söyledi.

Sivil toplum örgütü “Sivil Kongre” yöneticilerinden Yuri Muntean, Sandu’nun anayasal yemini ihlal ettiğini öne sürerek, Moldova Anayasası’nın 79. maddesinde yer alan “Moldova’nın egemenliği, bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünü koruma” taahhüdüne aykırı davrandığını belirtti.

Moldova Komünist Partisi ise Sandu’nun açıklamalarını “vatana ihanet” olarak nitelendirerek görevden alınmasını ve yargılanmasını talep etti.

Parti açıklamasında, “Dünyadaki devletler egemenliklerini güçlendirmek için mücadele ederken, Moldova’da iktidara gelenler ülkeyi tasfiye etmeyi savunuyor” ifadeleri kullanıldı.

Transdinyester Yüksek Konseyi üyesi Vadim Kravçuk, Sandu’nun açıklamalarının ülkeyi parçalanmaya sürüklediğini savundu.

Gagavuz halk hareketi **“Gagauz Halkı”**nın kurucusu Ivan Burgudji ise Gagavuzya’nın özel statüsüne atıf yaparak, Moldova’nın statüsü değişirse bölgenin kendi kaderini tayin hakkına sahip olduğunu hatırlattı.

Moldova’da iktidardaki Eylem ve Dayanışma Partisi, Sandu’ya destek vermenin Moldova egemenliğinden vazgeçmek anlamına geleceğini bilerek sessiz kalmayı tercih etti.

Romanya’da ise bazı parlamenterler Cumhurbaşkanı Nicușor Dan’a birleşme konusunda referandum yapılması çağrısında bulundu.

Rumen milletvekili Alexandrin Moiseev, Sandu’nun açıklamalarını “tarihi ve benzeri görülmemiş” olarak niteledi ve bunun ortak gelecek hakkında ciddi bir tartışma başlattığını söyledi.

Sandu’nun bu tutumu Moldovalılar için yeni değil.

Sandu, 2016 ve 2018 yıllarında da olası bir referandumda Romanya ile birleşme yönünde oy vereceğini açıklamıştı.

Moldova, 1812 Bükreş Antlaşması’yla Rus İmparatorluğu’na bağlanmış, 1918’de bağımsızlığını ilan ederek Romanya’ya katılmıştı.

Ancak Sovyetler Birliği, 1940’ta askeri baskıyla Moldova’yı yeniden kontrolü altına aldı. 2024 sonbaharında Sandu, az farkla ikinci kez cumhurbaşkanı seçildi.

Aynı dönemde yapılan AB referandumunda anayasal değişiklik yüzde 50,4 oyla kabul edildi.

Hem seçimlerde hem de referandumda Sandu’nun başarısı büyük ölçüde yurt dışındaki Moldovalıların oyları sayesinde gerçekleşti.

Bugün Moldova Parlamentosu’nda Sandu’nun partisi 101 sandalyeden 55’ini elinde bulundururken, Romanya ile birleşmeyi savunan partilerin toplam sandalye sayısı sınırlı kalıyor.

Anketler, Moldova halkının yaklaşık üçte birinin Romanya ile birleşmeyi desteklediğini gösteriyor.

Siyaset bilimci Vitaly Andreevsky, Rusya faktörünün kamuoyunu güçlü şekilde etkilediğini belirterek, “Eğer Rus ordusu Moldova sınırına yaklaşsaydı, Moldovalıların yüzde 70’inden fazlası hayatta kalma içgüdüsüyle birleşmeyi desteklerdi” dedi.

Yaklaşık 2,4 milyon nüfuslu Moldova’da 1,5 milyon kişi Romanya vatandaşlığına sahip.

Rusya ise son yıllarda Transdinyester ve Gagavuzya’da yaşayanlara Rus vatandaşlığı dağıttı. 2024 nüfus sayımına göre nüfusun yüzde 15,3’ü Rusça konuşuyor.

Moldova, bağımsızlığının üzerinden geçen 35 yıla rağmen hala ortak bir ulusal kimlik arayışı içinde.

Rus, Osmanlı, Romen ve Sovyet mirası; ekonomik sıkıntılar ve göç, ülkenin hem kimliğini hem de dış politikasını şekillendirmeye devam ediyor.