Devletin ‘habersiz’ cezaevi raporu

Fahrettin Altun sürgün edilip Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) Başkanlığı’na atanınca bir sorunun yanıtını aramıştım.

Sahi, TİHEK insan hakları ihlallerine dair nasıl kararlar alıyor?

Temmuz 2025’te gördüğüm şuydu: Kurum ortalama ayda bir toplanıp başvuruları toplu inceliyor.

Verilen kararların çok büyük bir çoğunluğu da “başvurunun kabul edilemez olduğuna” diye bitiyor.

Altun gelince toplantıların sıklaştığı ama kararların yine “İhlal yok” veya “İncelenemez” diye sonuçlandığı görülüyor.

TİHEK’in web sitesini inceleyince “Ziyaret Raporları” adlı bir bölüm dikkatimi çekti.

Başlığından da anlaşılacağı gibi, kurum adına bir heyet görev kapsamındaki ziyaretlerini raporlaştırıyordu.

Bu köşede çok sık gündeme getirdiğim cezaevleri şartlarına dair yapılan ziyaretler de bu raporlar arasındaydı.

Örneğin Erzurum, Çorlu, Antalya ve Silivri cezaevlerine 2025 yılında ama Fahrettin Altun atanmadan kısa süre önce yapılan ziyaretler de raporlaştırılmıştı.

Bugünkü Arka Bahçe’de, “habersiz” yapıldığı belirtilen o dört cezaevi ziyaretinden öne çıkan tespitleri aktaracağım.

Biliyoruz ki sivil toplum kuruluşlarının hak ihlallerine dair eleştirel raporları devlet tarafından pek sevilmez.

Peki bakın, “devlet” adına yapılan o heyet ziyaretlerinde cezaevlerine dair hangi eleştiriler kayda geçmiş: - Koğuşlarda kalabalıklaşma durumunun söz konusu olduğu, yer yatağında yatan mahpusların olduğu ve dolapların ortak kullanıldığı görülmüştür.

Mahpuslar, kalabalık mevcut sebebiyle kış aylarında pencereleri açık bırakmak zorunda kaldıklarını, bu nedenle koğuşların yeterince ısınmadığını ifade etmiştir.

Mahpusların ortak alanda yatmaları sebebiyle kameralardan kaynaklı mahremiyet sorunu doğduğu ve bunlara bağlı olarak kurumdaki yaşam kalitesinin düştüğü tespit edilmiştir. - Ziyaret heyetinin koğuşların yatakhane bölümlerinde yaptığı incelemede, yatakların genel olarak eski olduğu görülmüştür. - Engelli ve hastaların tutulduğu odada yapılan incelemede, tuvaletin klozet şeklinde olduğu ancak tutunma barının kırık olduğu görülmüştür. - Görüşme gerçekleştirilen mahpuslardan bir kısmı, açık görüşlere en fazla 3 ziyaretçinin katılmasına izin verildiğini, bu durumun özellikle çocuk sahibi mahpuslar açısından zorlayıcı olduğunu ifade etmiştir.

MAHREMİYET İHLALİ - Koğuşun alt katında yer alan odada yatağa bağımlı hasta bir mahpusun kaldığı ve odanın içerisinde bu mahpusun kullanımı için tahsis edilmiş 1 adet alafranga tuvalet ile duş kabini bulunduğu görülmüş, söz konusu alanın da tutunma barı eksikliği sebebiyle erişilebilir olmadığı anlaşılmıştır.

Ayrıca bu odada tuvalet-banyo alanının odadan ayrı bir bölme ile ayrılmadığı, tuvalet ile banyonun arasında da perde veya paravan bulunmadığı görülmüş, bu durumun mahpusun mahremiyetini ihlal edebileceği değerlendirilmiştir. - Mahpuslar; çamaşırlarını file içerisinde ve ücreti mukabilinde çamaşırhanede yıkatabildiklerini, çamaşırların kirli ve ıslak halde geldiğini ve battaniyelerinin talep etmelerine rağmen yıkanmadığını ifade etmişlerdir.

İnceleme yapılan bir koğuşta mahpuslara ait yeni yıkanıp kurutulmuş çamaşırların getirildiği görülmüş, çamaşırların temiz fakat nemli olduğu gözlemlenmiştir. - İnceleme gerçekleştirilen geçici koğuşun temiz olmadığı, banyo kısmında duş başlıklarının bulunmadığı ve koğuşu su bastığı görülmüştür. - Kuruma kabul edilmiş mahpusların kabul sürecine ilişkin kamera görüntülerinin izlenmesi neticesinde mahpusların detaylı üst aramasının mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmediği, arama kabinlerinin kullanılmadığı ve mahpuslara tek kullanımlık önlük verilmediği görülmüştür. - Ziyaret heyeti tarafından yapılan incelemede battaniyelerin kirli olduğu görülmüş ve battaniyelerin yılda iki defa yıkanmasının hijyen açısından yeterli olmadığı değerlendirilmiştir.