Tarım ve gıda dış ticareti üzerine

Öncelikle tarım ve gıda dahil olmak üzere Türkiye’nin 2025 yılı dış ticaret verilerini gözden geçirelim: Toplam dış ticaret hacmi 638,7 milyar olup bunun 365,4 milyar dolarlık kısmı dış alım ve geriye kalan 273,4 milyar dolarlık kısmı dış satımdan oluşmaktadır. 2025 yılında Türkiye’nin dış ticareti 92 milyar dolar açık vermiştir.

Bir önceki yıla göre dış ticaret açığı 10 milyar dolar artmıştır.

Son günlerde bu açığı kapatmak için 2 köprü 9 otoyol satışa çıkarılmıştır.

TARIM VE GIDA Tarım ve gıda öbeği içinde kimyasal gübreler, balıkçılık, ormancılık, tütün, işlenmemiş birincil tarımsal ürünler yer almaktadır.

Bu öbeğin toplam dış satımı 36,3 milyar dolar olup dış alım ise 34,2 milyar dolardır. 2025 yılında Tarım ve gıda sektörünün dış ticaret dengesi 2,1 milyar dolar fazla vermiştir. 2024 yılı rakamları 36,3 milyar dış satım ve 30,175 milyar dolarlık dış alımdan ibaret olup ticaret dengesi 6,1 milyar fazla vermiştir. 2025’te sektörün ticaret fazlasında rakamsal olarak 4 milyar dolar azalma olmuştur.

Bu durum 2025 üretim döneminde yaşanan kuraklık, tarımsal don gibi olguların bir yansıması olarak yorumlanabilir. 2025 yılında tarım ve gıda ürünlerinin toplam dış satım içindeki payı yüzde 13,26, dış alım içindeki payı ise yüzde 9,26 olmuştur. 2024 yılındaki paylar ise sırasıyla yüzde 13,85 ve yüzde 8,77 idi.

Yani sektörün dış satım payı azalırken dış alım payı artmıştır.

MEYVE VE SEBZELER Meyve sebzeler, 12,2 milyar dolarlık tutar ile en büyük dış satım kalemini oluşturmuştur.

İşin tuhaf tarafı ise meyve ve sebzelerin 3,8 milyarlık tutarla en büyük dış alım kalemini oluşturmasıdır.

Türkiye elmanın ana vatanıdır ve ülkemizde 400 çeşit elma yetişmektedir.

Antalya’da sabah kar üzerinde kayak yapıp akşam üzeri sıcacık denize girmeniz mümkündür.

Sahip olduğumuz iklim ve topraklar meyve ve sebze üretimine elverişlidir.

Meyve ve sebze dış alımına bu kadar döviz harcamak ve döviz dilenmek için kapı kapı dolaşmak tam bir çelişkidir.

Görgüsüz sosyetenin gösteriş merakı ve damak zevki için mango, ejder meyvesi, hurma, muz, tatlı patates v.s. ithal etmek akıl kârı değildir.

Turunçgiller dalında kalırken sebzeler hayvan yemi olurken meyve sebze dış alımına bu düzeyde döviz harcanması kabul edilemez.

HAYVANCILIK 2025 yılında canlı hayvan dış alımı 1,228 milyar dolara, et ve ürünleri dışalımı 604,7 milyon dolara ulaşmıştır.

Hayvan yemleri ithalatına da 2,6 milyar dolar ödenmiştir.

Yıllardır Amerika Birleşik Devletleri’nden sonra dünyada en fazla canlı hayvan ithal eden ülke konumundayız.

Et dış alımı da yaptığımız halde et fiyatları pek çok tüketicinin ödeme gücünü aşmaktadır.

Yeterli beslenemeyen insanlar, kaçınılmaz olarak ciddi sağlık sorunlarıyla karşılaşacaktır.

İzlenen hayvancılık politikası kökten yanlış olup bu konu daha sonra ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

TÜTÜNCÜLÜK Tütün ve mamulleri dış satımı 1,071 milyar dolar, dış alım ise 1,222 milyar dolar, açığımız ise 150,2 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Dünyada en kaliteli “Şark Tipi Tütünü” üretmekle ünlü Türkiye, net tütün ithalatçısı durumuna düşürülmüştür.

Tekel İdaresinin özelleştirilme sürecinde emekli Tekel Genel Müdürü Rahmetli Orhan Özet önderliğinde Tütün Eksperleri Derneği, Ziraat Mühendisleri Odası Ege Bölge Şubesi, Tek Gıda-İş Sendikası’nın katılımıyla Manisa’da, İzmir’de, Muğla’da, Akhisar’da ve Eşme’de düzenlenen panellerde bizzat görev aldım.

Özelleştirmenin büyük hata olacağını dile getirdik, ilgilileri defalarca uyardık.

Gözü dönmüş neoliberal politikacılar tarafından yoksul küçük çiftçinin ekmek kapısı olan tütüncülük yok edildi.

Kadınlar başta olmak üzere pek çok emekçiye iş alanı olan yaprak tütün işletmeleri, sigara fabrikaları kapatıldı.

Tekel’e karşı çıkanlar, sektörü 7 tane dünya sigara tekeline teslim ettiler ve bu acıklı duruma düştük.

YAĞ KONUSU 2025 yılında 3,1 milyar dolarlık yağlı tohum ve yağlık meyve almışız.

Bitkisel sıvı yağlar için 2,5 milyar dolar ödenmiş.

Halkın büyük çoğunluğunun yediği yağ, yıkandığı sabun açısından bile dışa bağımlı hale gelmişiz.

Bir o kadar daha ödeyip dokuma için lif almışız.

Bir ara 26 alt sektörle bağlantılı olduğu saptanan pamuk üretiminden vazgeçmişiz.

Hayvancılık adına yer gök mısır oldu, hâlâ yetmiyor ve GDO’lu olan yemlik mısırı da ithal ediyoruz.

Kimyasal gübre ithalatımız 2 milyar dolar tutmuş onu da verimi artırmak yerine çevreyi kirletmekte kullanıyoruz.

Durum budur.