Venezuela ile ABD’li petrol şirketleri arasında tazminat krizi | Son dakika ekonomi haberleri

ABD Başkanı Donald Trump ın petrol çalmakla suçladığı Venezuela, petrol sektörünün millileştirilmesiyle başlayan yaklaşık 50 yıl zarfında ABD li şirketlere milyarlarca dolar ödeme yapsa da ödediği tazminatlar Amerikalılar tarafından yeterli bulunmadı.

Washington Post un haberine göre, Venezuela da 1908 den 1935 e kadar ülkeyi yöneten Juan Vicente Gomez, üç yabancı petrol şirketine Venezuela pazarının yüzde 98 ini kontrol etme hakkı veren imtiyazlar verdi.

O dönem, dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi ve en büyük ihracatçısı haline gelen Venezuela da petrol, ülkenin toplam ihracatının yüzde 90 ından fazlasını oluşturuyordu.

Ancak Gomez in halefleri, ülkenin ekonomisi üzerinde daha fazla söz hakkına sahip olmak istedi.

Eski Devlet Başkanı Isaias Medina Angarita döneminde, 1943 te yabancı petrol firmalarının elde ettikleri karın yarısını hükümete vermelerini gerektiren bir yasa çıkarıldı.

Ardından, Venezuela da o dönem ABD li Exxon ve Mobil gibi yüzlerce özel ve yabancı firmanın işlettiği petrol rezervlerini 1976 da millileştirmek için petrolün arama, üretim, rafinaj ve ihracatını devlete ait petrol şirketi Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) devraldı.

Venezuela da Hugo Chavez in devlet başkanı seçilmesinin ardından 2007 den itibaren devletin petrol sektöründeki payı artırıldı.

ABD Başkanı Donald Trump, 18 Aralık 2025 te Venezuela ya ilişkin, Tüm enerji haklarımızı elimizden aldılar.

Kısa bir süre önce tüm petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar. ifadelerini kullansa da Venezuela da petrol sektörünün millileştirilmesi, yönetimin on yıllar süren çabalarının sonucu olarak görülüyor.

Yabancı firmaların tazminat arayışı Venezuela daki millileştirme sürecinden, 1999 da birleşen ABD li petrol firmaları Exxon ve Mobil in yanı sıra 1984 te Chevron adını alan Gulf Oil firması ve Hollanda merkezli Shell olumsuz etkilendi.

Dönemin gazetelerine göre, Venezuela da ham petrol üretiminin yüzde 70 inden fazlasından sorumlu olan bu firmalar, yaklaşık 5 milyar dolar kaybetti ancak her birine 1 milyar dolar tazminat ödendi.

Millileştirme sürecinde ExxonMobil ve ConocoPhillips firmaları yeni sözleşme şartlarını kabul etmedi ve tahkim yoluyla yaklaşık 40 milyar dolar tazminat talep etti.

Chevron ve İspanya merkezli Repsol gibi firmalar ise yeni anlaşmalarla Venezuela da kaldı.

Chevron, Venezuela da faaliyetlerini yürütmeye devam eden tek ABD li şirket oldu.

Ardından, Uluslararası Ticaret Odası, 2012 de ExxonMobil e 908 milyon dolar ve 2018 de ConocoPhillips e 2 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi.

Dünya Bankasına bağlı Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözümlenmesi Merkezi, 2014 te ExxonMobil e 1,6 milyar dolar ve 2019 da ConocoPhillips e 8,7 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi.

Hiper enflasyon ve yaptırımlar nedeniyle ekonomik sıkıntı çeken Venezuela henüz bu tazminatların tamamını ödemedi.

Ekonomist Rodriguez e göre Trump ın iddiası asılsız ABD deki Denver Üniversitesinden Venezuelalı ekonomist Francisco Rodriguez, konuya ilişkin açıklamasında, Trump ın Venezuela nın ABD den petrol ve toprak çaldığı iddiası asılsız. ifadesini kullandı.

O dönem ABD nin de Venezuela da üretimin çökmesinden ziyade ülkenin nispeten ucuz petrol tedarikçisi olmasını tercih ettiğini ifade eden Rodriguez, Venezuela tazminatları öderken ABD nin yaptırımlarıyla bu ödemeyi zorlaştırdığını ve ülkeyi kendilerinden bir şey çalmakla suçladığını belirtti.