Bir ustaya selam: Metin Deniz

Bazı insanlar vardır, sayıları çok azdır, onları hatırladıkça içiniz ferahlar, şu kısa ömürde onları tanıma, dostluk etme fırsatı bulduğunuz için sevinirsiniz.

İşlerinin erbabıdırlar; onlarla birlikte çalışmış, yaratmış olmak unutulmaz bir zenginlik olarak kalır belleğinizde.

Metin Deniz bu isimlerden biridir benim için.

Yaratıcılıkta sınır tanımayan bir sahne tasarımcısı ve yönetmen olmasının yanı sıra, her şeyiyle güzel insandır. ‘SANATÇININ ÖLÜMÜ’ Yıl 1988’di.

Yılmaz Onay’ın “Sanatçının Ölümü” adlı oyununu Halk Oyuncuları’nda sahneye koyması için Fransa’ya davet etmiştik.

Sahne ve kostüm tasarımı için de Metin Deniz ile konuştuk ve anlaştık.

Daha önce de Berlin’de Manufaktur Tiyatro’da “Mustafa Suphi Destanı”nı izlemişti.

Oyundan sonra söylediği sözler hiç aklımdan çıkmadı.

Onun tiyatro ve sahne tasarımı anlayışının kısa özeti gibiydi: “Emelciğim dekor için bu kadar çok kereste, demir harcamaya ne gerek vardı?

O emek ve masrafla daha başka şeyler yapılırdı.” “Sanatçının Ölümü”nün provaları için Yılmaz Onay, Metin Deniz ve bütün ekip Normandiya’da bir otele yerleştik, kamp yapar gibi provalara başladık.

Dekor için büyük bütçemiz olmadığını söylediğimde, “Hiç merak etme, cüzi bir parayla çözeceğiz işi.

Clignancourt Pazarı’na gidip eskicilerden farklı biçimlerde iskemle toplayacağız, imalatı da burada, otelde yapacağım” dedi.

Deniz’in en önemli özelliklerinden biri yaratıcı sanatçılığının yanı sıra eli çok hünerli, usta bir zanaatkâr olmasıdır.

Aklında gördüğü resmi elleriyle gerçekleştirme konusunda ne kadar yetkin olduğuna ve bunu nasıl bir tevazu içinde yaptığına orada kendi gözlerimle tanık oldum.

Eskicilerden yüz kadar farklı farklı iskemle, bol miktarda tutkal, talaş ve çuval bezi alındı.

Ve Metin Deniz boş bir mekânda o iskemleleri kazıdı, tutkalladı, talaş serpti, çevrelerine de çuval bezinden bir çerçeve yaptı.

Evin bütün eşyasını, telefon, vs. iskemlelerin üzerine yerleştirdi.

Ortaya hem son derece estetik bir iskemle heykeli hem de çeşitli şekillerde kullanılabilen bir sahne makinesi çıktı.

SOYUTLAMA GÜCÜ Meyerhold’un 1930’ların hemen başında yaptığı Fransa turnesinde, Ostrovski’nin “Ormanda” oyununun dekoru tiyatro dünyasında büyük ilgi uyandırmıştı.

Konstrüktivist dekor anlayışının ilerisine geçip oyunun ana fikrini soyutlayan bir dekor vardı sahnede.

Hazırlık aşamasında Meyerhold önerilen maketi beğenmemiş, eline bir kâğıt alıp hafif eğimli ve uzunca bir parabol çizmişti.

Oyunda hem çok işlevsel bir rolü olan hem de yorumu sahnede billurlaştıran, sahneyi bir köşeden ortasına kadar kateden “köprü-yol” metaforu böyle ortaya çıkmıştı.

Metin Deniz’in sahne tasarımındaki yaratıcılığının altında da benzer bir anlayış, metne sahnesel çözüm üretme, kendi yorumunu katma ve böylelikle oyunu farklı bir boyuta taşıma arayışı vardır.

En basitten en anlamlıyı üretme, buna göre malzeme seçme ve dönüştürme konusunda eşine ender rastlanan, dünya çapında bir ustadır.

Güngör Dilmen’in “Kurban”ı Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu’nda ilk kez sahnelenirken kurduğu çevre düzeni, Mehmet Ulusoy’un sahneye koyduğu “Kafkas Tebeşir Dairesi”nin, kendisinin sahneye koyduğu (Erol Keskin’in Galile’yi oynadığı) “Galile’nin Yaşamı” hep bu basit göstergelerden yola çıkarak oyunun özünü sahnede soyutlama gücünün örnekleridir.

Geçen yıl Metin Deniz’e 27.

Afife Jale Ödülleri kapsamında Muhsin Ertuğrul Ödülü verildi.

Ben o geceye provada geçirdiğim sakatlık yüzünden katılamadım.

Ödülümü kendim alamadığım gibi, Metin Deniz ile aynı sahnede ödül alma onurunu da yaşayamamış oldum.

Bunun ayrı bir önemi vardı benim için çünkü aynı tarihin içinden geçip gelmiştik.

Ben de tiyatromuzun bu değerli ustasına buradan selam gönderme yolunu seçtim.

İyi ki varsın Metin Deniz, genç kuşakların senden öğrenecekleri çok şey var.