Türk sinemasının altın dönemi

Sosyo-ekonomik ve de kimi tarihsel olgularla sinema sektörümüzdeki radikal değişim dönüşümlerin arasında dolaylı bir iletişimden söz etmek mümkündür.

Sinemamızın klasik dönemlenmesine bakıldığında bu dönemlerin başlangıç ve bitiş yıllarının üretilen filmlerin estetik ya da sinemasal değerlerinden çok tarihsel dönemlerin daha baskın olduğu ortaya çıkar.

Örneğin 1922 ile 1938 yılları arasında Tiyatrocular Dönemi ya da 1950 ile 1960 arasındaki Sinemacılar döneminin başlangıç yıllarında göze çarpan o tarihlerin sanatsal olgulardan çok tarihsel dönemlere denk düştüğü kolaylıkla görülür.

Bu denk düşmeyi bir rastlantı ya da tarihsel olgu ve olayların sinemadaki yansıması olarak kabul etmek mümkündür.

Sinemamızın en önemli dönemlerinden biri isim babalığını yaptığım 1960 ile 1967/68 arasındaki Altın Dönem’dir.

Çoğu dönem çalışmalarında göz ardı edilen ve işin daha garibi sıradan bir dönemmiş gibi algılanıp algılatmak isteyen bu dönem sinemamızın panayır eğlence anlayışından kurtularak sanatsal bir olgu olduğunun kanıtlanmaya çalışıldığı ve bu konuda hatırı sayılır çalışmaların ortaya çıktığı Türk sinemasının bir çeşit “Aydınlanma Çağı” dır.

Sinemamızdaki bu “Altın Dönem”, Demokrat Parti’nin sonunu hazırlayan, kimilerine göre “darbe”, kimilerine göre ise “devrim” olarak tanımlanıp bir süre bayram olarak da kutlanıp sonradan kaldırılan 27 Mayıs’taki askeri yönetimin darbe/devriminin önceleri sol gösterip sonraları sağ gösterdiği bir aralığın tam orta yerine denk gelir.

Bu kısa ya da görece özgürlük rüzgarlarının estiği bir dönemde sinema ortamımızda bundan öncesinde ne de bundan sonrasında hiçbir zaman tanık olamadığımız olumlu olgular birbirinden etkilenerek adeta bir domino etkisi yaratarak bir dizi değişim dönüşümlerin oluşmasına zemin hazırladı.

Türk sinemasında ilk defa, mevcut iktidarın bir süre görmemezlikten geldiği sansür olgusunu geri çekmesinden oluşan geçici özgürlük ortamı, gerçekçilik “ ya da “toplumsal içerikli filmler”  tanımlaması içine soktuğumuz filmlerin bu dönemde toplu halde ortaya çıkmasına neden oldu: Erksan’ın “Gecelerin Ötesi-1960”, Ün’ün “Kırık Çanaklar-1960”,Göreç’in “Otobüs Yolcuları-1961”, Erksan’ın yasaklı Fakir Baykurt’un eserinden sinemaya aktardığı “Yılanların Öcü-1962”,  ilk kez Türk sinemasına uluslararası A Tipi bir film festivali olan Berlin’de Altın Ayı ödülünü kazandıran “Susuz Yaz-1962”, Refiğ’in “Gurbet Kuşları-1963”, Göreç “Karanlıkta Uyananlar -1965”, Dormen “Bozuk Düzen-1965”, Sağıroğlu “Bitmeyen Yol-1966”, Akad “Hudutların Kanunu-1966”, Erksan’ın bugün bile aşılamayan “Sevmek Zamanı-1966” vs.

Bir diğer deyişle Türk sinemasının bütün zamanların en iyi 10 film listesine girecek filmlerin en az altısı bu kısa döneminin içinde yapıldı.

Sinema ortamımızda yine ilk kez örgütlenme bilincinin farkına varılıp bir dizi mesleki örgütün ortaya çıkması bu dönemde olup, Türk sinemasının bir panayır eğlencesi algısından kurtarılıp aydınlar katında bir çeşit önemsenmesine neden olan Nijat Özön’ün “Türk Sinema Tarihi.

Dünden Bugüne, 1896-1960” kitabı yine bu dönemde yayınlandı. 1964’te, daha sonra Türk Film Arşivi  ve son olarak da Sami Şekeroğlu Sinema-TV Merkezi adlarını alan “Kulüp Sinema 7”,  Ankara Sinema Derneği, 1965’de Türk Sinematek Derneği kuruldu.

Sinemayı konu alan en soluklu magazin dergilerinden Ses, teorik olarak irdeleyen “Yeni Sinema”, “Özgür/Ulusal Sinema” dergileri yine bu dönemde yayınlandı.

İlk kez 1962’de Türk Filmler Yarışması 1964’te  Antalya Şenliği, 1969’da Adana Festivali bu yine ilk kez bu dönemde faaliyete geçti. ancak her güzel şey gibi bu dönem de pek uzun ömürlü olmadı, mevcut iktidar sol göstermekten vazgeçip sağ vurmaya başlayınca sansür de eskisinden daha etkin bir şekilde ortaya çıktı.

Kısacası Türk sinema tarihimizde hiçbir dönem bu dönemdeki gibi ilklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönem düzeyine erişemedi.

Not: Bu yazı Evren’in bir söyleşisinden aynen alıntılanmıştır.