Ünlü yayınevinden karar: Çeviriler yapay zekaya emanet... Tomris Uyar'ın pabucu dama mı atılıyor... Türkiye'de sayılar ne diyor

Ünlü Fransız yayınevi Harlequin, yeni aşk romanlarının çevirilerini hızlandırmak ve maliyeti düşürmek amacıyla, insan gözetimi altında çalışan yapay zeka sistemlerini test etmeye başladı.

Şirketin, Fluent Planet adlı teknoloji firmasıyla yürüttüğü bu denemeler, New York Times’ın haberine göre, çeviri dünyasında ciddi bir tartışma başlattı.

Özellikle çevirmenler arasında bu karar, büyük bir öfke dalgasına yol açtı.BRÜKSEL: ÇEVİRİ DÜNYASININ “SİNİR MERKEZİ”Gazete, Fransa örneğinin aslında daha geniş bir dönüşümün işareti olduğunu belirtiyor.

Yapay zekanın çeviri alanında yarattığı değişimi yerinde gözlemlemek isteyen bir gazeteci, Avrupa Komisyonu ve NATO karargâhlarının bulunduğu Brüksel’e giderek sektör temsilcileriyle görüştü.

Amaç, meslekteki gerçek kaygılar ile hızla değişen teknolojik koşullar arasındaki çizgiyi netleştirmekti.SAYILAR ARTIYOR, GÜVENCE AZALIYOR; ON ÇEVİRMENDEN DÖRDÜ İŞSİZNew York Times’ın ulaştığı verilere göre, Avrupa Birliği’nde çevirmen ve tercüman sayısı, son on yılda genel olarak artış gösterdi.

Buna karşın, özellikle İngilizce ve Fransızca gibi yaygın dillerde yapay zekâ destekli çeviri araçlarının yükselişi istihdamı şimdiden etkilemeye başladı.

İngiliz Yazarlar Derneği’nin araştırmasına göre, her on çevirmenden dördü, yapay zekâ nedeniyle iş kaybı yaşadığını bildiriyor.GENÇLER ENDİŞELİ, DENEYİMLİLER TEMKİNLİNew York Times’daki haberde görüşlerine yer verilen genç çevirmen Apolline Descy, iş bulmanın giderek zorlaştığını ve birçok meslektaşının başka alanlara yönelmeyi düşündüğünü söylüyor.

Buna karşılık Avrupa Komisyonu, Birleşmiş Milletler ve çeşitli edebî projelerde görev almış deneyimli çevirmen Guillaume Deneufbourg, sektörde belirgin bir endişe olduğunu kabul etmekle birlikte, durumun henüz “felaket” boyutunda olmadığını ifade ediyor.“MESLEK ÇÖKMÜYOR AMA BASKI GERÇEK”Dil analiz firması Slator’dan Anna Wyndham ise baskının inkâr edilemeyeceğini, ancak bunun mesleğin tamamen çöktüğü anlamına gelmediğini belirtiyor.

Avrupa Birliği kurumlarının yıllardır yapay zekâ dil araçları kullandığına dikkat çeken gazete, çevirmen sayısındaki dalgalanmalara rağmen mesleğin ortadan kaybolmadığını vurguluyor.İNSAN DOKUNUŞU HALA GEREKLİHaberde altı çizilen nokta ise şu: Çeviri işlerinin önemli bir bölümü hâlâ son derece titiz ve uzmanlık gerektiriyor.

Makine çevirisindeki ilerlemelere rağmen, özellikle edebî ve teknik metinlerde insan müdahalesi zorunlu olmaya devam ediyor.

Yapay zekâ araçları süreci hızlandırsa da, nihai kalite ve anlam bütünlüğü için insan çevirmenlerin rolü hâlâ kritik kabul ediliyor.TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKA VE ÇEVİRİ SEKTÖRÜ: SAYILAR NE DİYORTürkiye’de yazılı çeviri ve yerelleştirme pazarının yıllık hacmi farklı araştırmalara göre 150–250 milyon dolar bandında tahmin ediliyor.

Özellikle yazılım, oyun ve e-ticaret alanları büyümenin ana motoru olarak gösteriliyor.İSTİHDAM VE ÇALIŞMA MODELİ• Türkiye’de aktif çevirmen sayısının 8–12 bin kişi aralığında olduğu tahmin ediliyor.• Çevirmenlerin yaklaşık %60–70’i serbest (freelance) çalışıyor.• Üniversitelerin mütercim-tercümanlık bölümlerinden her yıl 2 bine yakın mezun veriliyor.YAPAY ZEKA KULLANIM ORANI• Ajans ve kurumsal müşterilerde “makine çevirisi + insan düzenlemesi (post-editing)” modeli kullanımının %40–50 bandına ulaştığı belirtiliyor.• Edebî çeviride bu oran belirgin biçimde daha düşük; yapay zekâ daha çok taslak üretimi için kullanılıyor.FÜTÜRİSTİK TABLO: BU ÖZELLİKLERE SAHİP YAPAY ZEKA ÇEVİRMENLERİ OLABİLİR MİYapay zekaya bağımlılık giderek artıyor.

Edebi çeviri konusunun bile gündeme gelmesi durumun hangi boyutta olduğunu gösteriyor.

Çevirileri ile ülkemizde ve dünyada damgasını vurmuş isimler bir gün gelecek unutulacak mı?Tomris UyarÖzellikle İngilizce edebiyattan yaptığı çevirilerle tanındı. 1960–80 arası dergi ve kitap çevirileri Türkçedeki üslup başarısı nedeniyle sıkça referans gösterilir.Aziz Üstel• George Orwell, William Golding ve Anthony Burgess gibi yazarların Türkçeye kazandırılmasında etkili oldu.Roza Hakmen• Özellikle Gabriel García Márquez ve Orhan Pamuk çevirileriyle bilinir.

Uzun cümle yapıları ve anlatı ritmini koruma becerisi akademik çalışmalarda örnek gösterilir.Sabahattin Eyüboğlu• Montaigne, La Fontaine ve Antik Yunan klasikleri çevirileriyle Cumhuriyet dönemi çeviri geleneğinin temel isimlerinden. “Türkçeleştirme” yaklaşımıyla edebî çeviride okul kabul edilir.Vedat Günyol• Fransız edebiyatı ve deneme çevirileriyle bilinir.

Dil sadeliği ve düşünsel metinleri anlaşılır kılması nedeniyle öne çıkar.DÜNYADAN TANINMIŞ ÇEVİRMENLEREdith Grossman• İspanyolca-İngilizce çevirileriyle, özellikle Gabriel García Márquez ve Mario Vargas Llosa çevirileriyle dünya çapında ün kazandı.Gregory Rabassa• Latin Amerika edebiyatının İngilizceye taşınmasında kilit isimlerden.• Yüzyıllık Yalnızlık çevirisi bizzat Márquez tarafından övülmüştür.Ann Goldstein• Elena Ferrante romanlarının İngilizce çevirmeni olarak geniş uluslararası tanınırlık kazandı.

Editörlük ve çeviriyi birlikte yürütmesi, metin sadakati tartışmalarında örnek gösterilir.Odatv.com