Yapay Zekâ insanda sonsuz yaşamın anahtarı mı?

Değerli okuyucularım, son bir yılın bilimsel gelişmelerine baktığımızda tıpkı bir bilim kurgu filmin sahnelerini andıran gelişmeler yaşanıyor.

İnsanlık olarak son 12 ayda, insanlık tarihindeki önceki 50 yılın toplamına eşdeğer bir bilimsel sıçrama yaşadık.

Bir yanda kişiye özel kanser aşıları, diğer yanda HIV’i neredeyse ortadan kaldıran yeni tedaviler, öte tarafta yapay zekânın genetik kodu okuyarak kişiye özel ilaç tasarlanması.

Bunlar tek tek bakıldığında bile olağanüstü gelişmeler ancak peki, ne oldu da AIDS’i dize getirdik ve ölümün o soğuk nefesini ensemizden uzaklaştıracak sonsuz yaşam formüllerini konuşur hale geldik?

Hepsinin aynı zaman diliminde ortaya çıkması, insanı ister istemez tarihsel bir eşikte olduğumuz düşüncesine götürüyor.

Bir nevi insanlık, biyolojinin altın çağını yaşıyor.

Yapay Zekâ artık bir araç olmaktan çıktı.

O artık dünyanın en zeki, en hızlı ve hiç yorulmayan Baş Araştırmacısı haline gelmiş vaziyette.

Eskiden bir molekülün kanser hücresi üzerindeki etkisini test etmek laboratuvarda yıllar hatta bazen on yıllar sürerken, bugün AI saniyeler içinde milyarlarca kombinasyonu simüle edebiliyor.

İşte bu yüzden her sabah uyandığımızda, sanki başka bir yüzyıla gözlerimizi açıyormuşuz gibi hissediyoruz.

Artık her buluş insanlık için eskisinden daha yakın.

TERZİ İŞİ TEDAVİ DÖNEMİ Son dönemde Rusya’da geliştirilen kişiselleştirilmiş mRNA kanser aşısı projeleri bunun çarpıcı bir örneği.

Bu aşıların temel mantığı son derece radikal.

Her kanser genetik olarak farklıdır, o hâlde her hastanın tedavisi de farklı olmalıdır.

Tümörün DNA’sı analiz ediliyor, sadece o tümöre özgü mutasyonlar belirleniyor ve ardından bağışıklık sistemine bu hedefleri tanıtan bir aşı hazırlanıyor.

Yani artık kanser ilacı diye genel bir tedaviden değil, belirli bir hastanın akciğer tümörü için özel olarak tasarlanmış moleküler anahtarlardan söz ediyoruz.

Bu, tıbbın seri üretimden çıkıp tıpkı terzi işi kişiye özel tedaviye geçmesi anlamına geliyor.

HIV (AIDS) alanındaki gelişmeler de aynı derecede çarpıcı.

Bir zamanlar ölüm fermanı gibi görülen bu virüs için artık yılda iki enjeksiyonla yüzde 99’un üzerinde koruma sağlayan tedaviler geliştirildi.

Bu, tıp tarihinde çok nadir görülen bir başarıdır.

Çünkü HIV, bağışıklık sisteminin içine saklanan ve kendini sürekli değiştiren bir virüs olarak biliniyor.

Buna rağmen artık onu baskı altında tutabilen, hatta bazı vakalarda ilaçsız kontrol edilebilen durumlar gözlemlenmekte.

Buda olağanüstü bir başarı.

ASIL MOTOR: YAPAY ZEKÂ Fakat bütün bu gelişmelerin arkasındaki asıl motor, yapay zekâ.

Hatta en son doğada hiç var olmamış bir protein, bilgisayarda yapay zekâ yardımıyla tasarlandı ve gerçek hücreler üzerinde çalıştı.

Esas hayret verici haber ise yapay zekanın, biyolojik verilerimizi analiz ederek yaşlanmanın aslında bir hastalık olduğunu ve bu hastalığın tedavi edilebileceğini kanıtlamaya başlaması oldu.

Son bir yıl içinde AI, yaşlanmayı durduracak veya tersine çevirecek Senolitik molekülleri keşfetme hızını yaklaşık bin kat artırdı.

Yapay zekâ destekli hücresel analizlerde, bazı bilim insanları yaşlı hücrelerin genetik düzenini gençlik durumuna geri döndürebilen genetik anahtarlar tespit ettiler.

Bu işlem, hücrelerin yaşını biyolojik olarak tersine çevirebiliyor.

Fare deneylerinde, yaşlı hücrelerin genç hücrelere benzer şekilde davranmaya başladığı gözlemlendi.

Bu henüz insanlarda uygulanabilir bir tedavi değil; fakat yaşlanmanın geri döndürülebilir bir süreç olabileceğini gösteren ilk ciddi ipuçlarından biri.

YAŞLANMA BİR YAZILIM HATASI MI?

Bu noktada insanın zihnini sarsan düşünce şudur: Eğer yaşlanma bir hastalık değil de bir yazılım hatası ise ve bu hata düzeltilebiliyorsa, insan ömrünün teorik sınırı nedir? 120 yıl mı? 200 yıl mı?

Yoksa biyolojik olarak sınırsız bir ömür mü?

Bu sorular yapay zekâ sayesinde artık sadece bilim gücümüzle sınırlı olmayan bir noktaya doğru yürüyor.

Bu durum, insanlık tarihindeki en büyük zihinsel sıçramalardan biri olabilir.

Çünkü ilk kez, biyolojik evrim yalnızca doğanın yavaş deneme-yanılma süreciyle değil, insan zekâsı ve yapay zekânın ortak tasarımıyla ilerliyor.

Bu, evrimin hızlanması demektir.

Bir zamanlar milyonlarca yıl süren genetik değişimler, artık laboratuvarlarda birkaç ay içinde gerçekleştirilebiliyor.

Şimdi ise biyoteknoloji ve yapay zekâ ile kendi bedeninin sınırlarını aşmaya hazırlanıyor.

Neden mi son bir yılda patladı her şey?

Çünkü “Teknoloji, teknolojiyi besler.” Yapay zekâ geliştikçe, daha güçlü yapay zekalar tasarlıyor; daha güçlü yapay zekalar ise tıp, enerji ve malzeme biliminde bin yıllık problemleri günler içinde çözüyor.

Bu hız ise katlanarak devam ediyor.

Bugün imkânsız dediğimiz her şey, yarın sabahın belki de standart haber bülteni olacak.

Bizler, tarihin en şanslı ve belki de en çok sarsılacak nesliyiz.

Çünkü biz, “eski dünyanın son, yeni dünyanın ilk çocuklarıyız.” İnsanlık tarihinin büyük bölümünde, evrim bizi şekillendiriyordu.

Şimdi ise biz evrimi şekillendirmeye başlıyoruz.

Bu, sadece bir bilimsel gelişme değil; insanın evrendeki rolünü yeniden tanımlayan bir kırılma noktasıdır.

Ve belki de gelecek nesiller, 2025–2026 dönemini, insanın kendi biyolojisinin mühendisi olmaya başladığı yıllar olarak hatırlayacak.

Çünkü ilk kez, yaşamın kendisi, insan zekâsının tasarım alanına girmeye başladı ve artık sonsuz yaşam imkânsız görünmüyor.

TÜRKİYE AÇISINDAN STRATEJİK ANLAMI Bu baş döndürücü biyoteknolojik dönüşümün Türkiye açısından anlamı ise sanılandan çok daha stratejik ve derindir.

Çünkü tarih boyunca büyük güçler, çağın belirleyici teknolojilerini kontrol eden ülkeler arasından çıktı; buhar makinesi İngiltere’yi, petrol ekonomisi ABD’yi, yarı iletkenler Doğu Asya’yı yükseltti.

Şimdi ise sahneye çıkan teknoloji, doğrudan insan biyolojisini, sağlığını ve ömrünü şekillendirecek olan yapay zekâ destekli genetik mühendisliğidir.

Türkiye’nin genç nüfusu, gelişen sağlık altyapısı, savunma ve uzay teknolojilerinde son yıllarda gösterdiği hızlı atılım ve güçlü mühendislik eğitimi sayesinde bu yeni çağın dışında kalmak zorunda değildir.

Aksine, biyoteknoloji-yapay zekâ-uzay üçgeninde kurulacak stratejik araştırma merkezleri, genetik veri bankaları ve yerli mRNA veya hücresel tedavi platformları, ülkeyi sadece bir teknoloji kullanıcısı değil, teknoloji üreticisi konumuna taşıyabilir.

Çünkü geleceğin en değerli kaynağı ne petrol ne de nadir elementler olacak; en değerli kaynak, bilgi ve onu işleyebilen yapay zekâ sistemleri olacaktır.

Eğer Türkiye bu alanda doğru vizyonu koyabilirse, “Bilim Vatan” kavramı yalnızca yörüngedeki uydularla değil, insan biyolojisinin ve yaşam süresinin kontrol edildiği yeni bilimsel sınırlarla da anlam kazanacaktır.

Bu, aslında milli güvenliğin bile yeniden tanımlanacağı bir çağın eşiğinde olduğumuzu gösteriyor.

Tıpkı Ulu Önderimiz Atatürk’ün dediği gibi “En Hakiki Mürşit İlimdir” ve dolayısıyla her zamankinden daha çok bilimsel çalışmalara ağırlık vermek zorundayız.