Prof. Şimşirgil-Prof. Afyoncu polemiği: Şah İsmail Kürt mü Türk mü... Odatv tarih sayfalarındaki gerçeği yazdı

Son günlerde tarih çevrelerinde ve kamuoyunda Şah İsmail’in etnik kökeni üzerinden yürüyen tartışma yeniden alevlendi.

Prof.

Ahmet Şimşirgil’in “Şah İsmail Kürttür” şeklindeki açıklamasıyla başlayan polemiğe, Prof.

Erhan Afyoncu “Şah İsmail Türktür” diyerek yanıt verdi.Aslında bu karşılıklı açıklamalar, yeni bir tartışmadan ziyade, uzun yıllardır tarih literatüründe var olan ve dönem dönem kamuoyunun da ilgisini çeken köklü bir meseleye işaret ediyor.Safevi Devleti’nin kurucusu olan Şah İsmail, yalnızca siyasi ve askeri başarılarıyla değil, kimliği ve temsil ettiği sosyolojik yapı nedeniyle de tarih yazımının en çok tartışılan figürlerinden biri olmayı sürdürüyor.İRAN TARİHİ UZMANI ALMANLARŞah İsmail’in etnik köken meselesi, yalnızca yerli tarihçiler arasında değil, Batılı şarkiyatçılar ve İran tarihi uzmanları arasında da geniş biçimde ele alındı.

Bu noktada öne çıkan isimlerden biri Alman tarihçi Hans Roemer.

İran tarihinin önemli otoritelerinden Walther Hinz’in öğrencisi olan Roemer, Doğu Bilimleri alanına yönelmiş ve akademik kariyerini büyük ölçüde Safevi tarihi üzerine inşa etti.

Doktora tezini doğrudan Şah İsmail üzerine hazırlayan Roemer, çalışmalarında onun etnik kökeninin Türk/Türkmen olduğunu açık biçimde ifade etti.Roemer’e göre Safevi hareketinin temel toplumsal dayanağını oluşturan Kızılbaşlar, Anadolu ve Azerbaycan sahasından gelen Türkmen aşiretlerinden meydana gelmekteydi.İRAN TARİHİ UZMANI İNGİLİZLERBenzer bir yaklaşımı benimseyen bir diğer önemli isim ise, İngiliz tarihçi Roger Savory.Safeviler üzerine kaleme aldığı eserler, bugün hâlâ temel başvuru kaynakları arasında yer alıyor.Savory, Şah İsmail’in hem ailesel kökenleri hem de siyasi gücünü dayandırdığı çevreler itibarıyla Türkmen kimliğine sahip olduğunu vurguladı.

Ona göre Safevi Devleti, bir İran imparatorluğu olarak şekillense de kuruluş aşamasında belirleyici rol oynayan unsur, Türkmen aşiretlerinin askeri ve ideolojik desteğiydi.RUSLAR NE DİYORRus şarkiyatçı Vladimir Minorsky de Safevilerin menşei üzerine yaptığı çalışmalarla bu tartışmaya önemli katkılar sundu.Minorsky, Şah İsmail’i Azerbaycan sahasında yetişmiş, Türkçe konuşan ve Türkmen gelenekleriyle şekillenmiş bir lider olarak tanımladı.

Safevi ideolojisinin kısa sürede geniş bir coğrafyada etkili olmasında, bu Türkmen tabanın oynadığı role özellikle dikkat çekti.TÜRKİYE’DEKİ TARTIŞMALARTürkiye’de ise bu alandaki en önemli çalışmalardan biri merhum Prof.

Faruk Sümer’e ait.

Oğuz boyları ve Türkmen aşiretleri üzerine yaptığı kapsamlı araştırmalarla tanınan Prof.

Sümer, Safevi hanedanının ve Şah İsmail’in kökenine dair güçlü tarihsel veriler ortaya koydu.Prof.

Sümer’e göre hem Şah İsmail’in ailesi hem de onu iktidara taşıyan Kızılbaş hareketi, açık biçimde Türkmen karakter taşımakta…Zeki V.

Togan ise, Kürt soyundan gelen Şeyh Safi’nin torunları Şeyh Cüneyt ve Haydar döneminde Safevilerin Türkleştiğini Şah İsmail’in dünyaya gözünü Türk olarak açtığını ileri sürdü.TÜRKÇE ŞİİRTürk olduğuna dair akademik görüşleri destekleyen önemli kültürel göstergeler de bulunmakta.Şah İsmail’in “Hatayi” mahlasıyla yazdığı şiirlerin büyük bölümünü Türkçe kaleme almış olması, onun dili ve hitap ettiği kitle hakkında önemli ipuçları verir.Şiirlerinde kullandığı dil, yalnızca bir edebî tercih değil, aynı zamanda doğrudan Türkmen kitlelerle kurduğu bağın bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.Sonuç olarak, Şah İsmail’in etnik kimliği üzerine yürütülen tartışmalar, yalnızca tarihsel bir ayrıntının ötesine geçmektedir.

Bu mesele, tarih yazımında kaynakların nasıl okunduğu, ideolojik yaklaşımların akademik değerlendirmeleri nasıl etkilediği ve geçmişin günümüz kimlik tartışmalarına nasıl taşındığı gibi daha geniş soruları da beraberinde getirmektedir.Bugün yapılan polemikler geçici olabilir; ancak Şah İsmail ve Safeviler üzerine yapılan bilimsel çalışmalar, bu konunun uzun süre daha tartışılmaya devam edeceğini göstermektedir.Odatv.com