Atamama korkusu: İstifleme hastalığının görünmeyen yüzü

Bir gün işe yarar düşüncesiyle saklanan eşyalar zamanla evde yaşam alanını daraltabilir.

İstifleme hastalığı, çoğu zaman fark edilmeden ilerliyor ve sosyal izolasyondan maddi kayıplara kadar pek çok soruna yol açabiliyor.

İSTİFLEME HASTALIĞI NEDİR?

İstifleme hastalığı (biriktirme bozukluğu), kişinin sahip olduğu eşyaları elden çıkarma düşüncesi karşısında yoğun kaygı ve panik yaşadığı bir psikiyatrik rahatsızlıktır.

Bu durum, psikiyatride “biriktirme bozukluğu” olarak tanımlanır ve çoğu zaman Obsesif Kompulsif Bozukluk ile yakın ilişki gösterir.

Bu rahatsızlığa sahip kişiler, işlevsel değeri düşük hatta çoğu zaman hiç kullanılmayacak eşyaları dahi saklama eğilimindedir.

Eski gazeteler, tarihi geçmiş ürünler, ambalajlar ya da anı değeri olduğu düşünülen nesneler zamanla yaşam alanlarını doldurur.

Süreç ilerledikçe evde hareket edecek alan kalmayabilir ve bu durum hem kişi hem de birlikte yaşadığı bireyler için ciddi sorunlara yol açar.

İSTİFLEME DAVRANIŞININ ÖZELLİKLERİ İstifleme hastalığı olan kişiler için eşyaları atmak yalnızca bir temizlik eylemi değildir; bu durum yoğun huzursuzluk, kaygı ve hatta dehşet duygusu yaratabilir.

Evde kötü kokular oluşsa, yaşam alanı daralsa bile eşyalardan vazgeçmek son derece zorlayıcıdır.

Bu kişiler genellikle: “Bir gün mutlaka lazım olur.” “Bunun bir anısı var.” “Atarsam hata yapmış olurum.” gibi düşüncelerle hareket ederler.

Zaman içinde biriktirme davranışı artabilir, hatta bazı kişiler yeni depolar kiralayacak ya da ek ev alacak noktaya kadar ilerleyebilir.

Elbette herkes zaman zaman eşyalarına duygusal anlam yükleyebilir.

Ancak sağlıklı bireyler gerektiğinde seçim yapabilir ve bazı eşyaları bırakabilir.

İstifleme bozukluğunda ise bu ayrım yapılamaz; işlevsiz ve anlamsız eşyalar dahi tutulmaya devam edilir.

İSTİFLEME HASTALIĞININ NEDENLERİ İstifleme bozukluğu tek bir nedene bağlı değildir.

Psikolojik, çevresel ve biyolojik etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkar.

GEÇMİŞ YAŞANTILAR Çocuklukta yoksunluk, savaş, ekonomik kriz veya ani kayıplar yaşamış kişilerde “kaybetme” korkusu daha güçlü olabilir.

Kaynaklara erişimin zor olduğu dönemler, ileriki yaşlarda “bir gün lazım olabilir” düşüncesini pekiştirebilir.

KAYGI VE DEPRESYON Kaygı bozukluğu yaşayan bireyler için eşyalar bir güven alanı haline gelebilir.

Depresyon durumunda ise kişi, eşyalar aracılığıyla kontrol hissi sağlamaya çalışabilir. Özellikle ağır depresyon tablosu bu davranışı güçlendirebilir.

KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ Kararsızlık, mükemmeliyetçilik ve kontrol ihtiyacı istifleme davranışını besleyebilir.

Yanlış karar verme korkusu, eşyalardan ayrılmayı zorlaştırır.

GENETİK VE BİYOLOJİK FAKTÖRLER Araştırmalar, biriktirme davranışının aile bireylerinde daha sık görülebildiğini göstermektedir.

Bu durum hem genetik yatkınlık hem de öğrenilmiş davranış kalıplarıyla ilişkili olabilir.

EŞLİK EDEN PSİKİYATRİK DURUMLAR Bazı durumlarda istifleme davranışı şu tablolarla birlikte görülebilir: - Ağır depresyon - Bunama - Psikoz - Sevgi eksikliği ve duygusal yoksunluk - Kariyer ve kimlik sorunları Eğer beyinde tümör gibi nörolojik bir problem yoksa, istifleme genellikle yavaş yavaş ve yıllara yayılarak gelişir.

Ani başlangıç gösteren durumlarda mutlaka tıbbi değerlendirme gerekir.

İSTİFLEME HASTALIĞININ YAŞAMA ETKİLERİ İstifleme bozukluğu yalnızca fazla eşya birikimi değildir; kişinin yaşam kalitesini çok yönlü etkiler.

EVDE YAŞAM ALANININ DARALMASI Odalar, koridorlar ve hatta banyolar kullanılamaz hale gelebilir.

Bu durum sağlıklı ve güvenli yaşamı zorlaştırır.

AİLE İÇİ ÇATIŞMALAR Yakın çevre, biriktirme davranışını anlamakta güçlük çekebilir.

Tartışmalar, kırgınlıklar ve özellikle eşler arasında ciddi çatışmalar yaşanabilir.

HİJYEN VE SAĞLIK SORUNLARI Biriken eşyalar toz, küf ve haşerelere zemin hazırlayabilir.

Bu durum solunum yolu hastalıkları, alerjiler ve enfeksiyon riskini artırır.

MADDİ KAYIPLAR Gereksiz alışverişler ve depolama masrafları ekonomik sıkıntılara yol açabilir.

SOSYAL İZOLASYON Evine misafir kabul edemeyen kişi zamanla sosyal çevresinden uzaklaşabilir.

Utanç, suçluluk ve yalnızlık duyguları artabilir.

İSTİFLEME HASTALIĞININ TEDAVİSİ İstifleme bozukluğunun tedavisi mümkündür ancak sabır ve uzman desteği gerektirir.

Temel amaç, kişinin eşyalara yüklediği anlamı fark etmesi ve bu anlamı yeniden yapılandırmasıdır.

BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ (BDT) Bilişsel Davranışçı Terapi ile kişinin “Bir gün lazım olur” gibi işlevsiz düşünceleri ele alınır.

Daha gerçekçi ve sağlıklı düşünce kalıpları geliştirilir.

PSİKOTERAPİ Eşya biriktirmenin arkasında travma, kaygı, yalnızlık veya özgüven eksikliği olabilir.

Terapi sürecinde bu duyguların kökenine inilir ve sağlıklı başa çıkma yolları kazandırılır.

İLAÇ TEDAVİSİ Eşlik eden depresyon veya obsesif kompulsif belirtiler varsa, psikiyatrist tarafından ilaç desteği önerilebilir.

ADIM ADIM DÜZENLEME Süreç küçük hedeflerle başlatılır. Örneğin yalnızca bir çekmece ya da bir kutu düzenlenir.

Kademeli ilerleme, kaygıyı azaltır ve bırakma becerisini güçlendirir.

İstifleme hastalığı, kişinin yaşam alanını daraltan ve sosyal ilişkilerini zedeleyen ciddi bir ruhsal sorundur.

Ancak doğru destek ve bilinçli bir yaklaşımla iyileşme mümkündür. Önemli olan, eşyaların gerçekten işlevsel olup olmadığını sorgulamak ve duygusal bağları sağlıklı bir çerçevede değerlendirebilmektir.

Görsel Kaynak: shutterstock - istockphoto