Haber Detayı
Mars’ta şimşek sinyali: NASA’dan yeni bulgular
Kızıl Gezegen’de elektrik yükleri mi çakıyor? NASA’nın iki farklı görevi, Mars’ta yıldırımın izine dair şimdiye kadarki en güçlü işaretleri yakaladı. Bilim dünyası, gezegenin tozlu atmosferinde gizlenen elektriksel sırları çözmeye bir adım daha yaklaştı.
Güneş Sistemi’nde yıldırım artık sadece Dünya’ya özgü bir doğa olayı değil.
Bilim insanları daha önce Jüpiter, Satürn ve Neptün atmosferlerinde de şimşeklerin çaktığını ortaya koymuştu.
Şimdi ise gözler Mars’a çevrilmiş durumda.
NASA’ya ait iki farklı uzay aracı, Mars’ta yıldırıma işaret eden oldukça farklı sinyaller tespit etti.
Bu araçlardan biri yörüngedeki MAVEN, diğeri ise yüzeyde görev yapan Perseverance keşif aracı.Ancak Kızıl Gezegen’de yıldırımı doğrudan gözlemlemek, Dünya’dakine kıyasla çok daha zor.
Dünya’da yıldırımlar kalın atmosfer ve güçlü manyetik alan sayesinde gökyüzünü yaran dramatik elektrik boşalmaları şeklinde ortaya çıkıyor.
Mars’ta ise atmosfer son derece ince ve manyetik alan yalnızca zayıf ve parçalı bölgeler halinde mevcut.
Bilim insanlarına göre burada oluşabilecek yıldırım, gökyüzünü aydınlatan dev elektrik yayları yerine, elektrostatik olarak yüklenmiş tozların oluşturduğu daha sönük elektrik parlamalarına benziyor olabilir.Çek Cumhuriyeti Bilimler Akademisi’nden uzay fizikçisi Ondřej Santolík, bunun Dünya’daki klasik yıldırımdan farklı görüneceğini belirtiyor.
Ona göre temel fiziksel prensip aynı olsa da Mars’taki yıldırımın nasıl göründüğüne dair henüz bir görüntü bulunmuyor.MAVEN verilerinde “Islık” sinyali27 Şubat’ta Science Advances dergisinde yayımlanan yeni araştırma, Haziran 2015’te gerçekleştiği düşünülen olası bir Mars yıldırımının izini ortaya koyuyor.
Bu iz, NASA’nın Mars Atmosphere and Volatile Evolution görevi kapsamında toplanan verilerde tespit edildi.MAVEN bir yörünge aracı olduğu için Mars’a uzaktan bakıyor.
Santolík ve ekibi, çalışmalarında “whistler” adı verilen bir radyo fenomeninin peşine düştü.
Yıldırım çarptığında çevresindeki hava ısınıp iyonize oluyor.
Bu iyonize ortam doğal bir anten gibi davranarak yıldırım kaynaklı radyo dalgalarını atmosfer dışına kadar taşıyabiliyor.
Alıcılar tarafından kaydedildiğinde bu dalgalar ıslık benzeri bir ses oluşturuyor.
Bu nedenle “whistler” olarak adlandırılıyor.Araştırma ekibi, Mars kaynaklı olası whistler sinyallerini bulabilmek için 108 bin 418 ayrı MAVEN görüntüsünü tek tek inceledi.
Santolík’e göre bu süreç otomatik sistemlerle yürütülemeyecek kadar karmaşıktı; verilerdeki gürültü nedeniyle insan gözüyle kontrol şarttı.Sonuç şaşırtıcıydı: Ekip yalnızca tek bir aday sinyal bulabildi.
Santolík, bu tek kaydın bile son derece şaşırtıcı olduğunu vurguluyor.
Araştırmacılar, bu gözlemin gerçekten yıldırıma uyup uymadığını doğrulamak için bir yıl boyunca analiz yaptı.
Ancak gelecekte benzer verilerin elde edilip edilemeyeceği belirsizliğini koruyor.
NASA yaklaşık üç aydır MAVEN ile iletişim kuramıyor.Perseverance mikrofonu toz fırtınalarını dinlediÖte yandan Perseverance’ın topladığı verilere dayanan başka bir çalışma da Mars’taki elektriksel aktiviteye dair farklı türde kanıtlar sundu.
Rover üzerindeki mikrofon tarafından kaydedilen verilerde, toz fırtınaları sırasında oluşan küçük elektrik boşalmalarına ait onlarca çıtırtı sesi tespit edildi.Bu iki bulgu birbiriyle çelişmiyor ancak aynı olayı da temsil etmiyor olabilir.
İngiltere’deki Bristol Üniversitesi’nden uzay fizikçisi Karen Aplin’e göre bu oldukça makul bir durum.
Dünya’da da farklı türde elektrik boşalmaları bulunuyor.
Örneğin gök gürültülü fırtınalardaki yıldırımlar ile Saint Elmo ateşi olarak bilinen elektriksel parlamalar birbirinden tamamen farklı doğa olayları.Mars’ta yıldırımın varlığını doğrulamak yalnızca bilimsel merak açısından önemli değil.
Her türlü elektrik boşalması uzay teknolojileri için potansiyel risk oluşturabilir.
Ayrıca yıldırımın, yaşamın gelişimine katkı sunabilecek kimyasal reaksiyonları tetikleyebildiği biliniyor.Kaçırılan fırsat: Rosalind Franklin göreviSantolík için elde edilen bu veriler heyecan verici olsa da eksik kalmış bir hikâyeyi de hatırlatıyor.
Kendisi, Avrupa Uzay Ajansı liderliğindeki Rosalind Franklin Mars gezgini için geliştirilen özel bir yıldırım dedektörünün yapımında yer alan ekipte bulunuyordu.
Bu gezginin Rus yapımı bir iniş aracıyla 2022’de fırlatılması planlanmıştı.Ancak Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından uluslararası iş birliği sonlandırıldı.
Bunun üzerine Avrupa Uzay Ajansı kendi iniş aracını geliştirmeye yöneldi ve yeni fırlatma tarihi 2028 olarak belirlendi.
İnşa sürecini hızlandırmak adına platform üzerine ek bilimsel enstrüman yerleştirilmemesi kararı alındı.Santolík ve ekibi geliştirdikleri yıldırım dedektörünü geri aldı.
Mevcut planlara göre bu cihazın Mars’a ulaşması artık beklenmiyor.
Dolayısıyla Kızıl Gezegen’in gizemli elektrik boşalmalarını doğrudan gözlemleme şansı da şimdilik askıda kalmış durumda.
Bilim dünyası için soru net: Mars’ta gerçekten yıldırım çakıyor mu?
MAVEN ve Perseverance’tan gelen sinyaller, bu sorunun yanıtına her zamankinden daha yakın olduğumuzu gösteriyor.Not: Haber görseli yapay zeka ile oluşturulmuştur.
