Kalkınmacı devlet

Kalkınma yalnız bireylerin gelirlerinin artması değil eğitim, sağlık, çevresel olarak yaşam kalitesinin yükselmesidir.

Kalkınmacı devlet, devlet müdahalesiyle ekonomik ve toplumsal sorunların çözümü, ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi temeline dayanır.

Kalkınmacı devlet, toplum yararı amaçlı ekonomiye müdahalecidir.

Kalkınmacı devletin ekonomide işlevleri aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir: PLANLAMA Planlama, kaynak kullanımında verimlilik, etkinlik sağlama yanı sıra, öngörme, izleme, uygulamada sorunları sapmaları anında görme, önlem alma, düzeltme olanağını sağlar.

MODEL SEÇİMİ Ülkenin üretim faktörleri donanımına, iç pazar büyüklüğüne, tarihsel bakış açısına uygun model seçimidir.

ETKİN, NİTELİKLİ BÜROKRATİK KADRO OLUŞTURMA Plan uygulaması etkin, nitelikli teknik ve bürokratik kadroları gerektirir.

Planlama, model seçimi, güvenilir, kapsamlı istatistiksel verilerle desteklenmelidir.

KURUMSAL YAPI Plan uygulaması için, planlama örgütü dahil idari kurumsal yapı oluşturulması gerekir.

KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ (KİT) KURMA Kamu yatırımlarını gerçekleştirmek, sosyal maliyeti düşük, yeterli kamusal mal ve hizmetleri üretmek üzere işlevsel KİT’ler oluşturulur.

Kamusal mal, tüketiciler arasında rekabetin olmadığı birinin tüketiminin diğerlerinin tüketimini engellemediği, üretildiğinde tüm tüketicilerin ortak yararlanabileceği, bazı birim ve grupların tüketimden dışlanmadığı, tüm toplumun gereksinimini karşılamak üzere kamu yararı gözetilerek sürekli üretilen mal ve hizmetlerdir.

Piyasanın bu tür mal ve hizmetleri üretmek için özendirici güdüsü yoktur.

Kâr güdüsü eklendiğinde, sosyal maliyet çok yüksek olabileceği gibi, yeterli düzeyde üretilmemesi tüm toplumun yararlanamaması, bazı grupların tüketimden dışlanması gibi sakıncalı sonuçları da olur.

KALKINMA ODAĞININ İNSAN OLUŞU Yoksulluğu sonlandırmak, bireylere beceri nitelik kazandırmak, yaşam kalitesini yükseltmek ana amaçtır.

Bu amaç için eğitim ve sağlık harcamalarının hem bütçe hem de GSMH içinde paylarının yükseltilmesi tüm toplum için sosyal güvenlik sisteminin oluşturulması gerekir.

İÇ TASARRUFLA FİNANSMAN Kalkınma için iç tasarrufları artırmak, tasarruf/GSMH oranını yüzde 30 düzeylerine yükseltmek, artan tasarrufları kalkınma yatırım projelerine yönlendirmek gerekir.

Dış kaynak kullanımının sınırlı ölçülerde kalmasına dış borç/GSMH oranının yüzde 20 düzeylerini aşmamasına özen gösterilir.

Dış kaynağın, gelecekte faiz, kâr transfer fiyatlandırması, sermaye aktarılması gibi, ödemeler dengesi (bilanço) üzerinde yükleri oluşturur.

Dış kaynak kullanımı nihai olarak siyasal etkilerin dışında yükümlülük getirir, sosyal ve ekonomik maliyeti yükseltir.

ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARINI YÖNLENDİRMEK, EŞGÜDÜM Özel sektörün de kalkınmaya aktif olarak katılmasını sağlamak için plan ile özel sektör kuruluşları arasında eşgüdüm sağlanması gerekir.

Devlet bu amaçla teşvik edici önlemler alır.

KAMUOYU DESTEĞİ SAĞLAMA Kalkınma, kamuoyu desteğini gerektirir çünkü toplumun büyük bir kısmının, izlenen politikalardan elde edilecek sonuçlar konusunda uyuşması, kalkınmayı içselleştirmelerini sağlar.

Dürüst, kararlı, tutarlı uygulamalar, şeffaf bilgilendirme, hesap verme, kamuoyunun destek sağlamasının politik koşullarıdır.

Kalkınmacı devlet, amaca ulaşmak için maliye ve para politikaları, üretim, fiyat, yatırım destekleri, ithalat kotalarının kontrolü, ihracat teşvikleri gibi geniş araç yelpazesini kullanır.

Cumhuriyetin Atatürk dönemi, kalkınmacı devlet anlayışı uygulamasına örnektir.

Türkiye, bu dönemde kalkınma sürecine girmiş ancak izleyen dönemlerde tamamlanamamıştır.