Türkiye’de yaşanan askeri uçak kazaları

Türkiye’de askeri hava trafiği uzun yıllardır yoğun şekilde sürüyor ve bu süreçte farklı dönemlerde çok sayıda askeri uçak kazası meydana geldi.

Bu kazalar genellikle teknik arızalar, kötü hava koşulları, pilotaj hataları, eğitim uçuşlarındaki riskler veya sınır ihlalleri gibi çeşitli nedenlere dayanıyor.

Tarihsel süreç incelendiğinde, özellikle 1950–2000 yılları arasında kaydedilen olayların dikkat çekici boyutlara ulaştığı görülüyor.

TÜRKİYE’DE YAŞANAN ASKERİ UÇAK KAZALARI Türkiye’de yaşanan askeri uçak kazaları yıllara göre incelendiğinde, bazı dönemlerde hava koşullarının, bazı dönemlerde ise yoğun eğitim faaliyetlerinin belirleyici olduğu göze çarpıyor. 1940’larda Kraliyet Hava Kuvvetleri ve ABD uçaklarının Türkiye üzerinde yaşadığı kazalar öne çıkarken, 1950’lerde farklı ülkelerin DC-3 ve C-47 gibi uçakları teknik problemler nedeniyle sık sık kaza yaptı. 1960 ve 1970’lerde jet uçaklarının kullanımının artmasıyla çarpışmalar ve radar görev uçuşlarında yaşanan sorunlar dikkat çekti.

Daha sonraki yıllarda ise tatbikat kazaları, sınır hattındaki müdahaleler ve yoğun eğitim faaliyetleri kazaların temel sebepleri arasında yer aldı. 1940’lı yıllarda Türkiye’de çeşitli ülkelere ait askeri uçaklar farklı nedenlerle düştü. 1943 yılında Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin FD829 ve FD790 kuyruk numaralı DC-3 uçakları yakıt bitmesi ve düşük görüş nedeniyle kaza yaptı. 1947’de ABD Hava Kuvvetleri’ne ait bir DC-3 motor yangını sonucu İzmir yakınlarına düştü. 1949’da Etimesgut’tan kalkan Türk Hava Kuvvetleri’ne ait DC-3 motor arızasıyla düşünce 3 Türk mürettebat ile 4 İngiliz yolcu hayatını kaybetti. 1950’li yıllar, Türkiye’de en fazla askeri uçak kazasının kaydedildiği dönemlerden biri oldu.

ABD’ye ait DC-3’ün Etimesgut’ta kalkış sırasında düşmesi, Hindistan Hava Kuvvetleri’nin Mersin’de dağa çarpması ve Türk Hava Kuvvetleri’ne ait DC-3’lerin buzlanma, düşük görüş, arıza gibi sebeplerle düşmesi bu dönemin öne çıkan olaylarındandır. 1957’de Adana üzerinde bir C-47 ile F-84 jetinin çarpışması sonucu 5 mürettebat öldü.

Bursa’da düşen F-84 kazasında ise 16 kişi yaşamını yitirdi.

Aynı yıl Almanya Hava Kuvvetleri’nin Noratlas tipi uçağı Kapıdağ Yarımadası’na düşerek 6 havacının ölümüne neden oldu. 1960’larda Merzifon’dan havalanan iki F-86 Sabre'in Gerze üzerinde çarpışması sonucu bir pilot hayatını kaybetti. 1968’de ABD Hava Kuvvetleri’ne ait C-118A tipi nakliye uçağı Trabzon’a düşerek dönemin önemli olayları arasına girdi. 1970’lerde radar önleme görevinde bulunan bir F4-E Phantom’un Emirdağ yakınlarına düşmesi sonucu iki Türk pilot şehit oldu.

Bu kaza, o dönemin en dikkat çeken askeri havacılık olayları arasında yer aldı. 1980’lerde yaşanan Pancarköy Faciası, Türkiye’de bir jet kazasında en fazla asker kaybının yaşandığı olay olarak kayıtlara geçti.

F-5 jetinin tatbikat sırasında karargaha düşmesiyle 65 asker hayatını kaybetti. 1982’de ABD’ye ait C-130H Erzincan’da düştü ve 27 kişi öldü. 1983’te yönünü kaybeden bir F-100 Irak tarafından vuruldu, pilotlar paraşütle kurtuldu. 1985’te Balıkesir’de F-104’ün şehir merkezine düşmesi sonucu 20 sivil yaşamını yitirdi. 1990’larda Orgeneral Eşref Bitlis’i taşıyan uçağın Yenimahalle’de düşmesi büyük yankı uyandırdı. 1996’da Türk F-16’sının Ege’de Yunan Mirage tarafından vurulması ise iki ülke arasında gerginliği artırdı. 2000’li yıllarda CASA CN-235 tipi uçakların farklı nedenlerle düşmesi sonucu birçok asker hayatını kaybetti. 2001’de Kayseri, Malatya ve Ankara’da art arda meydana gelen kazalarda onlarca personel yaşamını yitirdi. 2010’lu yıllarda Suriye tarafından düşürülen RF-4E Türkiye–Suriye sınır hattında büyük siyasi etkiler yarattı. 2015’te Malatya’da iki RF-4E’nin tepeye çarpması ve Konya’da bir F-4E’nin düşmesi toplam 6 pilotun ölümüne yol açtı.

Aynı yıl Rus Su-24 uçağının Türk F-16’ları tarafından vurulması uluslararası gündemi belirledi. 2016’da Alucra’da düşen Sikorsky helikopter kazasında 7 kişi öldü. 2018’de Isparta’da CASA eğitim uçağı düştü ve üç asker yaşamını yitirdi. 2020’li yıllarda daha çok eğitim uçaklarının motor arızası ve düşük görüş nedeniyle düştüğü olaylar öne çıkıyor. 2020’de Van’da keşif uçağının Artos Dağı’na çarpması sonucu 9 emniyet görevlisi öldü. 2021’de Türk Yıldızları’na ait bir NF-5 Konya’da düştü. 2022 ve 2024 yıllarında Bursa çevresinde yaşanan eğitim uçağı kazalarında farklı seviyelerde can kayıpları meydana geldi.